تبیین ۵ گام لازم برای تحول انقلابی در ساختار فرهنگی کشور

مریم سادات گوشه
خبرنگار
نشست خبری برنامه‌های تحولی دولت سیزدهم در حوزه فرهنگ عمومی صبح روز گذشته با حضور سید مجید امامی، دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور در ساختمان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. امامی در این نشست از 5 اتفاق مهم سخن گفت که باید در نظام فرهنگی کشور رخ دهد. «زنده کردن روح تحول‌گرایی و تخصص‌گرایی و جوان‌گرایی در نظام فرهنگی»، «رفع خلأ اختیارات عملی وزارت فرهنگ»، «بازآرایی و ارتقا و تعالی تشکیلات و سازمان‌ها و سازماندهی فرهنگ کشور»، «آشتی با مردم و مردم‌گرایی در نظام فرهنگی» و «تأسیس مراکز رشد و نوآور فرهنگ عمومی در استان‌ها» از جمله گام‌های مهمی عنوان شد، که به وسیله آن «فصل تحول امید» ایجاد خواهد شد.
دبیر شورای فرهنگ عمومی در ابتدای سخنانش با تحلیل حال و هوای فرهنگی کشور گفت: «همه می‌دانند که حال و هوای نظام فرهنگی کشور مطلوب نیست. اگر جناحی هم نگاه نکنیم حال و هوای خوبی نداریم. این دردشناسی 50 درصد ماجراست و یک پاسخ واضح دارد. رهبر معظم انقلاب هم در گذشته از ضرورت  تحول انقلابی در ساختار فرهنگی کشور یاد کرده‌اند و وضعیت ساختار فرهنگ کشور با آن همه مواریث، منابع و ظرفیت‌ها و زیبایی‌های فرهنگ جامعه ایرانی دیگر قابل تحمل نیست. ما نه هزینه در فرهنگ می‌کنیم و نه از هزینه‌ای که می‌کنیم راضی هستیم. نه منابع اداری و مدیریتی فرهنگمان رضایت بخش هستند و نه آن مدیران  کارآمدی که داریم آنچنان که می‌خواهند در عرصه عمل موفقند.»
او در ادامه افزود: «باید این فصل را تحول و امید نامید. مخصوصاً در تعامل و همدلی بین بازیگران نظام فرهنگی کشور امیدها زنده شده است. بر این اساس 5 اتفاق مهم باید رخ دهد. شورای فرهنگ عمومی اولین و مهمترین شورای اقماری شورای عالی انقلاب فرهنگی است و در بیش از 300 شهرستان کشور مانند یک سلسه اعصاب وجود دارد اما چرا از آن راضی نیستیم؟ این دقیقاً چیزی است که همه ما را آشفته کرده و همه را به جایی رسانده که نام آن را باید اقدام، عمل، حضور و اخلاص انقلابی در حوزه اصلاح نظام فرهنگی کشور دانست.»
امامی درباره آن 5 قدم توضیح داد: «اول شوراها و امنای سیاستگذاری فرهنگی کشور باید بپذیرند که بدون تحول‌گرایی و جوان‌گرایی، در همچنان برهمان پاشنه خواهد گشت. درخواست ما این است که در شوراها روح تحول‌گرایی و تخصص‌گرایی و جوان‌گرایی زنده شود. دوم مدیریت و راهبری نظام فرهنگی کشور توان اختیارات وضمانت اجرا و اقتدارات کافی را ندارد. ساده بگویم وزیر فرهنگ به اندازه وزیران اقتصاد، کشور و اطلاعات، اختیارات در عمل ندارد. باید این خلأها رفع شود و در حال رفع آن هستیم. قدم سوم تشکیلات، سازمان‌ها و سازماندهی فرهنگ کشور نیازمند بازآرایی و ارتقا و تعالی است. بعضی سازمان‌ها باید جایگاه و رویه‌شان عوض شود.  ما سازمان‌های موازی داریم و سازمان‌هایی که در جای خود نیستند و سازمان‌هایی که همه چیزشان درست است اما کج کارکردی فرهنگی دارند. اینها باید در این الفت و همدلی که در دوره جدید شورای فرهنگ عمومی ایجاد شده، از این فرصت استفاده و خود را اصلاح کنند. صراحتاً بگویم بخش مهمی از بودجه فرهنگی کشور در سازمان‌ها و نهادهای فرهنگی کشور هزینه می‌شود. با تمام زحمتی که می‌کشند آیا به اندازه هزینه اداره و نیروی انسانی مفید هستند؟ پاسخ مثبت نیست.»
او در ادامه سخنانش گفت: «امر چهارم مردمی‌گرایی است ما باید درنظام فرهنگی و حکمرانی فرهنگی کشور با مردم آشتی کنیم. مردم صاحبان نظام و ولی نعمتان فرهنگی ما هستند و مفیدترین فعالیت‌های فرهنگی در زندگی روزمره توسط مردم اتفاق می‌افتد. مردم و جبهه انقلابی فرهنگ در انقلاب اسلامی کم توقع‌ترین و پراثرترین نهادهای فرهنگی در کشور هستند. ما خادم آنهاییم و بزرگترین نقش آن تسهیل‌گر اقدام و عمل فرهنگی آنهاست.»
امامی درباره قدم پنجم تصریح کرد: «در خلأ ایده و نوآوری نمی‌توانیم تحول انقلابی را رقم بزنیم. ما در سازمان‌های فرهنگی، ارتباطی و اجتماعی خلأ و فقر ایده و نوآوری و فناوری‌های فرهنگی داریم. به همین منظور باید مراکز رشد و نوآوری فرهنگ عمومی برای طراحی و خلاقیت در الگوهای سبک زندگی و الگوهای فعالیت‌های فرهنگی و روش‌های جدیدی برای اصلاح رفتارها و اخلاق عمومی پیدا کنیم. و از آنها حمایت کنیم. یکی از سیاست‌های جدیمان تأسیس مراکز رشد و نوآوری فرهنگ عمومی در استان‌هایی است که توان آن را دارند تا رویکرد پایین به بالا را جایگزین رویکرد بالا به پایین کنند. ما مخالف حجم انبوه ارسال بخشنامه‌ها و ابلاغیه‌ها به استان‌ها و شهرستان‌ها هستیم باید به ظرفیت‌هایی که در اقلیم‌ها ونواحی کشور وجود دارد، کمک کنیم و کار را تسهیل کنیم. استارتاپ‌ها، هفته‌های نوآوری و هفته‌های خلاقیت و مراکز نوآوری الگو ارائه دهند و نهادهای رسمی و غیر رسمی تسهیل‌گر و مجری الگوها و نوآوری‌های نوآوران فرهنگی باشند. باید فرهنگ را چرخه بدانیم. هیچ امر فرهنگی در قهر از بازار، اقتصاد و صنعت محقق شدنی نیست. چرخه نوآوری فرهنگی به این معناست که اگر ما 15 سال است که می‌نالیم بحث پوششی برخی گروه‌ها زیبنده فرهنگ ایران و اسلام نیست، پاسخش یک کلمه است. ما هم در فرهنگ لباس و هم در فرهنگ بازار و کسب و کار و صنعت لباس مشکل داریم. تا این چرخه را با هم نبینیم فقط کلی‌گویی می‌کنیم و مردم را ناامید می‌کنیم.»
اگر سیاست شفاف، بموقع و غیرکلی بافانه داشته باشیم، دستگاه‌ها درامر فرهنگ هماهنگ می‌شوند
امامی در پاسخ به سؤال «ایران» مبنی بر اینکه در بخشی از وظایف شما که در حکم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم به آن اشاره شده است هماهنگی میان تمامی دستگاه‌ها و نهادهای فرهنگی و مرتبط، برای تحقق اهداف نقشه مهندسی فرهنگی است.  ضمانت اجرایی برای محقق شدن امور فرهنگی از سوی دستگاه‌ها چیست؟ بخصوص در حوزه آموزش چگونه می‌خواهید با وزارت آموزش و پرورش تعامل ایجاد کنید تا این امر به صورت عمیق در جامعه نهادینه شود؟ تصریح کرد: «هماهنگی ما با سایر دستگاه‌ها یک امر نرم‌افزاری است. اگر سیاست بموقع و شفاف و غیر‌کلی‌بافانه داشته باشیم، طبعاً درآینده مدیریت فرهنگی کشور همراهی، هم‌آوایی و هماهنگی اتفاق می‌افتد. هماهنگی در این امر هم به هوش سازمانی مربوط می‌شود و هم به مؤلفه‌های انسانی. وقتی یک مدیر ضعیف در سازمانی کار کند هر چقدر هم که بخواهد نمی‌تواند هماهنگ باشد.اکنون من این موضوع را به صورت محسوس می‌بینم.»
طرفدار هدفمندسازی و بهینه‌سازی فضای مجازی هستیم
دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور در پاسخ به سؤالی درباره طرح حمایت از حقوق کاربران فضای مجازی و موضع شورای فرهنگ عمومی در این رابطه گفت: «این طرح رویکرد حقوقی بسیار قوی دارد. اتفاق خوبی که در کمیسیون فرهنگی مجلس افتاده را باید تحسین کنیم. آنها به جای واکنش‌های روزمره، بر چند کار محدود اما اثرگذار متمرکز شده‌اند. پیش‌نویس آنچه امروز تنظیم می‌شود قبل از فعالیت این دوره از شورای فرهنگ عمومی تدوین شده است. ما در شورای فرهنگ عمومی بشدت نیازمند همراهی سیاستگذاران فضای مجازی هستیم و در این رابطه از مرکز فضای ملی مجازی نماینده‌ای را دعوت کردیم تا در جلسات ما شرکت کند.»
امامی در پاسخ به اینکه طرح صیانت از فضای مجازی یکی از مباحث مهمی است که مطرح شد آیا شورای فرهنگ عمومی نقطه نظراتش را به مجلس منتقل کرده و آیا موافق محدود کردن اینترنت هستید یا نه؟ تصریح کرد: «اولاً نام صیانت در این طرحی که اکنون بررسی می‌شود نیست. و طرح عوض شده است. آنچه که در مورد حمایت از حقوق کاربران در فضای مجازی مطرح است، رویکرد حقوقی بسیار قوی‌ای دارد. اتفاقی که در کمیسیون فرهنگی مجلس افتاده را باید تحسین کنیم. ایشان به جای واکنش‌های روزمره متمرکز بر چند کار محدود اما اثر‌گذار شدند.  این قول را به مجلس دادیم که برای بستر‌سازی فرهنگی و حوزه اخلاق عمومی و استانی این قانون تمام ظرفیت شورای فرهنگ عمومی را به خدمت می‌گیریم.»