مردمی‌ترین صنعت ایرانی در مسیر رشد و شکوفایی

علی اصغر مونسان
وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
صنایع دستی را می‌توان مردمی‌ترین آمیزه هنر و صنعت بر شمرد که با تلفیقی برآمده از فرهنگ، تاریخ و اقتصاد، برآیندی استادانه‌ را پیش‌روی مخاطب قرار می‌دهد. نتیجه‌ای اثربخش که سبب مانایی هویت ایرانی در عرصه جهانی شده است. در واقع امروزه اگر صنایع دستی ایرانی در سراسر گیتی به‌عنوان مظهری از اصالت و خلاقیت مورد بهره‌مندی قرار می‌گیرد به‌دلیل تداوم حیات بخش هنر به یادگار مانده از بطن تاریخ است که البته به بهره‌وری اقتصادی نیز انجامیده است. امسال در شرایطی هفته صنایع دستی را گرامی می‌داریم که یک دوره سخت و پرتلاش را برای ارتقای جایگاه صنایع دستی ایران پشت سر نهاده‌ایم. پاندمی کرونا، جنگ ناعادلانه اقتصادی و تحریم‌های ناجوانمردانه علیه کشورمان در کنار سایر رویداد‌های منطقه‌ای و جهانی اگر چه به‌عنوان موانع جدی مسیر رو به پیشرفت کشورمان در حوزه صنایع دستی را تحت تأثیر قرار داد اما سبب نشد تا عزم، اراده و خلاقیت در کشورمان دچار ایستایی شود و ایران اسلامی توانست با تکیه بر دستان توانمند هنرمندان صنایع دستی به‌عنوان مهم‌ترین ظرفیت درونزا و همچنین با برنامه‌ریزی دقیق و تلاش مستمر، به جایگاهی روشن در این حوزه دست یابد.
در همین راستا در نتیجه فعالیت‌های مستمر در حوزه شناساندن ظرفیت بی‌بدیل صنایع دستی کشور، امروز توانسته‌ایم به رتبه نخست کشورهای دنیا در زمینه ثبت جهانی شهرها و روستاهای صنایع دستی برسیم که این مهم، سبب افزایش آگاهی جهانی از هنر ایرانی و همچنین افزایش تقاضا در بازار جهانی برای محصولات صنایع‌دستی و در نتیجه صادرات آنها می‌شود. در این زمینه کشور ما با ثبت 11 شهر و 3 روستای جهانی صنایع‌دستی در هشت سال گذشته توانسته است به چنین جایگاهی دست یابد که از این تعداد 7 شهر و 3 روستا در دولت دوازدهم به ثبت رسیده است.در این میان با تأکید بر اینکه نگاه به مقوله‌ صنایع دستی صرفاً اقتصادی نیست بلکه نمادی فرهنگی برای معرفی ذوق، سلیقه و هنر ایرانی-اسلامی به سراسر جهان است باید اشاره داشت که میزان صادرات صنایع‌دستی (بدون احتساب زیورآلات سنتی و تجارت چمدانی) تا پیش از دولت تدبیر و امید (سال ۸۲ تا سال ۹۲) 565 میلیون دلار بوده که در دولت تدبیر و امید (در پایان سال ۹۹) به بیش از یک میلیارد و 800 میلیون دلار رسیده است. افزایش صادرات صنایع دستی مقوله‌ای‌است که در یک پروسه چند ساله با اتکا بر شاخص‌هایی نظیر افزایش آگاهی‌های جهانی و شناساندن محصولات صنایع دستی در عرصه بین‌الملل، اقدامات حمایتی و تشویقی از هنرمندان صنایع دستی، تجاری‌سازی و ارائه محصولات متناسب با‌ شأن اثر تحقق یافته است.
احیا و باززنده‌سازی 115رشته منسوخ شده، ثبت بین‌المللی نشان جغرافیایی برای 9 رشته بومی و اصیل صنایع دستی در سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO)، ثبت 52 شهر و روستای ملی صنایع دستی از سال 96 تا کنون، ثبت ملی نشانه جغرافیایی برای ۵۳ رشته بومی و اصیل ایران، تشکیل صندوق توسعه صنایع دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی به‌منظور حمایت، توسعه و ترویج صنایع‌دستی و تشویق و تکریم هنرمندان، پیشکسوتان و فعالان بخش صنایع دستی و فرش دستباف، گسترش آموزش‌های عمومی برای علاقه‌مندان و دوره‌های تخصصی برای ارتقای سطح دانش و تکنیک هنرمندان و صنعتگران، تجاری‌سازی و اجرای ایده‌های نو در بسته‌بندی و ارائه محصولات، ترویج و اجرای طرح‌هایی مانند جشنواره‌ها و رویدادهای ملی و بین‌المللی، راه‌اندازی نمایشگاه‌ها و بازارچه‌های صنایع دستی، افزایش حمایت‌های صنفی از صنعتگران، شماری از اقدامات شاخصی است که طی سال‌های اخیر در حوزه صنایع دستی اتفاق افتاده و موجب تحرک و رشد افزون‌تر این هنر-صنعت شده است.آنچه در شرایط کنونی به توسعه صنایع دستی کشور کمک شایان توجهی می‌کند آگاهی بخشی و فرهنگ‌سازی در مورد اثرات و منافع بی‌شمار مترتب بر رشد این هنر- صنعت در کشور است، رشدی که می‌تواند نتایج اثربخشی را در اقتصاد، اشتغال و توسعه پایدار ایران اسلامی داشته و ماحصل آن به‌صورت ملموس بر سر سفره‌های مردم قابل مشاهده باشد. امیدواریم با تداوم مسیر درپیش‌ گرفته شده، به آنچه درخور‌شأن صنایع دستی ایرانی و هنرمندان و علاقه‌مندان این عرصه است، دست یابیم.