لغو تحریم‌، راستی‌آزمایی و ضمانت

گروه سیاسی/ فرصت کشورهای طرف توافق هسته‌ای با ایران رو به پایان است. سید ابراهیم رئیسی شامگاه شنبه گذشته در گفت‌وگوی مفصل با «امانوئل مکرون»، رئیس جمهور فرانسه درباره مواضع تغییرناپذیر ایران در مسیر دستیابی به توافق احتمالی پیرامون برجام اتمام حجت کرد. این گفت‌وگو در شرایطی که مذاکرات به مرحله مهمی رسیده است و پایتخت‌ها باید تصمیم‌های مهم بگیرند، مجال مغتنمی بود تا مشخص شود ایران مطابق با چه شرایطی بر این مذاکرات نقطه پایان خواهد گذاشت. مدت زمان زیادی طول نخواهد کشید که دیپلمات‌ها به آوردگاه وین بازگردند تا هر کسی محصول چند ماه مذاکره را برداشت کند و مشخص شود عزم امریکا در کنار شرکای اروپایی برجام برای برداشتن تحریم‌ها چه اندازه جزم است. جبران بدعهدی گذشته، برداشتن تحریم‌ها و ارائه ضمانت برای اجرای تعهدات مهم‌ترین گزاره‌هایی است که در فهرست تصمیم‌گیری احتمالی طرف‌های مقابل برجام قرار خواهد گرفت.
اثبات اراده
آنچه رئیس جمهور ایران در گفت‌وگو با همتای فرانسوی خود به میان آورد، تأکید بر این مهم بود که جمهوری اسلامی در فرایند مذاکرات، اراده و جدیت خود را برای حصول توافق اثبات کرده است و هر تلاشی از سوی طرف مقابل، در این رابطه باید دربرگیرنده لغو تحریم‌ها، راستی‌آزمایی و ضمانت معتبر باشد. تأکیدی مبتنی بر این واقعیت که امریکا تا پیش از این و حتی قبل از خروج از توافق، به عنوان عضو یک توافق چندجانبه هیچ گاه تحریم‌های خود علیه ایران را پایان یافته تلقی نکرد و در همان میدان ماند و از آنجا حملات متعدد سیاسی و اقتصادی دیگر را نیز علیه کشورمان ترتیب داد. این سیاست خاصه آنکه پس از خروج خودخواسته از برجام شدت گرفت اما تنها در رویارویی با سیاست ایستادگی ایران و دستیابی اش به آلترناتیوهای اثرگذار در گشودن باب مناسبات راهبردی با کشورهای بزرگ حوزه آسیا و منطقه خاورمیانه بود که نتیجه بخش بودن آن ناممکن ارزیابی شد. این شکست فاحش در یکی از نخستین موضعگیری‌های «آنتونی بلینکن»، وزیر امور خارجه امریکا پس از انتخابش به این مسئولیت مورد اشاره قرار گرفت. جایی که او در گفت‌وگو با شبکه «بی بی سی» به بی فایده بودن و شکست سیاست فشار حداکثری دولت ترامپ علیه ایران اعتراف کرد و گفت: «این سیاست نه تنها بی‌نتیجه بوده، بلکه مشکلات را بدتر کرده است». اشاره او به بدتر شدن مشکلات، اقدامات تلافی جویانه ایران بود که در چهارچوب قانون راهبردی برای لغو تحریم‌ها در دستور کار قرار داد و در ادامه با پیگیری یک سیاست هوشمندانه از سوی دولت سیزدهم مبنی بر گشودن دو جبهه فعال دیپلماتیک هم در مذاکره وین و هم در مذاکرات مستمر با کشورهای منطقه و آسیایی توانست سناریوی فشار را ناکام بگذارد.
کدام کشور باید شتاب کند؟
ریاست ‌جمهوری فرانسه هم در بیانیه‌‌ای گفت‌وگوی تلفنی با رئیسی را مورد توجه قرار داده و یادآور شده که «مکرون» در این گفت‌وگو بر لزوم تسریع برای دستیابی سریع به پیشرفت ملموس در این زمینه تأکید کرده است. طبق این بیانیه، او در یک تبادل‌نظر طولانی با همتای ایرانی خود خواستار رویکرد سازنده و بازگشت به اجرای کامل تعهدات از سوی ایران شد. خواسته«مکرون» مبنی بر شتاب بخشیدن به روند مذاکرات در حالی است که مسیر حرکت و اقدامات امریکا برای رفع تحریم‌هایی که ایران را به بازگشت تعهدات برجامی‌اش مجاب کند، چنین روندی را نشان نمی دهد. اگرچه امریکا تا پیش از این وانمود کرده که ایران سیاست وقت‌کشی را در پیش گرفته اما حالا خود در تنگنای مذاکراتی قرار گرفته که کشورمان توانسته با بسته ابتکاری‌اش درباره دقیق‌ترین موضوعات چاره جویی و واشنگتن را در این صحنه دیپلماتیک خلع سلاح کند. از این رو واضح است کشوری که سه سال پیش از برجام خارج شده و حالا قصد بازگشت دوباره به این توافق را دارد، باید همه تعهدات خود را ذیل آن در معرض اجرا بگذارد و  برای این امر تنها به امضای روی کاغذ اکتفا نکند.
مسئولیت طولانی شدن مذاکره
تا اینجای کار معلوم شده که تنها یک تصمیم از سوی واشنگتن می‌‌تواند مذاکرات وین را در کوتاه ترین زمان ممکن به پایان برساند اما این در حالی است که چنانچه تحریم‌های امریکایی به شکل مؤثر هم برطرف شوند، باید سازوکاری جست وجو کرد تا خروج دوباره از توافق هزینه گزافی برای تصمیم‌گیران واشنگتن دربر داشته باشد. خاصه آنکه وزیر خارجه امریکا در یکی از موضعگیری‌های خود رسماً مدعی شده رئیس جمهور کنونی نمی‌تواند رئیس جمهور آینده را مقید کند. این موضع در حالی است که یکی از خواسته‌های مهم ایران که در مواضع جدید رئیسی هم مورد تأکید قرار گرفته، ارائه ضمانت‌هایی قابل اتکا برای هرگونه توافق احتمالی است. بدیهی است خودداری امریکا از ارائه چنین تضمینی بر قصور این کشور در طولانی شدن روند مذاکرات صحه می‌‌گذارد. چه آنکه اگر قرار باشد طرفین بعد از ماه‌ها مذاکره به تفاهمی برسند که امریکا به صراحت از احتمال تزلزل آن در دولت بعدی سخن بگوید، تحقق منافع اقتصادی ایران از رهاورد این توافق در یک فرایند بلندمدت بر اساس چه فرمولی عملی می‌‌شود؟
دیگر مشخص شده که ایران به پشتوانه روند رو به پیشرفت فعالیت‌های هسته‌ای و حضور هوشمندانه‌اش در گفت وگوهایی که ناتوانی جناح غربی در آن مشهود شده، مصمم به دستیابی تفاهمی همه‌جانبه و قابل اتکاست. اختلاف بر سر اخذ تضمین در شرایطی ایجاد شده که مقام‌های امریکایی و اروپایی از وجود نشانه‌های پیشرفت در مذاکرات وین خبر داده‌ و دیپلمات‌های غربی به صراحت اعلام کرده‌اند مذاکرات به مرحله نهایی نزدیک شده است.  در چنین فضایی هیأت‌ها روز جمعه برای مشورت به پایتخت‌ها بازگشتند و از آنجایی که هیأت مذاکره کننده ایرانی در وین با ارائه راهکارها و ابتکارات عملیاتی، جدیت و اراده خود را برای رسیدن به توافق هویدا کرده، به نظر می‌‌رسد گشوده شدن افق‌های روشن در مذاکرات پیش رو منوط به اراده امریکا و شرکای اروپایی اش برای بازگشت به نقطه نخست برجام و تأمین خواسته‌های برجامی تهران است. به معنایی دیگر در شرایط کنونی این واشنگتن است که باید با گرفتن یک تصمیم درست برای سرنوشت مذاکرات تعیین تکلیف کند.