مصایب جدی نبودن

گاهی فیلم‌ها سفارشی نیستند اما به شکلی ساخته می‌شوند که گویی سفارشی‌‌اند. این وضعیت به طور نظری به مسأله‌ای غیر از بررسی کیفیت فیلم و حتی ارزش‌گذاری درباب نفس جریان سفارشی‌‌سازی برمی‌گردد. این شرایط مربوط به جریانی غلط و روندی معیوب در استراتژی تولید یک فیلم است. گویی به سبب تعدد فیلم‌های سفارشی در طول تاریخ سینمای ایران، فراتر از جریان تولید سفارشی، سبکی غلط باب شده است به نام «سبک سفارشی» که فیلم‌هایی مثل «ماهان» را که رسماً سفارشی ساخته نشده‌اند، در دام خود می‌‌اندازد.  فیلم «ماهان» ساخته حمید شاه‌حاتمی درباره جوانی علاقه‌‌مند به بازیگری است که دچار سرطان شده و بواسطه سرطان با همه خودخواهی و خودمحوری‌اش به تشویق همسر و دوست نزدیک خود وارد سفری طولانی و اجرای نمایش عروسکی برای کودکان می‌‌شود و این سفر او را تغییر می‌‌دهد. فیلم با کلامی غیر دراماتیک در پرداخت این داستان تک خطی و نگاهی توریستی هم به ایران و هم به بیماری سرطان، شبیه به آثاری است که مقصود فرامتنی آنها درام را خفه کرده و اجازه حرکت هیچ قصه و بافت منطقی دراماتیکی را به کار نداده است. گویی سازندگان بدون حتی اندکی تعمق در موضوع و کاری اساسی روی ایده‌ ‌‌های اصلی خود، با عجله و جویده جویده، در پروژه‌ای پر‌زحمت و چالش، یک تصویر متحرک 90 دقیقه‌‌ای تولید کردند.
در فیلمنامه «ماهان» چیزی به نام دیالوگ وجود ندارد. با اینکه فیلم سرشار از حرف و اضافه‌‌گویی است اما هیچ دیالوگی به معنای روندی دیالکتیکی و مسأله‌ساز نمی‌‌شنویم. به همین علت هم فیلم از هیچ نقطه‌ای به نقطه‌ای تازه - بر اثر ساختاری عِلی و منطقی- حرکت نمی‌کند. گویی دستی خارج از درام و حرکت خودانگیخته شخصیت‌ها، آنها را از سویی به سوی دیگر می‌کشد.
«ماهان» علاوه‌ بر دیالوگ، فاقد شخصیت هم است. به همین دلیل هم کنش و انتخاب‌ آدم‌ها غیرقابل باور که هیچ، اساساً تحقق نایافته و گاه مضحک​ است. در این میان تلاش کارگردان برای ایجاد میزانسن و تصاویر چشم‌‌نواز از شهرهای مختلف ایران، شبیه به کارت پستالی است که اگر چه منظره جالبی دارد اما فاقد زاویه دید جذاب و قابل توجه است. فیلم در ظاهر درباره سرطان و بیماران درگیر با آن است و می‌خواهد در این راستا امیدبخش و معناساز باشد اما از سرطان هم خبری نیست. مقداری عصبیت، از حال رفتن و خستگی، چند سکانس بیمارستانی و اندکی بازی با گریم برای تصویر کردن سرطان و رنج‌های آن کافی نیست، به همین دلیل هم فیلم حتی به سوژه انسان‌دوستانه و محترم خود نگاهی دقیق نکرده و فارغ از فقدان فرم سینمایی حتی به لحاظ مضمونی هم جدی نیست. در بیشتر موارد بیماران معدود سرطانی که در فیلم نشان داده می‌‌شوند شبیه به بیماران سرطانی نیستند و آن عواطف و احساساتی که فیلم در پی تحریک آن در مخاطب است هیچ گاه محقق نمی‌شود. درست در نقطه مقابل همدلی و هم حسی، فیلم نسبت تماشاگر با موضوع خود را به دافعه و دست‌کم بی‌‌تفاوتی می‌رساند.
دیالوگ‌های غیر پیش برنده، آدم‌های شخصیت نشده و داستانی یله و بی‌انسجام در نهایت با استفاده حجیم و بیش از اندازه از موسیقی، اثر را شبیه به یک موزیک ویدیوی تبلیغاتی ضعیف و بی‌هیجان کرده است که حتی از پس تبلیغ موضوع خود بر نمی‌آید.
«ماهان» در موضوع فیلمی بلندپرواز و در ساخت اثر بسیار پر زحمت و دشواری بوده است. مشخص است که فیلمساز در راه ساخت این فیلم رنج زیادی را متحمل شده اما برای تحقق اهداف خود نه پتانسیل فنی لازم را داشته، نه فیلمنامه‌‌ای دقیق شکل داده و نه در پرداخت مسأله خود جدی بوده است.