دولت؛ دست روی دست یا دست اندرکار

مرتضی گل پور
خبرنگار حوزه دولت
در آخرین «پنجشنبه افتتاح» یعنی 2 مردادماه، ۸۰۹ طرح و شهرک گلخانه‌ای به مساحت ۴۷۳ هکتار، ۵ طرح آب و خاک به مساحت ۷۳ هزار و ۵۰۰ هکتار و ۱۶ هزار و ۸۰۰ هکتار طرح توسعه باغ‌های دیم در اراضی شیب‌دار در سراسر کشور با دستور رئیس جمهوری به بهره‌برداری رسید. این ۸۱۵ پروژه با مجموع اعتبار ۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان اجرا و با بهره‌برداری از آنها برای ۱۰ هزار و ۳۴۰ نفر اشتغال پایدار ایجاد شد. پنجشنبه‌های افتتاح، رخدادی هفتگی در سال پایانی فعالیت دولت دوازدهم است. به این معنی که اگر تاریخچه پنجشنبه‌های افتتاح را تا نیمه فروردین دنبال کنیم، به فهرست بلندبالایی از طرح‌های افتتاح شده می‌رسیم. به‌عنوان مثال، پنجشنبه 26 تیرماه 18 پروژه ملی در حوزه آب و برق در استان هرمزگان با سرمایه‌گذاری 2هزار و 667 میلیارد تومان و زمینه اشتغال 5 هزار نفر به بهره‌برداری رسید یا پنجشنبه 19 تیرماه هم 5 هزار و 800 میلیارد تومان طرح صنعتی و معدنی در استان‌های سیستان‌وبلوچستان، فارس و اصفهان افتتاح شد.
این افتتاح‌ها، آن هم در شرایط فشارحداکثری امریکا و نیز شیوع کرونا، نه تنها نشان می‌دهد که فعالیت‌های دولت متوقف نشده است، بلکه در حوزه‌های عمرانی بر شتاب و تلاش دولت نیز افزوده شده است. باوجود این افتتاح‌ها اما گویا برای برخی جریان‌های سیاسی و رسانه‌های همسو اهمیتی برای پرداختن ندارد. مضاف بر اینکه برخی از همین جریان‌ها و صاحبان تریبون‌ها در ماه‌های اخیر سعی می‌کنند این‌طور القا کنند که ایران در شرایط بی‌دولتی قرار دارد یا دولت در مواجهه با مسائل کشور، دست روی دست گذاشته است. القای «حس بی‌دولتی» از درون کشور، درحالی است که این امر دقیقاً یکی از اهداف اصلی فشارحداکثری امریکا و اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران است که امروز از درون و به روش‌های مختلف، پرطنین تکرار می‌شود.
نادیده انگاری اقدامات دولت به‌دلیل رقابت‌های سیاسی
تبلیغات منفی علیه دولت که تاحد نادیده انگاری همه دستاوردهای آن هم پیش می‌رود، عمری به درازای دولت اعتدال دارد. اما این تبلیغات در آستانه اسفندماه سال گذشته شدت گرفت و در ماه‌های اخیر، با بسامد بیشتری تکرار شد. نکته اینجا است که مواضع اپوزیسیون‌گونه نسبت به دولت، نه از بیرون، که از درون اتخاذ می‌شود، آن هم درحالی که نه فقط دولت، که جمهوری اسلامی درگیر نبردی تعیین‌کننده با امریکا و نیز مقابله با شیوع ویروس کرونا است. اما درست در همین شرایط که انتظار می‌رود با برجسته‌سازی واقعیت‌ها، به مردم امید داده شود، برخی در رقابت سیاسی خود با دولت تا آنجا پیش می‌روند که عملاً به مخاطبان خود القا می‌کنند که گویی در ایران، با وضعیت بی‌دولتی مواجه هستیم، یا اینکه دولت در مقابل فشارها دست‌های خود را به نشانه تسلیم بالا برده است.
برجسته‌ترین نمونه از این دست را می‌توان در نامه رؤسای کمیسیون‌های 12 گانه مجلس به رئیس جمهوری یافت. وقتی در این نامه نوشته می‌شود که «بی انگیزگی و رخوت در برخی اطرافیان شما موج می‌زند و این پدیده موجب ایجاد حس رهاشدگی از منظر اقتصادی در بین مردم شده است» چیزی جز القای «حس رها شدگی اقتصادی در بین مردم» نمی‌توان از آن برداشت کرد.
بالاتر از این، رؤسای کمیسیون‌ها در همین نامه نسبت به کارنامه و دستاوردهای دولت روحانی در 7 سال گذشته خط بطلان کشیده و از او خواستند «نصیحت این برادران ایمانی خود را بپذیرید و روند هفت ساله مدیریت خود را تغییر دهید.» همین خط تحلیلی را روزنامه‌هایی همچون کیهان و وطن امروز هم دنبال کرده‌اند. روزنامه کیهان 25 خرداد سال‌جاری در گزارشی با ادعای آنکه دولت از همه شعارها و برنامه‌های خود عدول کرده و در حقیقت به عقب برگشته، نتیجه‌گیری کرده که سیاستگذاری‌های دولت از ابتدا اشتباه بوده است؛ «نکته قابل تأمل آن است که به‌دلیل سیاست‌های اقتصادی غلط دولت روحانی، شروع مشکلات کشور از همان ابتدا آغاز شده بود و به اذعان کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی کشور، رکود و سکون اقتصادی در سال‌های اولیه دولت، آتش زیر خاکستری بود که بعداً شعله‌هایش زبانه کشید.»
این رویکرد با فارغ شدن مجلس اصولگرای یازدهم از ترتیبات اولیه شروع به کار، هر روز در نطق‌ها یا تذکرها و مواضع برخی نمایندگان به‌صورت برجسته تری نمود پیدا می‌کند. مانند آنچه محمد سبزی، عضو کمیسیون کشاورزی خطاب به رئیس جمهوری گفت: «گرانی‌های افسارگسیخته مردم را به ستوه آورده است، چرا نظارتی بر بازار ندارید تا مردم بدانند حداقل شما زنده هستید.» یا محسن زنگنه، عضو کمیسیون بودجه مجلس هم در نطق میان دستور خود، دولت را به سدکردن راه رشد اقتصادی کشور متهم کرد و گفت: «از دولت انتظار می‌رود تصمیمات مبتنی بر اقتصاد مقاومتی بگیرد، گویا عزمی وجود دارد تا تمامی راه‌های رشد اقتصادی کشور سد شود.» معصومه پاشایی، یکی دیگر از نمایندگان هم گفت که «متأسفانه وزارت خارجه در زمینه ارتباط با همسایگان و دیپلماسی اقتصادی در گذشته ضعیف عمل کرده است.» از میان اینها، نطق چندی پیش حسینعلی شهریاری، نماینده مردم زاهدان در مجلس بیش‌از هر اظهارنظر دیگری مورد توجه رسانه‌های خارجی قرار گرفت، بویژه این فراز که «اگر دولت کاری نکند به‌خاطر فقر و گرسنگی و فشار محرومین مردم روزی خواهند ریخت ما را از مجلس و دولتمردان را از دولت بیرون خواهند کرد. خیلی زمان نمی‌برد؛ چرا چشم و گوشتان را بسته‌اید و توجه نمی‌کنید؟» شهریاری سیاست خارجی را هم بی‌نصیب نگذاشته و گفته است: «متأسفانه سیاست خارجی ما، سیاست فشلی است، نه تنها در اروپا و امریکا نتوانسته کاری انجام دهد، بلکه در کشورهای همسایه مانند پاکستان و افغانستان هم نتوانسته اقدامی صورت دهد.»
نادیده انگاری همه اقدامات دولت و تلاش‌های آن برای اداره کشور در این شرایط سخت و در حقیقت تلاش مخالفان برای القای بی‌دولتی، درحالی است که نه تنها مردم میان ارکان مختلف حاکمیت و جناح‌های رقیب تفکیک معناداری قائل نیستند، بلکه به تأکید همیشگی رئیس جمهوری، امروز همه جریان‌ها و همه ارکان کشور سوار یک کشتی هستند و یک دشمن مشترک و یک هدف مشترک، یعنی بهروزی مردم دارند.
واقعیت‌های عینی عملکرد دولت
کسی منکر مشکلات امروز اقتصادی کشور نیست. اما کارشناسان منصف و واقع بین، در بررسی این مشکلات، سهم فشارحداکثری امریکا که به محدودیت شدید صادرات نفت و درامدهای ارزی کشور منجر شده است یا سهم شیوع کرونا را هم در نظر می‌گیرند. به‌عنوان مثال با شیوع کرونا، تقریباً همه مرزهای کشورهای همسایه با ایران بسته شده بود که البته اکنون بخش عمده این مرزها بازگشایی شده است. اما واقعیت این است که باوجود تحریم امریکا و شیوع کرونا، دولت دست روی دست نگذاشته و همچنان پروژه‌های عمرانی و توسعه‌ای کشور یکی پس از دیگری افتتاح می‌شوند. به عبارت دیگر، درست در همین شرایط دشوار، آنچه واقعاً دیده نمی‌شود، حس بی‌دولتی در کشور است.
همان طور که در ابتدای این گزارش اشاره شد، پنجشنبه‌های افتتاح، به تنهایی نمایش گویای فعالیت و تکاپوی دولت است. به‌عنوان مثال، پنجشنبه 12 تیرماه، 10 پروژه زیربنایی و توسعه‌ای حوزه آب و برق در استان‌های فارس و کرمانشاه با سرمایه‌گذاری هزار و 900 میلیارد تومان به بهره‌برداری رسید. یک هفته بعد، 19 تیرماه، 5 هزار و 800 میلیارد تومان طرح صنعتی و معدنی در استان‌های سیستان و بلوچستان، فارس و اصفهان افتتاح شد. یک هفته بعد هم یعنی پنجشنبه 26 تیرماه 18 پروژه ملی در حوزه آب و برق در استان هرمزگان با سرمایه‌گذاری 2هزار و 667 میلیارد تومان و زمینه اشتغال 5 هزار نفر به بهره‌برداری رسید.
یا همان طور که روحانی پنجشنبه گذشته به آن اشاره کرد، در دولت تدبیر و امید میزان تولید محصولات کشاورزی از 97 میلیون تن به 130 میلیون تن رسید که این به معنای خودکفایی، آن هم در این شرایط است که در صورت نیاز واردات گندم هم مشکل خواهد بود. همچنین صرفه‌جویی در مجموع آب مصرفی کشاورزی از 8.6 میلیارد مترمکعب به 14 میلیارد مترمکعب، سطح زیر کشت گلخانه‌ای کشور از 8 هزار هکتار به حدود 19هزار هکتار و افزایش اراضی دیم در مناطق شیب‌دار از 16میلیون هکتار دیم به 61 میلیون هکتار رسیده است.
شاید گفته شود که این دستاوردها در حوزه کشاورزی، در طول سال‌های گذشته به دست آمده است، اما کسی نمی‌تواند کتمان کند که یکسان‌سازی حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی، در همین شرایط تحریم امریکا و شیوع کرونا اتفاق افتاد. به عبارت دیگر، در هفته‌های اخیر دولت توانست با تأمین بیش از 30 هزار میلیارد تومان اعتبار برای سازمان تأمین اجتماعی، نسبت به همسان‌سازی حقوق بازنشستگان اقدام کند تا به این ترتیب بازنشستگان این سازمان نزدیک 90 درصد حقوق شاغلان را دریافت کنند. علی ربیعی، سخنگوی دولت اعلام کرده که تا پایان سال برای سایر بازنشستگان هم این اتفاق خواهد افتاد. البته این اقدام مهم در بحبوحه تلاطمات اقتصادی و هیاهوهای سیاسی دیده نشد، اقدامی که سال‌ها به‌عنوان خواسته و آرزوی بازنشستگان مطرح بود. به این دستاوردها می‌توان اضافه کرد دو برابرشدن بخش‌های زنجیره فولاد از سنگ آهن تا فولاد در هفت سال گذشته، افتتاح هر دو ماه یک سد مخزنی ملی، هر ماه یک تصفیه‌خانه فاضلاب و هر 50 روز یک تصفیه خانه آب شهری تا پایان سال، بهره‌مندی 99 درصد شهرهای کشور از آب آشامیدنی سالم، آبرسانی به مناطق محروم و گسترش اقتصاد دیجیتال و فناوری ارتباطات با حمایت‌های دولت که البته به‌نام جمهوری اسلامی ایران تمام می‌شود.
مدیریت کرونایی و واقعیت‌هایی که دیده نمی‌شود
به این موارد می‌توان این واقعیت‌ها را هم اضافه کرد که اکنون نیازهای کرونایی کشور، از تولید ماسک و لوازم بهداشتی تا تجهیزات پزشکی و دارویی، در کشور تولید می‌شود. این واقعیتی است که روز گذشته، سورنا ستاری معاون علمی و فناوری رئیس جمهوری به آن اشاره کرد: «مدت‌های زیادی است که در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی واردات خاصی نداریم و شرکت‌های دانش بنیان داخلی نیازهای کشور را برطرف می‌کنند.» او اضافه کرد: «دستگاه تولید ماسک، تجهیزات پزشکی و ونتیلاتور (دستگاه تنفس مصنوعی) در داخل کشور ساخته می‌شود و در این مدت حتی یک ونتیلاتور که روند ساخت پیچیده‌ای دارد، به کشور وارد نشده است. همچنین انواع تجهیزات مورد نیاز اتاق‌های آی.سی. یو، دستگاه سی‌تی اسکن و انواع دستگاه‌های اندازه‌گیری نیز در داخل کشور تولید می‌شود، چند داروی جدیدی که به تازگی وارد لیست دارویی کشور شده نیز از سوی شرکت‌های دانش‌ بنیان تولید می‌شود.» در همین دوره کرونایی اگر چه همانند بسیاری از دیگر کشورها تبعات مختلف جانی و اقتصادی به کشور وارد شد ولی جنبه‌های دیگری هم هست که از دید مخالفان دولت پنهان مانده یا آگاهانه چشم بر آنها بسته می‌شود. اینکه با وجود تنگناهای ایجاد شده به واسطه تحریم‌ها، مشکل حادی در تأمین کالاهای اساسی به وجود نیامد یا مثل بسیاری از دیگر کشورها شاهد هجوم مردم به فروشگاه‌ها نبودیم یا بیماری پشت در بیمارستان‌ها نماند. سپهر قاضی نوری، استاد دانشگاه تربیت مدرس در همین باره پیش از این به «ایران» گفته بود: «ما برای این تغییر رویکرد در سیاستگذاری تا الان مثالی که از خودمان باشد به شکل مشهود نداشتیم، اکثر مثال‌هایمان کشورهای پیشرفته بودند که برای برخی حالت اسطوره داشتند. حالا ما یک مثال خودمانی داریم و برای مدیریت کشور باورپذیر است. حالا می‌توانیم بگوییم این کارها را خودمان کردیم و این نتیجه را گرفتیم و مهم‌تر اینکه اگر نمی‌کردیم، اتفاقات دیگری می‌افتاد. ما حالا می‌توانیم خودمان را با دنیای پیشرفته مقایسه کنیم. ایتالیا دنیا را پشت سرش داشت، درآمد نفتی دولتش یک دهم نشده بود، تحریم نداشت آن وقت به آن روز افتاد. می‌شد آن فاجعه و حتی بدترش در ایران هم رخ دهد، هیچ کس هم به داد ما نمی‌رسید و خیلی‌ها در دنیا حتی خوشحال هم می‌شدند. اما با همه کاستی‌ها، سوءمدیریت‌ها و ناکارآمدی‌های ساختاری در ایران، آن اتفاق رخ نداد و این یک واقعیت است.»
واقعیت دیگر امروز اقتصاد ایران، رشد بی‌سابقه  شاخص بورس است، اتفاقی که با مدیریت دولت روی داد و ثبات در بازار سرمایه توانست سودهای قابل توجهی را متوجه خانواده‌های ایرانی بکند و این غیر از مدیریت بازار ارز است که به رغم دشواری‌های بسیاری در مبادلات بانکی، امروز با منحنی کاهشی در این بازار مواجه هستیم.
سیاست خارجی فعال در دوره کرونا
سیاست خارجی دولت، یکی از حوزه‌هایی است که منتقدان آن را آماج حملات خود قرار داده‌اند. هر اتفاق خارج از اراده جمهوری اسلامی ایران که در دنیا رخ دهد، منتقدان آن را به بی‌عملی یا بی‌برنامگی دولت در سیاست خارجی نسبت می‌دهند. اما آنان این واقعیت را نادیده می‌گیرند که وزارت خاجه در مدت کوتاهی پس از شیوع کرونا، توانست زمینه بازگشایی مرزهای کشورهای همسایه با ایران را فراهم کند، تا جایی که به گفته رئیس جمهوری اکنون گذرگاه مرزی فعال و دایر است.
اما غیر از این، در دوره کرونا که جهان شاهد کاهش سفرهای خارجی دیپلمات‌ها بود، ظریف و دستگاه وزارت خارجه یکی از فعال‌ترین‌ها در میان همتایان خود در جهان بوده است. سفر ظریف به ترکیه و دیدار با وزیر خارجه این کشور، سفر به عراق و اقلیم کردستان، سفر هیأت وزارت خارجه به افغانستان برای بررسی فرآیند صلح و مذاکرات در این کشور، سفر اخیر ظریف به روسیه و دیدار با لاوروف و تماس یک ساعته با ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری این کشور برای پیگیری مناسبات، از جمله سند همکاری بلندمدت و در نهایت تهیه کردن سند همکاری 25 ساله ایران و چین، تنها بخشی از دستاوردهای وزارت خارجه در  همین  مدت بوده است.  نکته‌ای که حتماً هیچ تناسبی با ادعای مخالفان مبنی بر دست روی دست گذاشتن دولت ندارد.

بــــرش
القای بی دولتی با چه هدفی؟

میان این اقدامات و کوشش‌های دولت با پمپاژ ناامیدی از تریبون‌های مختلف چه تناسبی وجود دارد؟ آیا وضعیت ایران امروز که درگیر دو نبرد سهمگین است، نشان‌دهنده همان بی‌دولتی است که برخی القا می‌کنند؟ گذشته از همه این‌ها، القای این امر غیرواقعی، یا به تعبیر آن نماینده «چرا نظارتی بر بازار ندارید تا مردم بدانند حداقل شما زنده هستید» به چه کسی سود می‌رساند؟ آیا این ادبیات و رویکرد، گره‌ای از کار مردم می‌گشاید یا آنان را نسبت به کارگزاران جمهوری اسلامی ناامید می‌کند؟ قریب 2 ماه پس از شیوع کرونا، محمد فاضلی، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی در گفت‌وگو با «ایران» ضمن تحلیل حکمرانی کرونایی در ایران،  اظهارکرد: «واقعیت است که تلویزیون‌های فارسی زبان یا اپوزیسیون همواره درباره داخل حرف‌های منفی می‌زنند و از فروریزی دم می‌زنند. این رویکرد پس از شیوع کرونا هم تکرار شد، یعنی رسانه‌های فارسی زبان خارجی با همان قوت گذشته به دولت و حاکمیت حمله می‌کردند. اما در این دوره مشخص شد همین که از درون حاکمیت، دولت تخریب نشود و عاملی به‌نام حمله به دولت از درون، از این جریان کسر شود، سرمایه اجتماعی دولت بالا می‌رود.» او اضافه کرد: «هیچ کشوری نمی‌تواند دست به اصلاحات بزند، در حالی که وقتی تصمیم به انجام کاری می‌گیرد، آدم‌هایش به خیانت متهم شوند. در داستان کرونا هیچکس وزیر بهداشت را به خیانت متهم نکرد، حتی اگر بخشی از حاکمیت معتقد بود پروازها به چین اشتباه بوده است، این را به رخ دولت نکشید. بنابراین، تجربه مقابله با کرونا قطعاً نقشه راه است مبنی بر اینکه اگر حکومت می‌خواهد مشکلات خود را حل کند، همه باید با هم و در انسجام ارگانیک باشند.»
اما کمتر از دو ماه پس از تجربه موفق دوره نخست حکمرانی کرونایی، کم نیستند صداهایی که دولتمردان را به خیانت متهم می‌کنند. تحلیل نظری فاضلی به همراه واقعیت‌های عینی عملکرد دولت به روشنی نشان می‌دهد که چطور انسجام در حکمرانی می‌تواند موفقیت یک ملت و نظام سیاسی را تضمین کند. البته انسجام به معنای بستن باب نقد و انتقاد نیست، بلکه شرایط نباید به گونه‌ای باشد که به بهانه انتقاد، شکاف‌های داخلی گسترده شود و از درون این شکاف، زمینه و خوراک لازم برای اپوزیسیون فراهم شود. درحالی که امروز القای بی دولتی و تزریق یأس به جامعه، تکمیل همین پازل تبلیغاتی است که می‌تواند به خسارتی درازمدت برای کشور تبدیل شود، هرچند در کوتاه مدت «شاید» بتواند پایگاه رأی این عده را راضی کند. به هر روی واقعیات موجود که تنها به بخش‌هایی از آن در این گزارش اشاره شد، هر چه باشد نشانه‌هایی از بی دولتی یا دست روی دست گذاشتن دولتمردان نیست.