جهانی‌سازی؛ چشم انتظار جراحی اصلاحی

خاویر سولانا
مسئول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپا
مترجم: زهره صفاری / شیوع «کووید 19» در عین حالی که ضعف‌ها و اشکالات مسأله جهانی شدن را مشخص کرد، مزایای ملی گرایی را نیز نشان داد. به عبارتی دیگر، بحران کرونا به بروز تمایلاتی که از قبل درباره ملی‌گرایی وجود داشت سرعت بخشیده است. تجارت جهانی به نسبت تولید داخلی؛ یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های جهانی شدن از سال 2012 عقبگرد کرده و جنبش ضدجهانی‌گرایی در مقطعی محبوبیت یافته است.
این جنبش‌ها بهترین دلایل را برای بی اعتمادی به مسأله جهانی شدن و حتی در مقطع فعلی حرکت به سوی ملی گرایی در اختیار دارند. کمبود کالاهای ضروری -از ماسک گرفته تا خمیرمایه نان- قابلیت پایین برگشت پذیری زنجیره تأمین جهانی به دلیل تمرکز بیش از حد در چند کشور و فقدان ذخایر اساسی را به وضوح نشان می‌دهد. این پدیده بویژه در امریکا جایی که فقرا در بازه زمانی 1980 تا 2010 حدود 50 درصد فقیرتر شده‌اند بیش از پیش رخ نشان می‌دهد. بواقع غیربومی کردن تولیدات تنها دلیل و مهمترین آنها است.
اما ما باید بر گرایش به اصلاح روند تولید جهانی به طور کلی تأکید کنیم. به طور کلی، جهانی شدن ماهیتی سودمند دارد و می‌تواند میلیاردها انسان را از فقر نجات دهد بنابراین باید بیش از تخریب بر اصلاح آن تمرکز کنیم.
برای شروع، سازمان‌هایی که مسئولیت همسان‌سازی اقتصاد منطقه‌ای را دارند باید با تقویت زنجیره‌های ارزش‌های هر منطقه استراتژی تأمین کالاهای اساسی را تقویت کنند. این قانون تنها شامل چیپ‌های الکتریکی نیست و مواد غذایی را نیز دربرمی‌گیرد. بنابراین برای اینکه با کمبود کالاهای اساسی روبه‌رو نشویم ضروری است کارخانه‌ها از تولید «به وقت» به الگوی تولید «در صورت نیاز» تغییر روش بدهند و به عبارتی امنیت تأمین را بر هزینه بهینه کارآمدی ارجح کنند و این امر نیاز به تنوع شبکه‌های توزیع جهانی بیشتری دارد.
در عین حال ما باید به تقابل با نابرابری‌های گسترده در میان کشورها ادامه دهیم. دولت‌های ملی و محلی باید سازوکار لازم برای تأمین امنیت شغلی کارگران و آینده آنها را فراهم کنند.
سیاستگذاران باید هر چه زودتر ضعف‌های سیستم تجارت جهانی را شناسایی کنند. در این میان انتخاب دبیرکل سازمان تجارت جهانی از اهمیت بسزایی برخوردار است. چراکه فرد منتخب مسئولیت سنگین احیای سازمانی را برعهده دارد که با شکست مذاکرات دوحه کمر خم کرده و اعضای فعلی فارغ از اهداف اساسی آن، به عنوان کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه خود را معرفی می‌کنند.
امروزه وقتی افراد از جهانی شدن سخن می‌گویند در واقع به رشد تجارت جهانی و تحرکات آزاد تجاری بزرگ اشاره دارند. اما اقتصاددان «دانی رودریک» معتقد است نباید جهانی شدن را به این چند فرآیند محدود کرد و ما باید بر سلطه مشارکتی بر کالاهای عمومی جهانی عمیق‌تر تمرکز کنیم و این می‌تواند یکی از مهمترین مسیرها به سمت همکاری‌های بین‌المللی باشد.
تهدیدات سخت و همه‌گیری مانند «کووید 19» یا تحولات آب و هوایی ابعادی جهانی دارند به همین دلیل نیز اقدامات یکجانبه بازیگران اقتصادی و دولت‌ها نمی‌تواند کارآمد باشد و جایگزین چندجانبه گرایی شود.
به واقع مقابله با پدیده پاندمی یا خطرات بزرگ بهداشت عمومی نیازمند تقویت قدرت سیاسی و اقتصادی سازمان بهداشت جهانی است. به همین دلیل نیز تصمیم «دونالد ترامپ» برای خروج امریکا از این سازمان غیرمسئولانه و در مسیری مخالف این قاعده قرار می‌گیرد که تنها تأمین کننده اهداف انتخاباتی او است.
در این مسیر ضروری است سیاستگذاران با اقدامات اساسی مانند تقویت بودجه این سازمان با گرفتن سهم اجباری بیشتر از اعضا گام بردارند. در حال حاضر بیشترین بودجه سال 2021-2020 این سازمان را نه یک دولت بلکه بنیاد بیل و ملیندا گیتس تأمین می‌کند. اما این شرایط باید عوض شود.
در بحث محیط زیست نیز ما باید به موضوع تغییرات آب و هوایی به عنوان نبرد قرن نگاه کنیم. بنابراین باید شرکای خصوصی و دولتی را برای تغییر الگوها وارد عمل کنیم و باور داشته باشیم که ایجاد اقتصاد سبز می‌تواند برای نسل‌های آینده نیز مفید باشد. در نهایت نیز شهرها و دیگر بازیگران نقش مهمی در این مباحثه عمومی ایفا می‌کنند.
سرمایه‌گذاری برای بهبود اقتصادی که در آن کاهش کربن جایی ندارد زیان آور است. همان طور که انحصار تأمین واکسن «کووید 19» و ممانعت از توزیع کارآمد آن نمی‌تواند بر تهدید پاندمی بهداشتی و اقتصادی حاکم بر جهان پایان دهد. بنابراین ترویج سیستم حمایت از تولید داخلی و انزوای ملی، بکارگیری فرمول گذشته برای مشکلات امروز خواهد بود.
جهانی شدن خروش خشم و نگرانی‌های منطقی است که نمی‌تواند با سرکوب مزایای گسترده آن به سادگی آرام گیرد. اما در این میان بیش از بازگشت به سمت جهانی شدن، ما باید تلاش کنیم که پدیده جهانی سازی را کارآمد و بهتر کنیم.
منبع: project syndicate