سیاست‌های متناقض پاکستان در مسیر مشروعیت طالبان

زهره صفاری/ در روزهایی که امریکا و دولت‌های اروپایی بی توجه به بحرانی که افغانستان را فراگرفته، همه هم و غم خود را بر خروج امن از کابل گذاشته‌اند، مقامات اسلام آباد تمرکز خود را بر تقویت روابط طالبان افغانستان و دیگر گروه‌های سیاسی قرار داده‌اند تا هر چه زودتر دولتی فراگیر با مشروعیت جهانی در همسایگی‌شان بر سر کار آید.
این نخستین بار نیست که پاکستان به کمک طالبان آمده است. اسناد تاریخی نشان می‌دهد این کشور در دهه 1990 نیز یکی از سه کشوری بود که دولت طالبانی را به رسمیت شناخت. گرچه ناظران معتقدند دولت پاکستان این بار کمی محتاط‌تر حرکت خواهد کرد. تحلیلگران غربی بر این باورند که نه تنها بسیاری از مردم پاکستان بلکه «عمران خان» نخست وزیر این کشور نیز از سقوط دولت «اشرف غنی» و روی کار آمدن طالبان در کابل رضایت دارند اما نکته نگران کننده برای آنها این است که اگر این طالبان نتواند دولتی فراگیر و حامی حقوق مردمش را بر سر کار بیاورد، بار دیگر در سطح بین‌المللی مطرود خواهد شد و این امر تبعات سختی برای پاکستان خواهد داشت. رفتار پارادوکسیکال پاکستان در دو دهه گذشته به عنوان یک حامی بسیار قوی برای امریکا در جنگ با تروریسم و در عین حال حمایت از طالبان در مبارزه با نیروهای تحت رهبری امریکا در افغانستان، همچنان در چند هفته حضور طالبان در کابل محسوس است. در این شرایط به اعتقاد کارشناسان سایت «دیپلمات»، همین سیاست متناقض پاکستان سبب شده است تا این کشور تاکنون از به رسمیت شناختن طالبان به عنوان حکومت مشروع افغانستان خودداری کند. آن طور که وزیر اطلاع‌رسانی پاکستان مدعی شده، تصمیم‌گیری نهایی این کشور نیز منوط به مذاکره به قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مانند چین، ترکیه و امریکا خواهد بود. پاکستان نه تنها به عنوان نزدیک‌ترین حامی طالبان به اعلام مشروعیت آن در افغانستان می‌اندیشد بلکه نگرانی‌ها از تهدیدات قوانین طالبانی نیز آنها را به این سمت می‌کشاند. اما در عین حال سیاستگذاران پاکستانی بخوبی می‌دانند که به رسمیت شناختن طالبان آن هم در شرایطی که هنوز دولت‌های منطقه و فرامنطقه‌ای به آن چراغ سبز نشان نداده‌اند، سبب انزوای اسلام آباد خواهد بود و به همین سبب احتمال رایزنی با امریکا برای مذاکره با جامعه جهانی در این رابطه چندان بعید به نظر نمی‌رسد. از طرفی گفته می‌شود پاکستان در نگرانی از اقدامات گروهک «تحریک طالبان پاکستان» (TTP) که در افغانستان استقرار دارند مذاکره با رهبران طالبان افغانستان را آغاز کرده و منتظر است تا در صورت اقدام مثبت طالبان برای رفع خطر این گروه تروریستی، رایزنی برای مشروعیت یافتن طالبان در جهان را جدی‌تر پیگیری کند.
اما این تنها یک روی سکه حضور طالبان در افغانستان به عنوان یک دولت مشروع برای پاکستان است. به نوشته سایت «کانورسیشن»، دستاورد بزرگ اسلام آباد از این معامله با طالبان علاوه بر دفع خطر «تحریک طالبان پاکستان» کاهش نفوذ هند در افغانستان است که می‌تواند امنیت اسلام آباد را تضمین کند و همکاری‌های تجاری دوجانبه با افغانستان را گسترش بخشد اما در عین حال اگر طالبان نتواند به عنوان دولت مشروع ثبات را در افغانستان برقرار کند، سرازیر شدن موج عظیم پناهجویان و همچنین اعضای «تحریک طالبان پاکستان» به این کشور، بیشترین زیان را به آن خواهد زد. شاید نگرانی درباره همین مسائل سبب تعلل پاکستان در اعلام مشروعیت طالبان شده است.
به نظر می رسد پاکستان در این شرایط خود را به موج دریای تصمیم گیری جامعه جهانی سپرده و برای اینکه تنها نماند سعی دارد جواب مثبت برای مشروع کردن طالبان را از زبان غرب اعلام کند. به گزارش گاردین، «معید یوسف» مشاور امنیت ملی پاکستان در همین راستا برای ترغیب غرب به پرهیز از تکرار اشتباه گذشته‌اش در پشت کردن به طالبان، چشم انداز روشن اقتصادی را برایشان ترسیم می‌کند. «یوسف» در گفت‌وگو با اندیشکده «پالیسی اکسچنج» در عین حالی که اتهامات وارد شده به کشورش درباره حمایت از طالبان در دو دهه گذشته را نپذیرفت، جهان را دعوت به همسویی با دولت طالبانی کرد: «اگر جهان بخواهد اشتباه دهه 90 را تکرار کند به دستاوردی بهتر از آنچه در طول سال‌های اخیر به دست آورد نخواهد رسید چراکه انتخاب آسان‌ترین راه یعنی رها کردن افغانستان معنایی جز نابودی مشروعیت جهان غرب در کسری از ثانیه ندارد. ضمن اینکه بحران انسانی، بی ثباتی و فرصت سازی برای قدرت گرفتن تروریسم نیز در گام نخست پاکستان و سپس جهان غرب را تهدید خواهد کرد. پاکستان دیگر گوشت قربانی نخواهد شد. جهان باید یکصدا به میدان آید و از گذشته درس بگیرد.»