روایت گمشده

فاروق الشرع / وزیر خارجه سابق سوریه
مترجم: حسین جابری انصاری

غیبت اسد در اجلاس سران عرب در بغداد

بر این باور بودم و رئیس‌جمهوری اسد  هم نظرم بود که حضور در این نشست سران در منتهای اهمیت بوده و نشان دادن حسن‌نیت از سوی صدام، برای حضور اسد در نشست ضروری است. نیاز به ابتکار عمل ویژه‌ای بود و از همین رو بی‌آنکه دیگران مطلع باشند، هنگام رانندگی اتومبیلی که عصمت عبدالمجید و اسامه الباز را به فرودگاه می‌رساند به آنها که برایشان احترام خاصی قائل بودم، گفتم: اگر رئیس‌جمهوری عراق تلفنی با رئیس‌جمهوری اسد صحبت کرده و تمایل خود را برای مشارکت او در نشست سران اعلام کند، مشکل حل خواهد شد چون من رئیس‌جمهوری اسد را قانع می‌کنم که این گفت‌و‌گوی تلفنی می‌تواند روابط قطع شده دیپلماتیک و فقدان اعتماد ما را جبران کند. از اسامه الباز خواستم پس از کسب اجازه از مبارک، به بغداد سفر کرده و با بهره‌برداری از مهارت‌های دیپلماتیک خود، اهمیت این موضوع را برای رئیس‌جمهوری اسد، به رئیس‌جمهوری عراق توضیح دهد. الباز به بغداد رفت و تماس‌های بعدی هم برای پیگیری این موضوع با عراقی‌ها داشت اما موفق نشد. رئیس‌جمهوری اسد نیز به این برداشت رسید که صدام مایل به حضور او در اجلاس نیست و اگر در این شرایط تصمیم به شرکت در نشست بغداد بگیرد ممکن است صدام او را با روش تعامل ناپسندی غافلگیر کند و این موضوع موجب افزایش تنش و ریختن بنزین بر آتش اختلافات سوریه و عراق شود.
به‌طور طبیعی از نتایج تماس‌ها و تلاش‌هایی خشنود نبودیم که ما را از حضور در اجلاس سران عرب دور کرده و نتوانسته بود صدام را برای برداشتن تنها یک گام و تسهیل مشارکت سوریه و سفر ما به بغداد قانع کند که در آن نمایندگی یا دفتر حفاظت از منافع نداشتیم. سفر خود به بغداد در اوایل دهه ۱۹۸۰ را به یاد رئیس‌جمهوری اسد آوردم که در شرایط و فضای مشابهی انجام شد. رئیس‌جمهوری که غرق در اندیشه شده و در حال محاسبه موضوع از ابعاد مختلف بود، از من خواست در اتومبیل با او همراه شوم تا به صحبت خود در این باره ادامه دهیم. اسد ابتدا از راننده و محافظ خود خواست پیرامون کاخ بچرخند، سپس به سمت دمر و الهامه و مسیر بیروت و آنگاه باشگاه تیراندازی رفتیم و در نهایت پس از نیمه شب، به دمشق بازگشتیم.
رئیس‌جمهوری نیز همچون من ضرورت حضور در اجلاس سران عرب را احساس می‌کرد، زیرا این نشست در پی احساس پیروزی صدام در جنگ ۸ ساله با ایران و در اوج ضعف اتحاد شوروی و آغاز پایان آن، برگزار می‌شد. اسد علت گرایش عرفات به برگزاری نشست سران در بغداد را درک نمی‌کرد و احساسش این بود که امری بسیار خطرناک، از اجلاس بغداد یا نتایج آن برخواهد خاست. سرانجام اجلاس سران در تاریخ مقرر در بغداد برگزار شد و سوریه در آن شرکت نکرد. صدام  با حافظ اسد تماس نگرفت و اسد نیز به بغداد نرفت.