دردسر«متا» برای جنوب صحرای آفریقا

میترا جلیلی
خبرنگار
تعداد کاربران اینترنت در جهان به طور مداوم روبه افزایش است اما هنوز هم کشورهایی هستند که ساکنان آنها برای دسترسی به دنیای مجازی با دردسرهای زیادی مواجهند. بخش عمده این کشورها در قاره آفریقا قرار دارند؛ جایی که برخی شرکت‌های مالی و پژوهشی معتقدند در صورت رفع مشکلات موجود، پتانسیل آن را دارند که تا سال 2025 یک اقتصاد اینترنتی به ارزش 180میلیارد دلار برای این قاره به ارمغان بیاورند. همین موضوع سبب شد تا فیس بوک(متا) با همکاری برخی اپراتورها و در قالب طرح Express Wi-Fi به‌دنبال توسعه اینترنت در این بخش از دنیا باشد؛ طرحی که با وجود استقبال کاربران از آن، حالا متا از تعطیلی آن خبر داده وگفته می‌شود که این موضوع بیش از همه به ضرر کشورهای جنوب صحرای آفریقا تمام می‌شود.
پایان یک برنامه 5ساله
درحالی که کشورهای آفریقایی چندین سال است در تلاشند تا در طرح Express Wi-Fi مشارکت داشته باشند و به اینترنت پرسرعت دسترسی یابند اما حالا متا (فیس بوک سابق) همه این تلاش‌ها را نادیده گرفته و با صدور بی‌سر و صدای یک اطلاعیه، عنوان کرده است که قصد دارد این برنامه را اواخر سال‌جاری میلادی متوقف کند. هرچند در کشوری مانند کنیا، این سرویس از اواسط دسامبر 2020 (اواخر آذرماه 99) خاموش شده بود ولی حالا کاربران در کشورهای جنوب صحرای آفریقا معتقدند که بیشترین تأثیر منفی را از برنامه متا برای قطع اینترنت پرسرعت و کم‌هزینه Express Wi-Fi خود که پنج سال پیش برای ایجاد ارتباط در مناطق محروم راه‌اندازی شد، خواهند دید.
این خاموشی تقریباً یک سال پس از شراکت متا با یک اپراتور ماهواره‌ای به نام یوتلست کانکت(Eutelsat Konnect) صورت می‌گیرد. این اتفاق درحالی رخ می‌دهد که عملاً این همکاری برای گسترش خدمات اینترنتی ارزان قیمت در بخش‌هایی از جمهوری دموکراتیک کنگو، نیجریه، کنیا، ساحل عاج، زامبیا، کامرون، غنا، زیمبابوه، ماداگاسکار،  آفریقای جنوبی و اوگاندا رقم خورده بود. گفتنی است درحال حاضر کاربران در بیش از 30 کشور جهان در آفریقا، آسیا و امریکای جنوبی به وای فای اکسپرس دسترسی دارند و مالاوی، بورکینافاسو، گینه و سنگال هم بخشی دیگر از این کشورها هستند.
پتانسیل اقتصاد 180میلیارد دلاری
شرکت مالی بین‌المللی (IFC) تخمین می‌زند که اقتصاد اینترنتی آفریقا پتانسیل رسیدن به 180 میلیارد دلار را دارد که 5.2 درصد از تولید ناخالص داخلی این قاره را تا سال 2025 تشکیل می‌دهد. گفته می‌شود افزایش استفاده از دنیای دیجیتال، افزایش شهرنشینی و افزایش ضریب نفوذ تلفن هوشمند در توسعه این اقتصاد دیجیتال تأثیرگذار است بنابراین بسیاری از کمپانی‌ها بر این پتانسیل تمرکز کرده‌اند.
همچنین بر اساس گزارش اقتصاد موبایل GSMA در سال 2021، درحال حاضر حدود 28 درصد از جمعیت کشورهای جنوب صحرای آفریقا به اینترنت تلفن همراه متصل هستند درحالی که این رقم در جهان 49درصد است و البته میزان اتصال در سایر مناطق مانند اروپا حتی به بیش از 80درصد نیز می‌رسد. این تفاوت بخوبی می‌تواند میزان شکاف دیجیتال را نشان دهد و با توجه به این موضوع بسیاری از کمپانی‌ها و غول‌های فناوری جهان برای حل این مشکل اعلام آمادگی کردند و درنهایت«متا» وارد میدان شد. پروژه بلندپروازانه Express-Wi-Fi متا قرار بود این شکاف اینترنتی را پر کند، اما حالا چیزی که به نظر می‌رسد یک تغییر رویکرد است چراکه عنوان کرده است متا اکنون به‌عنوان بخشی از استراتژی اینترنت کم هزینه خود، از طرح پیشین چشم می‌پوشد.
 این کمپانی عنوان کرده است که قصد دارد در این زمینه با گسترش کابل زیردریایی 45هزار کیلومتری، به توسعه اینترنت در سراسر آفریقا، اروپا و آسیا بپردازد البته بسیاری، از این موضوع استقبال نکرده و یادآور شده‌اند که احتمالاً «متا» پس از رسیدن به سود مورد توجه خود، نسبت به این طرح نیز بی‌توجه خواهد بود یا آن را به گروه دیگری انتقال می‌دهد و عملاً دوباره مردم آفریقا با اختلالات اینترنت دست و پنجه نرم خواهند کرد. در این راستا فیس بوک تنها نیست و گوگل هم در حال ساخت Equiano است؛ یک کابل زیردریایی که آفریقا و اروپا را به هم متصل می‌کند و انتظار می‌رود با ایجاد زیرساخت‌های اینترنتی بیشتر، میزان اتصال افزایش یابد.
آفریقای جنوبی، صدرنشین کیفیت اینترنت
قاره آفریقا در زمینه‌های مختلف در این گزارش مورد پژوهش قرار گرفته و بر اساس شاخص اتصال الکترونیکی آفریقا در سال 2021، یک نمودار ارائه شده است. در این نمودار، آفریقای جنوبی با امتیاز 100، رتبه برتر آفریقا را از نظر کیفیت اتصال به اینترنت دارد و پس از آن جزیره موریس با 96.56 امتیاز و مصر با 95.42 امتیاز قرار دارند. طبق این گزارش، کنیا با امتیاز 89.60 و تونس با امتیاز 88.60چهارمین و پنجمین کشور آفریقایی از نظر کیفیت اتصال اینترنت محسوب می‌شوند. همچنین در بین 55 کشور آفریقایی، اریتره با امتیاز 8.25 در قعر جدول قرار دارد و کشورهایی مانند گینه استوایی، رئونیون، جیبوتی و سائوتومه و پرنسیپ ازنظر این شاخص، از آن پیشی گرفته‌اند.
اطلاعیه «متا»
اما متا چرا از طرح بزرگ خود در آفریقا چشم پوشید؟ این کمپانی در اطلاعیه‌ای آورده است: ما به همراه شرکای خود به گسترش دسترسی عمومی وای فای برای مردم در بیش از 30 کشور ازطریق پلتفرم اکسپرس وای فای کمک کردیم ولی پس از بیش از پنج سال فعالیت، درحال برنامه‌ریزی برای پایان دادن به برنامه Express Wi-Fi خود هستیم، اما این بدان معنا نیست که نسبت به کاربران این منطقه بی‌توجه هستیم بلکه بر توسعه پروژه‌های دیگر متمرکز شده‌ایم و همچنان متعهد به همکاری با شرکای خود در سراسر اکوسیستم مخابراتی برای ارائه اتصال بهتر از راه‌های دیگر هستیم؛ موضوعی که بسیاری آن را تنها یک وعده می‌دانند.متا ادامه داد: ما با شرکای خود از جمله ISP‌ها و اپراتورهای شبکه تلفن همراه برای اتصال مردم از طریق نقاط اتصال وای فای در مکان‌های عمومی مانند بازارها و امکاناتی مانند مدارس در مناطق روستایی و شهری کار کردیم و البته این برنامه برای پر کردن شکاف اینترنت در بازارهای نوظهور مانند آفریقا، که در آن کمترین میزان اتصال در سراسر جهان است، پیش‌بینی شده بود اما حالا به دلایل متعدد مجبور به متوقف کردن این اینترنت هستیم.
در ادامه این اطلاعیه آمده است: این پلتفرم توسط Meta Connectivity توسعه یافت به گونه‌ای که اپراتورهای تلفن همراه و اپراتورهای ماهواره‌ای و همچنین ارائه دهندگان خدمات اینترنت را قادر می‌ساخت تا کسب و کارهای  خود را به روشی پایدار ایجاد کنند و به‌دنبال رشد و کسب درآمد باشند.از طریق این برنامه، ارائه‌دهندگان خدمات با جوامع محلی و کارآفرینان محلی برای گسترش پوشش Wi-Fi شریک شدند چراکه در دنیای آینده باید وای فای همه جا برای همه مردم وجود داشته باشد تا نیازهای آنها برطرف شود. ما معتقدیم که این توانایی ارتباط، نه تنها زندگی روزمره مردم را بهبود می‌بخشد، بلکه جوامع را متحول و جهان را به هم نزدیک تر می‌کند. به همین دلیل هم بود که ما طرح Express Wi-Fi را راه‌اندازی کردیم. تیم جهانی این طرح نیز متشکل از کارشناسانی بود که متعهد به ایجاد یک شبکه با کیفیت بالا از وای فای سریع، مقرون به صرفه و قابل اعتماد در سراسر جهان از طریق مشارکت مؤثر هستند، اما به هرحال دسترسی مقرون به صرفه و قابل اعتماد به اینترنت از طریق وای فای را امسال به پایان خواهیم رساند.