ضرورت تمرکززدایی فعالیت‌های فرهنگی از کلانشهرها

مریم شهبازی
خبرنگار ‌
توجه به فعالیت‌های فرهنگی و هنری در مناطق مرزی و کم برخوردار یکی از اولویت‌های وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت سیزدهم است؛ عبدالحکیم بهار، از مروجان کتابخوانی برگزیده کشورمان معتقد است که تحقق این وعده تأثیر بسزایی در تمرکززدایی اقدامات فرهنگی از کلانشهرهایی همچون تهران و شکوفایی استعدادهای شهرستان‌ها و روستاهای کشور خواهد شد.
اهالی فرهنگ نیازمند حمایت‌هایی همه‌جانبه
این مروج کتابخوانی که توانسته از روستای رمین چابهار به فهرست نامزدهای جوایز شاخص جهانی هم راه پیدا کند در واکنش به گفته محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که چند روزی است کار خود را در ساختمان بهارستان آغاز کرده به «ایران» می‌گوید: «این گفته وزیر ارشاد برای اهالی فرهنگ، بویژه در مناطق روستایی و کم برخوردار دلگرم کننده است. اینکه فقط تأکید بر حوزه کتاب ندارم از این بابت است که فرهنگ، در همه بخش‌ها نیازمند همراهی‌های اینچنینی است.»
بهار که به دلیل فعالیت‌های فرهنگی- ادبی و همچنین ترویج فرهنگ کتابخوانی در بین کودکان و نوجوانان طی 16 سال گذشته نامزد نوبل کودکان سوئد در جایزه ادبی آسترید لیندگرن، از معتبرترین جوایز ادبی در حوزه ادبیات شده تأکید می‌کند: «منکر جایگاه هنرمندان و نویسندگان تهرانی نیستم اما مسأله اینجاست که همه ظرفیت‌های فرهنگی به تهران و شهرهای بزرگ محدود نیست؛ منتهی اینها فرصتی برای دیده شدن پیدا کرده‌اند.»
از دیگر گفته‌های وزیر ارشاد دولت سیزدهم تلاش برای درخشش هرچه بیشتر فرهنگ غنی و چندهزار ساله ایران اسلامی است که این مروج کتابخوانی با اشاره به آن ادامه می‌دهد: «به گمانم توجه هرچه بیشتر به ظرفیت‌های فرهنگی و استعدادهای دیده نشده در سایر شهرها و روستاهای کشور می‌تواند راه مطمئنی برای تحقق این خواسته ارزشمند باشد.»
کمک به از سرگیری فعالیت‌های فرهنگی راکد
وی با اشاره به اینکه بخش دیگری از گفته‌های وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در جهت حمایت از هنرمندان و نویسندگانی است که از مشکلات و محدودیت‌های کرونایی آسیب دیده‌اند، می‌گوید: «از زمان شیوع ویروس کرونا در کشورمان، اغلب مشاغل مرتبط با فرهنگ متحمل آسیب‌هایی جدی شده‌اند که این گفته و تلاش برای تحقق آن هم می‌تواند جان دوباره به فرهنگ و هنرمان ببخشد.»
به گفته این مروج کتابخوانی که در جشنواره‌های داخلی متعددی موفق به کسب عنوان‌هایی برای خود و اهالی روستای رمین چابهار سیستان و بلوچستان شده، بسته‌های حمایتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌تواند به از سرگیری دوباره فعالیت‌های فرهنگی بینجامد. او تصریح می‌کند: «شرایط اقتصادی برآمده از مشکلات شیوع این پاندمی سبب کند شدن یا توقف بسیاری از برنامه‌ها در زمینه کتاب و کتابخوانی شده است. شاید بد نباشد که با اعطای وام‌های بی بهره یا کم بهره، مردم و بخش خصوصی را به ازسرگیری دوباره این کارها تشویق کرد.»
اما عبدالحکیم بهار توصیه‌ای هم در رابطه با جشنواره‌ها و جایزه‌هایی دارد که طی یک دهه اخیر برپا شده‌اند، او می‌گوید: «تا قبل از برپایی جشنواره‌ها و جایزه‌هایی همچون جام باشگاه‌های کتابخوانی و همچنین انتخاب پایتخت کتاب من تنها یک نفر بودم که برای ترویج کتابخوانی میان اهالی روستای محل سکونتم تلاش می‌کردم. اما از سال 94 به بعد که شاهد برگزاری این جشنواره بودیم علاقه مندان زیادی به من پیوستند. تعداد اینها آنقدر زیاد شد که از روستای رمین فراتر رفته و اقدامات‌مان به شکلی زنجیره‌ای در دیگر روستاهای جنوب کشور نیز شکل گرفت.»
اقدامات اثرگذار قبلی رها نشوند
او تأکید دارد که بهتر است مدیران فرهنگی دولت سیزدهم به رهاوردهای حاصل از این برنامه‌ریزی‌های قبلی توجه کنند و با برطرف کردن نقاط ضعف احتمالی اجازه خاموشی آنها را ندهند. بهار تأکید می‌کند: «نه فقط طی هشت سال گذشته، بلکه پیش‌تر هم شاهد اقداماتی در راستای ترویج کتابخوانی بوده‌ایم؛ هر چند که یکی از نمونه‌های موفق آن در دولت قبلی شکل گرفت. تجربه شخصی خود من این است که مردم هرگاه خودشان در کاری دخالت داده شده‌اند، با اشتیاق بیشتری تلاش کرده‌اند.»
این مروج کتابخوانی معتقد است که دولت می‌تواند با فراهم کردن بستر لازم، زمینه اقدامات فرهنگی را آماده کند. از این طریق امکان حمایت از فرهنگ بدون دخالت مستقیم و با تشویق بیشتر مردم فراهم می‌شود. او می‌گوید: «دولت با تسهیل در روند اعطای مجوزهای قانونی به تشکل‌های مردمی می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای بخش‌های مختلف فرهنگ و هنر سرزمین‌مان ایفا کند.»
او با  اشاره به یکی دیگر از خواسته های ساکنان روستاها و مناطق کم برخوردار در برنامه‌ریزی‌های پیش روی متولیان فرهنگی ادامه می‌دهد: «فارغ از شهرهای بزرگی نظیر تهران، سیستم توزیع کتاب در روستاها و شهرهای کوچک اوضاع نابسامانی دارد و کمک به حل این مسأله هم می‌تواند یکی دیگر از اقدامات مؤثر برای ارتقای فرهنگ باشد. کتابفروشی‌ها را می‌توان با طرح‌های حمایتی و همچنین همراهی کردن آنان در دسترسی به تازه‌های نشر به یکی از مراکز مهم گسترش فرهنگ کتابخوانی تبدیل کرد.»
بهار در پایان گفته‌هایش اظهار امیدواری می‌کند که متولیان در برنامه‌ریزی‌های پیش روی خود از تجربه تشکل‌ها و اهالی فرهنگ برای دستیابی به موفقیت بیشتر بهره بگیرند. افزون بر این او معتقد است که این تعامل می‌تواند به راهی مؤثر برای پررنگ تر شدن ارتباط میان اهالی فرهنگ و مسئولان وزارت ارشاد نیز تبدیل شود.