آدرس غلط ندهید

گروه فرهنگی/ «شفافیت حتماً برای هر مدیر و سازمانش مخاطراتی دارد؛ حتماً مچ‌گیری اتفاق می‌افتد، حتماً بعضی جاها پشیمانی آنی می‌آورد ولی مزایا و برکات آن به قدری زیاد و بادوام است که این سختی‌ها در مقابلش تقریباً هیچ است.» این توئیت حسین انتظامی در پاسخ به حاشیه‌هایی است که پس از انتشار عملکرد مالی یکساله مؤسسات سینمایی شکل گرفت. در راستای قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات که سازمان سینمایی پیشگام آن بوده، لیست هزینه‌های مؤسسات سینمایی مختلف از گروه اکران هنر و تجربه، فارابی، انجمن سینمای جوان، موزه سینما، سینما شهر و... گرفته تا «خانه سینما» با جزئیات منتشر می‌شود. اطلاع‌رسانی و انتشار صورت هزینه‌های جشنواره‌های مختلف سینمایی و در رأس آن جشنواره جهانی فیلم فجر و جشنواره فیلم فجر با فاصله کمی بعد از زمان برگزاری جشنواره، در همین راستاست که عموماً به موضعگیری و واکنش‌های مختلف اهالی سینما و رسانه همراه بوده و دبیران و ستاد برگزاری جشنواره را به پاسخگویی به ابهامات ملزم ساخته است. طبق تجربه سال‌های گذشته، حواشی و انتقادات مطرح شده گاهی حتی به کشمکش و جدال کلامی دبیران جشنواره هم منتهی شده است اما با وجود این اعلام عملکرد مالی مؤسسات و رویدادهای سینمایی حالا از یک سو هم به‌عنوان یکی از سنت‌های این سازمان نهادینه شده و از سوی دیگر به مطالبه جدی اهالی رسانه تبدیل شده است.
جریان‌سازی در فضای مجازی، پاسخگویی در فضای رسمی
 از تازه‌ترین حواشی این شفاف‌سازی، موضعگیری‌ها در برابر عملکرد مالی بنیاد سینمایی فارابی است. هفته گذشته در راستای سیاست شفاف‌سازی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، جزئیات گزارش عملکرد مالی این بنیاد در دوازده ماه سال ۹۸ منتشر شد. انتشار جزئیات هزینه یکساله این بنیاد، با واکنش‌ها و ابهاماتی در محافل رسانه‌ای بخصوص فضای مجازی مواجه شد. موضعگیری‌ در این فضا البته از سوی دیگر کاربران فضای مجازی (عمدتاً از اهالی رسانه) هم بی‌پاسخ نماند. برخی از کاربران علت این انتقادها را تسویه حساب شخصی و سیاسی عنوان کردند. یکی از فعالان رسانه‌ای در پاسخ به واکنش منیژه حکمت که در توئیتی اعلام کرده بود بابت این شفاف‌سازی و هزینه‌ها شرمنده سینمای ایران است، از این فیلمساز درباره گم شدن سهم 10 درصدی فارابی از پروانه مالکیت «شهر موش‌های 2 » سؤال کرد. این ماجرا همچنین یادآوری و مرور کشمکش قدیمی این فیلمساز با فارابی را در رسانه‌های خبری به‌همراه داشت. سال 97 در واکنش به اعلام اسامی حضور سه فیلمساز سرشناس (صدرعاملی، جلیلوند و پناهنده) در شورای اجتماعی بنیاد سینمایی فارابی، منیژه حکمت اتهاماتی را علیه آنها مطرح و در بخشی از صحبت‌هایش با تأکید بر مستقل بودن همیشگی سینمایش اعلام کرد به‌عنوان کارگردان فیلم «جاده قدیم» هیچ پولی دریافت نکرده‌ است. این اتهامات با واکنش مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی همراه بود و علیرضا تابش در جوابیه‌ای جزئیاتی از ارائه تسهیلات مالی و فنی فارابی به منیژه حکمت برای ساخت فیلم‌های «سه زن»، «شهر موش‌های۲»، «شهر موش‌های یک»، «زندان زنان» و... اعلام کرد و خبر داد که حتی برای «جاده قدیم» با عنایت رئیس سازمان سینمایی و پیگیری‌های بنیاد سینمایی فارابی، مؤسسه‌ای وابسته به صندوق اعتباری هنر به میزان ۲۰ درصد در این فیلم مشارکت داشته است. در واکنش به توئیتر انتقادی یکی از روزنامه‌نگاران پیشکسوت به عملکرد مالی یکسال اخیر بنیاد فارابی هم ماجرای انتظارات و توقعات بی‌پاسخ این روزنامه‌نگار از بنیاد فارابی برای حمایت از مستند فرزندش توسط یکی از فعالان رسانه‌ای پیش کشیده شد: «تا جایی که می‌دانم در شرح وظایف فارابی حمایت از مستند نیست.»
گزارش‌دهی مالی مبنای سیاستگذاری باشد، نه محل تسویه‌ حساب‌
ابهامات مطرح شده و جریان‌سازی رسانه‌ای در فضای مجازی با پاسخگویی رسمی مدیران مربوطه این بنیاد سینمایی در رسانه‌های خبری همراه بود. سیدمهدی سجادی خزانه‌دار و رائد فریدزاده معاون بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی در گفت‌وگویی تفصیلی به پرسش‌های فعالان فضای مجازی در زمینه عملکرد مالی و فعالیت‌های یکساله این نهاد سینمایی پاسخ دادند.
سیدمهدی سجادی از مبنا قرار گرفتن گزارش‌دهی مالی برای سیاستگذاری به جای تسویه‌ حساب‌ گفت و تأکید کرد: «پیشنهاد مشخص من برای جلوگیری از برخوردهای مغرضانه، سیاسی و زرد، این است که اطلاعات مالی به‌صورت سالانه، هم در تناسب با بودجه هر سال و هم با سال گذشته مقایسه ‌و منتشر شود.»
او در این گفت‌وگو که از سوی روابط عمومی بنیاد فارابی منتشر شده، متذکر شد: «عمده‌ مطالبات معوق بنیاد سینمایی فارابی، از محل تسهیلاتی است که در مقاطع زمانی مختلف، توسط بنیاد سینمایی فارابی به شکل مستقیم پرداخت شده و در قبال آن چک و سفته اخذ شده است؛ تضمین‌هایی که خیلی محکم نبوده‌اند و چون همه اهالی سینما، از یک خانواده هستند، معمولاً کسی نمی‌آید و یک چک را برگشت بزند و... بالاخره بنیاد سینمایی فارابی در مواجهه با مثلاً تهیه‌کننده‌ای که وام گرفته، نمی‌تواند روش‌های خیلی شدیدی را به کار بگیرد و او را به دادگاه بکشاند و... این کارها واقعاً اتفاق نیفتاده و امکان آن هم نبوده است. مطالبات باقی مانده از گذشته، رقم خیلی بالایی است که در صورت‌های مالی هر سال، نمایش داده می‌شود. این ارقام، مطالبات معوق و درواقع راکد بنیاد است. برای ساماندهی به این مطالبات، یک کارگروه تشکیل و ضوابطی - با هماهنگی هیأت امنای بنیاد سینمایی فارابی و سازمان سینمایی- تدوین شده تا نسبت به تعیین تکلیف آنها اقدام ‌شود.»
او همچنین با گلایه از برخی تهیه‌کنندگان بدحساب که پا را از جاده انصاف فراتر گذاشته‌اند گفت: «این افراد در اظهارات خود، طلبکارانه در مورد عملکرد بنیاد سینمایی فارابی حرف می‌زنند که خودشان جزو خوش‌حساب‌های سینما نیستند. متأسفانه می‌بینیم به بهانه انتشار عملکرد مالی یک ساله بنیاد، برخی افراد در فضای مجازی با کلی گویی و نسبت‌های ناروا، فرار به جلو را انتخاب کرده‌اند، اما می‌دانند که باید نسبت به تعیین تکلیف حساب‌های قبلی خود، حتماً اقدام کنند و با فضاسازی و انحراف موضوع نمی‌توان از بار پاسخگویی مالی و انجام تعهدات سابق شانه خالی کرد.»
سجادی در این گفت‌وگو همچنین با وجود تورم به کاهش هزینه‌کرد در جشنواره‌هایی که توسط بنیاد سینمایی فارابی برگزار می‌شود از جمله هزینه‌های سال‌های گذشته جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در مقایسه با دوره اخیر اشاره کرد و گفت: «منابع ما در بنیاد، نسبت به سال‌های گذشته خیلی محدود است. وقتی که منابع محدود می‌شود باید مدیریت هزینه خیلی دقیق‌تر اتفاق بیفتد.»
آدرس غلط ندهید!
یکی از ابعاد مورد بحث درباره گزارش عملکرد مالی این بنیاد سینمایی اختصاص هزینه یک میلیارد و صد میلیون تومانی برای چتر سینمای ایران در کن و برلین و همچنین کمک هزینه به برخی سینماگران برای حضور در جشنواره‌های بین‌المللی است.
رائد فریدزاده معاون بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی هم در گفت‌وگویی جداگانه با اشاره به برخی اظهارنظرها در فضای مجازی درباره این ارقام اظهار داشت: «اساساً سرفصل هزینه‌ای با عنوان «شورای بین‌الملل فارابی» و صرف هزینه دلاری به این نام و عنوان وجود ندارد؛ ضمن آنکه این هزینه‌کرد مثل روال سالیان پیش، جنبه حمایتی دارد و بر اساس آیین‌نامه «حمایت از حضور بین‌الملل سینمای ایران» است که به تأیید شورای بین‌الملل سازمان سینمایی رسیده و توسط رئیس سازمان سینمایی ابلاغ شده و هر گونه اقدامی منطبق بر آن صورت می‌گیرد.»
دبیر شورای بین‌الملل سازمان سینمایی بر لزوم دقت و تأمل برای تحلیل منصفانه تأکید کرد و گفت اگر قرار باشد مخاطب در یک جمله کلی بگوید «اینها پول گرفته‌اند تا به خارج از کشور بروند» دقیق و منصفانه نیست: «برای یک فیلمساز که فیلمش در جشنواره خارجی پذیرفته شده، طبق آیین‌نامه، فقط رقمی بابت حمایت از حضور او در آن رویداد پرداخت شده چرا که معمولاً آن جشنواره خارجی، سایر هزینه‌های این حضور را تأمین می‌کند اما اینکه به‌عنوان مثال یک فیلم حتماً جایزه بگیرد و موفق شود یا نه، این بحث دیگر است. سازمان سینمایی یا بنیاد سینمایی فارابی کمک می‌کنند که فیلمساز ایرانی و پخش‌کننده در آن رویداد حضور داشته باشد.»
او همچنین بر اولویت بازاریابی محصولات سینمای ایران و حمایت از پخش‌کنندگان فیلم ایرانی در مجامع بین‌المللی تأکید داشته و گفته است: «حجم بیشتر این حمایت، برای حضور کارشناسان در بازارهاست چرا که در کنار عرضه فرهنگی، توجیه اقتصادی‌اش برای معرفی و بازاریابی محصولات سینمای ایران از اولویت بیشتری برخوردار است. وظیفه بخش بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی، حمایت از حضور جهانی آثار سینمای ایران و برنامه‌ریزی و تعامل جهت حضور آثار سینمایی در جشنواره‌ها، عرضه تجاری محصولات سینمایی به پخش‌کنندگان و شبکه‌های خارجی، خطوط هوایی، مذاکرات برای تولید مشترک، وصول درآمدهای حاصل از فروش خارجی و... است و همواره تلاش معاونت بین‌الملل بنیاد سینمایی فارابی این بوده که با توجه به موانع و مشکلات اقتصادی این سال‌ها در عرصه بین‌الملل، فعالیت‌های مذکور با کاهش هزینه‌ها نسبت به گذشته تحقق یابد»