رونمایی از دیپلماسی جدید ایران در نیویورک

گروه سیاسی / حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان برای حضور در هفتاد و ششمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، روز گذشته تهران را به مقصد نیویورک ترک کرد. این اولین حضور او به عنوان نماینده دولت جدید ایران در اجلاس سالانه مجمع عمومی به شمار می‌آید. به‌ گفته سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه که امیرعبداللهیان را در این سفر همراهی کرده است، دیدار و گفت‌وگوی دو جانبه پر شماری با برخی وزرای کشورهای مهم از جمله مقامات کشورهای طرف توافق هسته‌ای و برگزاری نشست چندجانبه با آنها از جمله برنامه‌های چند روزه وزیرخارجه کشورمان در این سفر فشرده‌ خواهد بود. سید ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری هم قرار است امروز (سه‌شنبه) به صورت مجازی در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند.
ملاقات‌های هیأت ایرانی در نیویورک در حالی انجام می‌شود که گرچه در سال‌های گذشته از سوی مقام‌های دولت پیشین هم انجام می‌شد اما به‌دلایلی در این سفر صبغه‌ای متفاوت یافته‌ است. آنچه حضور هیأت جدید دیپلماتیک ایران را در میان مسئولان کشورهای عضو سازمان ملل نسبت به سال‌های گذشته متفاوت می‌سازد، را می‌توان در چند نکته مهم جست و جو کرد؛نخست آن‌که اولین حضور در میان مقام‌های حاضر در سازمان ملل خواه‌ناخواه تحت تأثیر تغییر کارگزاران سیاسی ایران قرار دارد. طرح مواضع اساسی جمهوری اسلامی ایران از زبان وزیر خارجه جدید با بهره‌گیری از فرصت دیدارهای حاشیه مجمع عمومی در شرایطی صورت می‌گیرد که بی‌تردید مواضع موافق و مخالفی از سوی دیگر اعضای سازمان ملل درباره ایران طرح خواهد شد. رسانه‌های مخالف ایران و جریان‌های ضد دیپلماسی مترصد فرصتی هستند تا نخستین حضور نمایندگان دولت جدید ایران را به نحوی بازتاب دهند که امکان‌های موجود برای بهره‌گیری از فرصت دیپلماسی را از میان برده و آن را به تهدید تبدیل کند. تلاش این جریان‌ها بیش از آن‌که بر موضوع دفاع از توافق هسته‌ای و ایستادن در کنار کشورهایی باشد که خواهان حفظ این پیمان هستند، خط و نشان کشیدن برای تصمیماتی خواهد بود که ممکن است با حضور امیرعبداللهیان در نیویورک رقم بخورد،تصمیمی که بی‌تردید در هماهنگی با مقامات عالیه نظام اتخاذ می‌شود.
دیگر آنکه قابل انتظار است یکی از مهم‌ترین موضوعات در دستور کار هیأت ایرانی با نمایندگان سایر کشورها مسأله برجام باشد. در شرایطی که چند دور از مذاکرات احیای توافق هسته‌ای در وین برگزار شده و زمان بعدی برگزاری آن هنوز مشخص نشده است، بروز اختلاف نظرهایی درباره دستور کار گفت‌و‌گوها این توافق را در مظان آسیب قرار داده و اهمیت رایزنی وزیر خارجه با مسئولان کشورهای 1+4 را دوچندان کرده است. چه به گفته سخنگوی دستگاه دیپلماسی، امیرعبداللهیان در خلال حضور پنج روزه‌اش در نیویورک با همه وزرای خارجه ۱+۴ به صورت دوجانبه دیدار می‌کند و چنانچه لازم باشد و دستورکار ویژه‌ای تعریف شود، برگزاری نشست جمعی بین ایران با اعضای این گروه محتمل خواهد بود و البته برنامه‌ای برای دیدار میان وزرای خارجه ایران و امریکا هم پیش‌بینی نشده است.
گفت‌و‌گوهای برجام چند ماه پیش به دلیل برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ایران متوقف و ادامه آن به بعد از انجام فرایند انتقال قدرت موکول شد.
«لیز تراس»، وزیر خارجه جدید انگلیس که قرار است در یکی از نخستین برنامه‌های خود با امیرعبداللهیان دیدار کند، اعلام کرده که از ایران خواهد خواست به میز مذاکره توافق هسته‌ای پیش از آن که دیر شود، بازگردد.
سخنگوی وزارت خارجه کشورمان پیش از عزیمت هیأت دیپلماتیک به نیویورک با این موضع‌گیری که«ما نه بیش از برجام به کسی تعهدی می‌دهیم و نه کمتر از برجام انتفاعی از این توافق را قبول می‌کنیم» تصریح کرده است که همچنان مهم‌ترین چالش پیش روی مذاکرات، اختلاف نظر درباره موضوعات غیربرجامی است؛ موضوعی که اتفاقاً روسیه به عنوان یکی دیگر از کشورهای طرف توافق درباره آن با ایران همراهی دارد. «میخائیل اولیانوف» نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین گفته است که «مذاکرات باید نه از ابتدا بلکه از نقطه‌ای که تا 20 ژوئن به آن رسیده است، از سر گرفته شود».
در چنین شرایطی مقام‌های ایرانی در جست جوی یافتن راهکاری منطقی هستند که با ابتنا به آن، دولت امریکا و سه کشور اروپایی در ابتدا کشورمان را نسبت به قرار گرفتن فرایند مذاکرات در مسیر درست و مرتبط با موضوع هسته‌ای و مؤلفه‌های مشخص آن مطمئن ساخته و سپس با رفع موانع اولیه، حل و فصل مسائل را کلید بزنند. در غیر این صورت طرح یکسری مطالبات فرابرجامی در حالی که هنوز امریکا حسن نیت خود را درباره رفع تحریم‌ها نشان نداده، عملاً به بن‌بست رسیدن مذاکرات وین را قابل پیش‌بینی می‌کند.
از این رو اهمیت دارد نخستین سفر هیأت دولت جدید ایران به مقصد نیویورک مقدمه رایزنی‌های مثمرثمر در موضوعاتی چون شفاف‌سازی مواضع برجامی همراه با ایفای نقش پررنگ‌تر در عرصه جهانی و عبور دادن برجام از بزنگاه اقدامات مخرب امریکایی‌ها باشد. از سوی دیگر نباید از اهمیت این مسأله غافل شد که دیدارهای نیویورک و تشریح مواضع منطقه‌ای ایران نیز می‌تواند به افزایش اعتماد و تبیین هدفمند رویکردی بینجامد که ایران از سال‌ها پیش با هدف ایجاد یک فهم مشترک از تحولات سیال منطقه در پیش گرفته است؛ رویکردی که اهمیت پیگیری آن همزمان با تصمیم امریکا برای خروج تدریجی از خاورمیانه دوچندان شده و می‌تواند رفتار مسالمت‌جویانه تهران را دربرابر یارکشی رژیم اسرائیل و سوق دادن بیشتر کشورهای عرب به سمت ائتلاف با تل آویو به تصویر بکشد.