زخم زباله بر چهره ساحل بوشهر

زهرا کشوری
خبرنگار
قایق‌ها در ساحل بوشهر وسط دریایی از زباله لنگر انداخته‌اند. اطراف قایق‌های بی‌سرنشین، ظرف‌های یکبار مصرف غذا، بطری‌های آب معدنی و نوشابه با هر حرکت موج بالا و پایین می‌روند. ماهی‌ها جای خود را به زباله‌های جامد داده‌اند! تایرهای پلاستیکی بخشی از ساحل شنی بوشهر را اشغال کرده‌اند. اما آن‌طور که کارشناسان و فعالان بوشهری به «ایران» می‌گویند؛ آلودگی ساحل بوشهر عمیق‌تر و تلخ‌تر از آن چیزی است که  در ساحل به چشم می‌آید. آنقدر عمیق که سازمان حفاظت محیط زیست، شنا در برخی از مناطق این ساحل توریستی را ممنوع کرده است. هرچند گردشگران بی‌توجه به تابلوهای هشداردهنده خود را به موج‌های آلوده از فاضلاب‌های صنعتی و شهری می‌سپارند.
«فاطمه محسنی زاده» کارشناس محیط زیست در گفت‌و‌گو با «ایران» علاوه بر عوامل یاد شده، کشتی‌ها را هم یکی از علل آلودگی‌های بنادر از جمله بندر بوشهر می‌داند و اضافه می کند طناب‌های صیادی یکی از زباله‌های همیشگی سواحل هستند. محسنی‌زاده البته اعتقاد دارد که زباله‌های موجود به ماه‌ها و سال‌های اخیر برنمی گردد و این یک زخم کهنه است. محسنی‌زاده نبود قوانین سختگیرانه را یکی از دلایلی می‌داند که اجازه نمی‌دهد ساحل زیبای بوشهر از زباله‌ها پاک و موج‌های آبی آن زلال شود. او ورود فاضلاب به دریا را باعث شکوفایی جلبک‌ها می‌داند که می‌تواند زندگی برای زیستمندان دریایی را سخت کند. این کارشناس، اسکراب (اوراق سازی) کشتی و تخلیه زباله‌ها علاوه بر عوامل یاد شده، توسط شناورها را هم از دیگر علل وضعیت حال حاضر سواحل و دریای بوشهر می‌داند. نشتی مواد نفتی که در گمرکات دریایی اتفاق می‌افتد هم کم به دریا آسیب نزده است. وجود این حجم از آلودگی به گفته محسنی‌زاده خطر رشد جلبک‌ها را در فصل‌های گرم سال بالا می‌برد.
به گفته «راضیه اشعثی» فعال محیط زیست، شمال بوشهر بیشتر از سوی فاضلاب‌های صنعتی و نفتی تهدید می‌شود و جنوب استان از سوی پتروشیمی‌ها آلوده. اشعثی به روزنامه ایران می‌گوید: «بوشهر هنوز تصفیه خانه فاضلاب ندارد. تمام فاضلاب شهر در شبکه جمع‌آوری و در منطقه‌ای نرسیده به «عالی شهر» در حوضچه‌هایی به‌صورت راکد نگه‌داری می‌شود.» به گفته او، پساب این حوضچه‌ها تحت تأثیر شیب جغرافیایی بوشهر به دریا می‌ریزد و علاوه بر آلودگی، مناظر نازیبایی را می‌سازد. به گفته او جمع کردن فاضلاب در حوضچه‌ای زیر آفتاب که به تصفیه فاضلاب منجر نمی‌شود!اشعثی، کانال‌های شهر برای جمع‌آوری آب‌های سطحی را هم یکی از عوامل آلودگی زیست محیطی بندر بوشهر می‌داند. به گفته او، روباز بودن این کانال‌ها باعث ورود فاضلاب‌های خانگی به آنها می‌شود که به طور مستقیم به دریا می‌ریزد.«طلاب امین» رئیس اداره محیط زیست دریایی بوشهر زباله‌هایی که چهره ساحلی در اسکله‌های صیادی را نازیبا کرده، متعلق به ماهیگیران و صیادان می‌داند. به گفته طلاب، مدیریت زباله‌هایی که روی موج‌های خلیج فارس در اطراف قایق‌ها و لنج‌ها رقص می‌کنند، با شهرداری نیست. مدیریت اسکله‌ها از سوی شیلات به تعاونی‌های صیادی واگذار شده است.
 به اعتقاد طلاب، تعاونی‌های صیادی در زمینه پسماند اهمال می‌کنند. او می‌گوید: «آنها وظیفه دارند که کارگر بگیرند و محوطه را تمیز کنند و زباله‌ها را در اسلکه‌ها به شهرداری تحویل بدهند.» او اعتقاد دارد با یک مدیریت قوی می‌توان این مسأله را حل کرد و ساحل بوشهر را از دست زباله‌های لنج‌ها و قایق‌های صیادی نجات داد. این کارشناس یکی دیگر از علل وضعیت پسماندهای ساحلی و دریایی خلیج فارس را نبود قانون و ضابطه برای شناورهای سنتی و کوچک می‌داند و می‌گوید: «کشتی‌های بزرگ براساس قوانین سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) زباله‌ها را تحویل بندر می‌دهند.» دیگر کارشناسان در گفت‌و‌گو با «ایران» حرف‌های او را به طور کامل تأیید نمی‌کند. او می‌گوید:«تسهیلات دریافت زباله به‌صورت تفکیک شده هم در اسکله‌ها برای کشتی‌های بزرگ وجود دارد اما لنج‌ها و قایق‌های صیادی چون مدیریت نمی‌شوند، معمولاً پسماندها را به ساحل تحویل نمی‌دهند.» پسماندهای پلاستیکی رها شده با امواج به ساحل که می‌رسند بر چهره بوشهر زخم می‌زنند.
به گفته طلاب، زباله‌های رها شده توسط لنج‌ها و قایق‌ها حتی به سواحل و جزایر غیرمسکونی مثل پارک ملی نخیلو هم زخم می‌زند.
او فاضلاب را در شهرهای ساحلی یک معضل همیشگی می‌داند و می‌گوید:«چون سطح ایستایی آب در این مناطق بالاست، ایجاد چاه‌های جذبی امکان پذیر نیست.» به گفته وی، شبکه فاضلاب شهری در بوشهر اجرا شده اما تصفیه در آن کامل انجام نمی‌گیرد و این مسأله در دریا ایجاد آلودگی پسابی می‌کند. او یکی دیگر از مشکلات شهرهای ساحلی ورود فاضلاب خاکستری شهروندان از طریق کوچه‌ها و کانال‌ها به دریا می‌داند.بوشهر یکی از بنادر میزبان گردشگران کشور است که تعداد گردشگران سالانه آن بیشتر از دو ساحل دیگر یعنی هرمزگان و سیستان و بلوچستان است. همین مسأله هم می‌تواند علاوه بر تهدید سلامتی بندرنشینان بوشهر، گردشگری این ساحل زیبا را هم زخمی کند، البته گردشگران خود یکی از علل آلودگی سواحل از جمله ساحل بوشهر هستند هرچند طلاب نقش کمرنگی برای آنها در وضعیت ساحل بوشهر قائل است.