آژیر خطر برای 129 ساختمان پر خطر در تهران

حمیده امینی فرد
خبرنگار
بیش از دو هفته از آتش‌سوزی بازار بزرگ تهران می‌گذرد، از آن روز به بعد همچنان وضعیت تیمچه «حاجب الدوله» بدون تغییر باقی مانده است.
بخش ناصری بازار تهران که بر اثر یک سهل‌انگاری سوخت و حالا از آن همه زیبایی، دیوارهای خاکستری دود آلودی مانده که معلوم نیست کی دوباره سر پا شود. آتش‌سوزی بازار فعلاً بزرگترین حادثه‌ای است که ایمنی مراکز عمومی و ساختمان‌های تهران را گوشزد می‌کند.
خیلی‌هایمان حالا نگران حوادثی هستیم که در پس این ساختمان‌هایناایمن، پنهان مانده است، حتی اگر حادثه کلینیک «سینا مهر» شریعتی تیرماه سال 99 را هم فراموش کرده باشیم، قطعاً «پلاسکوی قدیم» برایمان یادآور همان زخم پنهانی است که یک روز بالاخره سر باز می‌کند. تهران حالا نزدیک به 3 هزار و 600 ساختمان پرخطر دارد که در 129 ساختمان وضعیت فوق بحرانی است. شورای شهر تهران حدود 5 سال پیش مصوبه‌ای را در 11 بند تصویب کرد که براساس آن قرار بود تا ایمنی شهر تهران ارتقا یابد. حالا باید پرسید که بعد از گذشت این سال‌ها، ساختمان‌های تهران تا چه اندازه مقاوم‌تر و ایمن‌تر شده‌اند؟ مهدی عباسی، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران در گفت‌و‌گو با «ایران» به این سؤال پاسخ می‌دهد؛ گفت‌و‌گوی ما با او را در زیر می‌خوانید.
 درحال حاضر وضعیت ساختمان‌های تهران را از نظر ضوابط ایمنی چگونه می‌بینید؟
 ساختمان‌های پایتخت در بحث ایمنی به 4 دسته کم خطر، میان خطر، پرخطر و بسیار پرخطر تقسیم می‌شوند. درحال حاضر اولویت ما یعنی شورای شهر و شهرداری رسیدگی به وضعیت ساختمان‌های بسیار پرخطر است. ما تاکنون 129 مورد ساختمان بسیار پرخطر را در تهران شناسایی کرده‌ایم که از نظر کاربری متنوع است. یعنی فقط در زمره مراکز تجاری  یا درمانی نیست و شامل کارخانه، انبار و بیمارستان هم می‌شود. اما اولویت با مراکزی است که بسیار پر تردد و پرازدحام هستند و با عموم مردم سروکار دارند، مثل بازار گل محلاتی که در این لیست قرار می‌گیرد. براین اساس ایمن‌سازی ساختمان‌های پر خطر در دستور کار قرارگرفته است، البته اغلب این ساختمان‌ها جزو ساختمان‌های قدیمی و فرسوده محسوب می‌شوند و برای ایمن‌سازی آنها می‌توان اقداماتی همچون نصب علائم هشداردهنده حریق سیستم اطفای حریق و کپسول ایمنی انجام داد. درواقع مالکان می‌توانند با راهکارهای ساده و کم هزینه اقدام به ایمن‌سازی کنند، مثلاً راه پله‌ها در برخی ساختمان‌ها که شرایط پرخطر دارند، تبدیل به انباری و محل قراردادن اجناس و وسایل اضافی شده‌اند، درحالی که اگر حادثه‌ای رخ دهد، امکان فرار ساکنان وجود ندارد، چون مسیرهای اضطراری مسدود شده است. بنابراین اگر یکسری اقدامات انجام شود هزینه محسوب نمی‌شود بلکه یک نوع سرمایه‌گذاری بر دارایی مالک یا مالکان است. در همین آتش‌سوزی اخیر بازار شما مشاهده کردید که چه میزان خسارت به کسبه وارد شد، حتی اگر پوشش بیمه‌ها را هم در نظر بگیریم که کامل نیست و زمان زیادی برای پرداختی‌ها صرف می‌شود، تا زمانی که مالک یا کسبه به شرایط عادی برگردند و بتوانند کار را از نو شروع کنند، زمان زیادی از دست می‌رود. این درحالی است که خسارت جانی به هیچ وجه قابل جبران نیست وشما در آتش‌سوزی بازار گل محلاتی در همین دی ماه دیدید که متأسفانه چند نفر را هم از دست دادیم.
خب الان ساختمان‌های بسیار پر خطر شناسایی شده‌اند و شما هم معتقدید که با یکسری راهکارهای ساده می‌توان جلوی حوادث بزرگ را گرفت، چرا این اتفاق نمی‌افتد و چرا ما همچنان شاهد این سهل‌انگاری‌ها و ساده انگاری‌ها هستیم، نمونه اخیر آن هم بازار تهران که سالی حداقل سه تا چهار بار به طور گسترده می‌سوزد؟
ایمنی یک رسالت اجتماعی است و نمی‌توان نسبت به آن بی‌توجه بود. الان این 129 ساختمان شناسایی شده است. اولویت هم معلوم است، بنابراین از اتحادیه‌های صنوف و وزارت کار این انتظار وجود دارد که در این زمینه ورود جدی کند؛ مثلاً وزارت کار باید مانع فعالیت کارگاه‌های ناایمن شود یا مراجع قضایی باید به طور جدی جلوی قانون شکنی‌ها را بگیرد.
جدا  از این 129 ساختمان بسیار پرخطر، چه تعداد از ساختمان‌های تهران در لیست پرخطرها قرار دارند؟
حدود 3 هزار و 500 ساختمان پرخطرهم در این لیست شناسایی شده است، اما فعلاً وضعیت این ساختمان‌ها بحرانی است و باید برای آنها بسرعت وارد عمل شد و زمان را از دست نداد.
اغلب این ساختمان‌ها مربوط به چه دوره‌ای هستند و چرا برای مدیریت شهری پیشگیری اولویت نیست، یعنی از یک جایی به بعد ما باید بپرسیم اصلاً چرا ساختمان ناایمن در تهران ساخته می‌شود؟
خیر این‌طور نیست. شما ببینید از سال 93 به بعد در شهرداری تهران رویکرد ایمنی جدی گرفته شده است و ساخت و سازها براساس ضوابط ایمنی به طور جدی دنبال می‌شود. بله، ممکن است در این مسیر کم کاری‌هایی هم رخ دهد اما خوشبختانه در مراکز عمومی و تجاری که محل تردد و رفت و آمد تعداد زیادی از مردم است، ضوابط به شکل مطلوب دنبال می‌شود. هم اکنون هم در طراحی ساختمان و هم در مرحله اجرا، استانداردهای ایمنی رعایت شده و نظارت‌های مرحله‌ای در جریان است که همگی براساس استانداردهای موجود اجرا می‌شود. مثال آن هم ساختمان جدید پلاسکو است که اگرچه ضوابط و مقررات ایمنی در آن بشدت رعایت شده است، با وجود این چون شهرداری‌ها همه نقشه‌ها را به طور کامل در اختیار ندارند تا صددرصد مطمئن شوند که اصول و استانداردهای ایمنی مثل سیستم اطفای حریق پیش‌بینی شده است، پایان کار را صادر نمی‌کنند.
این سختگیری‌ها در مراکز عمومی پرتردد قابل دفاع است، اما در واحدهای مسکونی و بویژه برج‌های مسکونی هم باید این ضوابط به طور جدی پیگیری شود. به نظر می‌رسد شهرداری تهران هم اکنون فقط بر مراکز تجاری و پاساژ‌ها تمرکز کرده و وضعیت ایمنی در ساختمان‌های مسکونی بسته به سازنده و مالک متفاوت است. این‌طور نیست؟
به هرحال استاندارد‌های ایمنی در واحدهای مسکونی مثل مراکز عمومی همچون سینماها و پاساژ‌ها نیست. اما این به معنای نادیده گرفتن استانداردهای موجود و تأییدیه‌های سازمان آتش‌نشانی و کنترل و نظارت شهرداری منطقه نیست. مجری‌ها اگر در اجرا هم کوتاهی کنند قطعاً در مرحله نظارت‌ها جلوی کار گرفته می‌شود. این ساختمان‌ها پیش از سال 93 ساخته شده‌اند و اغلب بسیار قدیمی هستند و 50-40 سال قدمت دارند. در ساختمان‌های جدید ضوابط و مقررات ایمنی تا حدود زیادی اجرا می‌شود.
یکی از نگرانی‌ها با توجه به هشدارهای پی در پی درباره زلزله تهران به صدور پروانه ساخت و ساز روی گسل‌ها برمی‌گردد. به هرحال این هم مصداق ایمنی است. چرا در این زمینه سختگیری نمی‌شود؟
ضوابط ساخت و ساز روی گسل‌ها فرق می‌کند، چراکه ممکن است هم روی طبقات و هم روی مقاومت و طراحی ساختمان اثر بگذارد. در برخی ساختمان‌ها، مقاوم‌سازی و طراحی از نظر محاسباتی به قدری سنگین است که از صرفه اقتصادی خارج می‌شود. بنابراین حتی اگر قرار به ساخت و ساز روی گسل‌ها باشد هم ضوابط و استانداردهای ایمنی باید بشدت رعایت شود اگر این موارد لحاظ نشود قطعاً اجازه ساخت صادر نمی‌شود.
 تراکم‌فروشی‌ها بویژه در مناطق یک و دو در سال‌های گذشته موجب شده بود تا این مسأله نادیده گرفته شود؟
ما الان تراکم‌فروشی در تهران نداریم. براساس طرح تفصیلی تراکم مجاز برای پهنه‌های مختلف پیش‌بینی شده است و بیش از آن هم اجازه ساخت داده نمی‌شود. هم اکنون تراکم مجاز درحال اجراست.