خسارت 100 میلیارد دلاری ایران از تحریم نفتی

گروه اقتصادی | بیستمین نشست اوپک پلاس (اعضای سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام و متحدان آنها) با حضور یک چهره جدید برگزار شد. جواد اوجی، وزیر نفت ایران برای نخستین بار در این نشست ویدیوکنفرانسی حاضر و سخنرانی کرد. اوجی درصحبت‌های خود به چند موضوع پرداخت که مهم‌ترین آنها مسأله کاهش درآمدهای نفتی ایران و بازگشت به بازار در اولین فرصت بود.
او از یک سو برای همکاری مؤثر و حمایت سازنده از تصمیمات اوپک پلاس اعلام آمادگی و از سوی دیگر بیان کرد: «ایران آمادگی دارد به محض برطرف شدن تحریم‌های یکجانبه و ظالمانه دولت امریکا، با افزایش تولید نفت به بالاترین سطح ممکن، در جهت جبران خسارت‌های فراوان صورت گرفته در اثر تحریم‌های یکجانبه امریکا حرکت کند.»
این اظهارات اوجی مانند صحبت‌های وزیر نفت سابق یعنی بیژن زنگنه بود و در ادامه نیز با استناد به آمار موجود عنوان کرد: «تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران سبب شد از آوریل ۲۰۱۸ تا آوریل ۲۰۲۱، ایران از تولید یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون بشکه نفت خود (براساس آمار منابع ثانویه) محروم شود که منجر به وارد آمدن بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار خسارت در زمانی شد که نیازمند تأمین ضروریات کشور از جمله برای مقابله با شیوع کرونا بوده‌ایم.»
وزیر نفت «اعمال تحریم‌های غیرقانونی و یکجانبه از سوی امریکا بر دو عضو مؤسس اوپک یعنی ایران و ونزوئلا را در تعارض با اصول و مقررات حقوق بین‌الملل و حقوق بین‌الملل انسان‌دوستانه» برشمرد.
این اظهارات وزیر نفت جدید در حالی عنوان شد که شنیده‌ها از فشار امریکا بر اوپک پلاس برای افزایش تولید و عرضه نفت به‌منظور کاهش قیمت‌ها حکایت دارد. اما امریکا حاضر نیست که تحریم‌ها علیه ایران و ونزوئلا را کاهش دهد تا 5 میلیون بشکه ظرفیت تولید نفت این دو عضو اوپک به بازار بازگردد.
روز گذشته، در زمان تنظیم این گزارش، قیمت هر بشکه نفت خام (برنت) 73.30 دلار در بشکه بود.
افزایش تدریجی تولید نفت با تصمیم اوپک پلاس
بیستمین نشست اوپک پلاس عصر 10 شهریور برگزار شد و 23 کشور عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و متحدانش (ائتلاف اوپک پلاس) در بیستمین نشست خود بر تداوم افزایش تدریجی تولید تأکید کردند. براساس تصمیم این گروه، تولید نفت کشورهای عضو ائتلاف در ماه اکتبر 400 هزار بشکه افزایش می‌یابد.
این درحالی است که در نوزدهمین نشست نیز اعضای اوپک پلاس توافق کرده بودند مجموع تولید اعضا از ماه اوت 2021 ماهانه 400 هزار بشکه در روز تا کاهش عرضه روزانه 5 میلیون و 800 هزار بشکه‌ای تسهیل ‌شود.
اوپک پلاس در نوزدهمین نشست، موافقت خود را با تغییر خط پایه تولید پنج کشور کویت، عراق، امارات، عربستان و روسیه از مه 2022 اعلام کرد؛ تولید پنج کشور یادشده با تغییر خط پایه تولید در مجموع یک میلیون و 630 هزار بشکه افزایش یافت.
این کاهش تولید که از ماه مه 2020 در واکنش به فروپاشی تقاضا و برای کاهش فشار مازاد عرضه بر قیمت‌ها عملیاتی شد در ابتدا 9.7 میلیون بشکه در روز -حدود 10 درصد از تقاضای جهانی- بود و به مرور تسهیل شد. ایران، ونزوئلا و لیبی از این توافق کاهش تولید معاف هستند اما به سبب تحریم و جنگ کاهش اجباری تولید داشته‌اند. البته بازار در تمام این مدت منتظر بود که با آمدن جو بایدن به‌ کاخ سفید، ایران با دستیابی به یک توافق بین‌المللی دوباره به بازار نفت بازگردد. اما به‌نظر می‌رسد که حالا این امیدواری کم شده است.
به‌طوری که فریدون برکشلی، تحلیلگر بازار نفت به «ایران» می‌گوید: «هم ترامپ و هم بایدن، از اوپک پلاس می‌خواهند و می‌خواستند که شیرهای نفت را باز کند و نفت بیشتری وارد بازار کند، اما حاضر نیستند ۵ میلیون بشکه نفت ایران و ونزوئلا به بازار برسد. بازار در واقع ناشیانه در انتظار رفتن ترامپ و آمدن بایدن بود.»
قول می‌دهیم اتفاق‌های خوبی در حوزه فروش نفت رقم بخورد
با این حال، وزیر نفت جدید از برنامه‌هایی برای افزایش فروش نفت خبر می‌دهد. اوجی در برنامه «گفت‌وگوی ویژه خبری» شبکه 2 سیما حاضر شد و تهاتر با کالا و سرمایه‌گذاری را از راه‌های فروش نفت خام ایران در شرایط تحریم عنوان کرد.
به‌گزارش شانا، او در این برنامه قول داد که در ماه‌های آینده اتفاق‌های خوبی در حوزه فروش نفت رقم بخورد.
اوجی همچنین در «گفت‌وگوی ویژه خبری» بر لزوم افزایش سرمایه‌گذاری در صنعت نفت و حتی به‌کار‌گیری ظرفیت‌های بین‌المللی اشاره کرد. در این راستا، روز پنجشنبه نخستین دیدار خارجی خود را وزیر نفت در نخستین نشست خود با معاون بخش خاورمیانه شرکت ملی نفت چین (سی‌ان‌پی‌سی) انجام داد و دو طرف نیز بر گسترش روابط دوجانبه تأکید داشتند.
قیمت نفت 2021
بر اساس گزارش منابع ثانویه، ایران از حدود 4 میلیون بشکه ظرفیت تولید نفت خود کمتر از 2.5 میلیون بشکه در روز را تولید می‌کند. رویترز در تازه‌ترین پیش‌بینی خود رقم تولید نفت ایران را 2.45 میلیون بشکه در روز عنوان کرده است. این رقم برای ماه سپتامبر است. حدود 1.7 میلیون بشکه در روز نیز برای تأمین نیاز داخلی است. در حال حاضر ایران برای دریافت درآمد حاصل از همین میزان صادرات تخمینی نیز مشکل دارد. اما با این حال قیمت نفت برای کشورهای تولیدکننده و مصرف کننده نفت اهمیت زیادی دارد.
پیش‌بینی‌های جهانی از قیمت نفت در سال 2021 چنین است:«بریتیش پترولیوم تخمین می‌زند که متوسط قیمت نفت خام برنت در 2021 62.26 دلار در بشکه خواهد بود. اداره اطلاعات انرژی امریکا متوسط قیمت نفت را برای سال‌جاری میلادی 68.78 دلار در بشکه پیش‌بینی می‌کند. شرکت شل رقم 90 دلار را برای سال 2021 پیش‌بینی می‌کند. گلدمن ساکس نیز متوسط قیمت نفت را در سه ماهه سوم 2021 حدود 75 دلار در بشکه برآورد می‌کند. صندوق بین‌المللی پول نیز میانگین قیمت نفت را 46.7 دلار برای سال 2021 پیش‌بینی کرده است.»
اما اینکه در آینده قیمت‌ها چقدر تغییر خواهد کرد، بر اساس پیش‌بینی‌ها قیمت‌های 2050 ممکن است به بازه 10 الی 12 دلار در بشکه برسد. این یعنی فرصت اندک برای افزایش تولید نفت ایران و پمپاژ حداکثری نفت به بازار.
فریدون برکشلی، رئیس دفتر مطالعات انرژی وین در خصوص قیمت نفت در 2022 می‌گوید: «کشورهای عضو اوپک، طبق روال در سه ماهه آخر هر سال قیمت نفت برای محاسبه در بودجه سال بعد را تخمین می‌زنند. تا این تاریخ هنوز هیچ کشوری از اعضای اوپک، قیمتی را اعلام نکرده‌اند. اما در سپتامبر پیش‌بینی‌ها شروع می‌شود. برآوردم تا این لحظه روی عدد ۶۰ تا ۶۵ دلار است. متوسط ۹ ماهه اول سال، ۶۴ دلار است. قیمت‌های ۷۰ دلاری نسبتاً جدید هستند. البته این تخمین امروز برای ۲۰۲۲ است. شرایط با وجود کرونای تحت کنترل، احتمال قیمت‌های واقعی‌تر را می‌دهد. شرایط ایران، ونزوئلا و لیبی هم هنوز مبهم است.»
سیدمهدی حسینی نیز در این خصوص عنوان می‌کند: «کرونا در دو سال گذشته اقتصادها را کوچک کرد، سیستم حمل‌ونقل جهانی را بشدت ضعیف و تنها تا حد موارد اضطرار سر پا نگهداشت؛ ملاحظات زیست‌محیطی لزوم تغییر پلتفرم مصرف از هیدروکربوری به دیگر گونه‌های انرژی را جدی‌تر ساخت و مجموع این عوامل بازار را به یک بازار عرضه محور و سقوط قیمت‌ها تا زیر ۲۰ دلار در نیمه سال گذشته را رقم زد. ولی امروز با همه سرسختی این ویروس کار واکسیناسیون در بیشتر کشورها بویژه کشورهای صنعتی که مصرف کننده‌های بزرگ هم هستند با شدت و سرعت پیش می‌رود و لاجرم هم با گشایش‌های اقتصادی چشمگیر و احیای مجدد سیستم حمل‌ونقل جهانی و آغازسفرها و غیره در سال آینده روبه‌رو خواهیم بود. بنابراین در بازار تقاضا محور سال‌های آینده لزوماً با افزایش قیمت‌ها روبه‌رو خواهیم بود و من هنوز رسیدن به محدوده ۸۰ دلار را ممکن می‌دانم.»