اتاقی که در آنجا اتفاق افتاد

جان بولتون / مشاورامنیت ملی سابق ترامپ / مترجمان: مسعود میرزایی و بهجت عباسی

اولین حضور ترامپ در ناتو

البته ایالات متحده همواره بزرگ‌ترین نیروی کمک کننده به ناتو بوده است. این ائتلاف متعلق به ما بود و در درجه نخست برای ما نفع داشت، چنین منفعتی در حمایت از این ائتلاف برای دفاع از اروپا نبود بلکه به خاطر این بود که دفاع از «غرب» منافع راهبردی امریکا را تأمین می‌کرد. ناتو همچون دوران جنگ سرد که دژ محکمی در قبال توسعه طلبی‌های اتحاد جماهیر شوروی بود، نشان داده که در طول تاریخ، یک ائتلاف بسیار موفق سیاسی و نظامی بوده است.
آیا ناتو مشکلاتی هم داشت؟ بله البته که داشت. بی‌خود نیست که عنوان اثر مشهور سال 1965هنری کیسینجر «مشارکت پردردسر: ارزیابی دوباره ائتلاف آتلانتیک» است. فهرست مشکلات و نقصان‌های ناتو طولانی است از جمله بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991، تعدادی از کشورهای اروپایی عضو این پیمان از تعهد خود برای پرداخت هزینه‌های دفاعی تخطی کردند. در دولت بیل کلینتون رئیس جمهوری پیشین امریکا، این کشور خود دچار کمبودهای نظامی بود و از آنجا که او (کلینتون) و کشورهای دیگر سرنگونی کمونیسم را «پایان تاریخ» قلمداد می‌کردند، بودجه‌های دفاعی را کاهش دادند تا آن را به برنامه‌های رفاهی در داخل کشورشان که منافع سیاسی آنها را تأمین می‌کرد، اختصاص دهند. این توهم «کاهش بودجه دفاعی» هرگز در بخش عمده‌ای از اروپا پایان نیافت اما به کشتار گسترده 11 سپتامبر در نیویورک و واشنگتن توسط تروریست‌های افراطی منجر شد. آینده ناتو موضوع مذاکرات فشرده بین کارشناسان امنیت ملی طی چند دهه گذشته بوده و بسیاری از آنها خواستار یک برنامه جامع برای دوران پس از جنگ سرد شده بودند. باراک اوباما اعضای ناتو را به‌عنوان کسانی که فقط به‌دنبال «سواری مجانی» هستند، توصیف می‌کرد و به‌دلیل اینکه به اندازه کافی برای هزینه‌های دفاعی خود بودجه اختصاص نمی‌دادند از این کشورها انتقاد می‌کرد. اما اوباما به طور معمول فقط جهان را فریب می‌داد و کاری برای عملی کردن حرف‌های قشنگ خود انجام نمی‌داد.
ترامپ در اولین حضور خود در اجلاس ناتو در سال 2017 از اینکه بسیاری از اعضای ناتو به تعهدات سال 2014 خود عمل نکرده‌اند انتقاد کرد. کشورهای ناتو در اجلاسی که در سال 2014 در کاردیف -مرکز ولز- برگزار شد متعهد شدند تا سال 2024 میلادی 2 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف بودجه دفاعی کنند که این طرح برای بسیاری از اروپایی‌ها به مفهوم دفاع از غرب در صحنه اروپا بود. آلمان یکی از بدترین ناقضان این تعهد بود و فقط حدود 1.2 درصد از تولید ناخالص خود را به بودجه دفاعی اختصاص می‌داد و همیشه نیز تحت فشار سوسیال دموکرات‌ها و دیگر احزاب چپ‌گرا بود تا حتی از این هم کمتر صرف امور دفاعی کند. ترامپ با‌ اینکه اجداد پدری اش آلمانی بودند و شاید هم دقیقاً به همین دلیل، بی‌وقفه از آلمان در این زمینه انتقاد می‌کرد. ترامپ در طول مذاکراتش در ماه آوریل درباره حمله به سوریه از مکرون پرسیده بود چرا آلمان به حملات تلافی جویانه علیه حکومت اسد ملحق نمی‌شود؟ این سؤال خوبی بود و پاسخی نداشت به غیر از سیاست‌های داخلی آلمان، اما ترامپ در این مذاکرات بر انتقاد از آلمان به‌عنوان شریک بد ناتو ادامه داد و باز هم پروژه خط لوله نورد استریم 2 را به باد انتقاد گرفت. پروژه‌ای که در قالب آن آلمان مبالغ هنگفتی را به روسیه به‌عنوان دشمن ناتو پرداخت می‌کرد. ترامپ در دوران مبارزات انتخاباتی خود در سال 2016 ناتو را سازمانی «منسوخ» معرفی کرده بود اما در آوریل 2017 گفت این اشکال در دوران ریاست جمهوری اش «اصلاح» شده است. ناکامی قابل توجه او در اجلاس سال 2017 در اشاره به ماده 5 پیمان ناتو، از قرار حتی باعث تعجب مشاوران ارشد کاخ سفید نیز شد زیرا خود او شخصاً بخش مربوط به این ماده را از نسخه پیش‌نویس سخنرانی اش حذف کرده بود. این موضوع چه صحت داشته باشد چه نداشته باشد، باید تأکید کنم که از نظر من اجلاس سال 2017 ناتو زمینه را برای بحرانی که ما در سال 2018 با آن مواجه شدیم فراهم کرد.
این طوفان قبل از ورود من به بال غربی کاخ سفید (محل استقرار دفتر مشاور امنیت ملی) در حال وزیدن بود اما اکنون درست رو به روی ما قرار داشت. درباره فشار مالی ناتو بر امریکا ترامپ هم مانند اوباما حق داشت؛ این تقارب دیدگاه او با اوباما در صورتی که توجه‌اش را جلب می‌کرد، می‌توانست باور وی درباره ناتو را متزلزل کند. اشکالی که از نظر اعتبار، سختگیری و مدیریت امریکا در قبال ائتلاف ناتو وجود داشت، لحنی بود که ترامپ اغلب برای ابراز نارضایتی خود از متحدانش، به‌دلیل تحقق نیافتن اهداف تعیین شده در چارچوب ائتلاف، به کار می‌گرفت که لحن بسیار بدی بود. به نظر می‌رسید او حتی دوست ندارد با استفاده از لحن مناسب آنها را به پیگیری و تحقق اهداف تعیین شده، ترغیب کند. در حقیقت رؤسای جمهوری قبل از ترامپ هم موفقیتی در جلب توجه ائتلاف ناتو به اهمیت سهیم شدن در بودجه دفاعی در دوران بعد از جنگ سرد کسب نکرده بودند. من مطمئنم که بویژه در دولت‌های کلینتون و اوباما، صرف نظر از عملکرد اعضای ناتو، امریکا نیز به اندازه کافی سهم خود را در بودجه دفاعی ناتو پرداخت نکرده است. اگر انتقادی به روش ترامپ در برخورد با ناتو وارد باشد که ظاهراً از دیدگاه بسیاری از منتقدان چنین انتقادی وارد می‌باشد، باید گفت فقدان جدیت کافی از جمله مهم‌ترین انتقادات وارده بود. من شخصاً هرگز از اینکه حتی با نزدیک‌ترین دوستان خود در سطح بین‌المللی روراست و صریح باشیم، ترسی نداشته‌ام و می‌توانم بگویم که آنها هم ابایی ندارند که به ما بگویند بخصوص درباره کاستی‌های امریکا چه نظری دارند. در حقیقت، آنچه که باعث دلسردی اعضای ناتو و مشاوران ترامپ می‌شد صراحت لهجه او نبود بلکه به خصومت پنهان او با خود ائتلاف ربط داشت.
ترامپ ساعت 9 صبح روز جمعه 29 ژوئن و فقط چند هفته قبل از اجلاس ناتو خواستار برقراری تماس با «ینس استولتنبرگ» دبیر کل ناتو شد. وقتی قبل از این تماس در اتاق بیضی دیدار کردیم، ترامپ گفت به استولتنبرگ خواهد گفت امریکا «کمک مالی» خود به ناتو را به سطح کمک آلمان کاهش خواهد داد و از او خواهد خواست این موضوع را قبل از اجلاس ناتو در روزهای 11 و 12 ژوئیه، به اطلاع دیگر اعضای این پیمان برساند. ما در این خصوص با یک مشکل همیشگی در زمینه نام‌گذاری مواجه بودیم. تعهد اجلاس کاردیف درباره «کمک ها» به ناتو نبود بلکه به افزایش هزینه‌های دفاعی مربوط می‌شد.
اینکه آیا ترامپ این موضوع را درک می‌کرد، یا اینکه به اشتباه از کلمه «کمک» استفاده می‌کرد، من هرگز نمی‌توانم قاطعانه اعلام نظر بکنم. اما بیان اینکه امریکا «کمک» خود را به سطح آلمان می‌رساند این معنی را داشت که امریکا سهم بودجه دفاعی خود را از بیش از 4 درصد تولید ناخالص داخلی، حدود 75 درصد کاهش می‌دهد که فکر نمی‌کنم منظور ترامپ این بود. آنچه که به ابهام این موضوع می‌افزاید این است که ناتو بودجه مشترکی برای تأمین هزینه‌های عملیاتی ستاد این ائتلاف دارد که سالانه معادل حدود 2.5 میلیارد دلار است. اعضا به این بودجه «کمک» می‌کنند اما منظور ترامپ این بودجه نبود. در پیگیری پیشنهادی که بعداً ارائه کردم توانستم آلمان را قانع کنم کمک‌های خود به بودجه مشترک را افزایش دهد و متقابلاً کاهش سهم امریکا را بپذیرد، هر چند که این پیشنهاد تا دسامبر 2019 عملیاتی نشد.