جایگاه قرآن در موزهداری اسلامی
رضا دبیری نژاد
رئیس موزه ملک
در مجموعه میراثهای اسلامی به طور یقین قرآن جایگاه ویژهای دارد و میتوان برای آن نقش آغازینی قائل شد. قرآن به معنای کلام مبنای آغازین فرهنگ اسلامی است که همین کلام مبنای تولید هنری قرار میگیرد. تولید هنری که شامل کتابت میشود و کتابت هنرهای دیگری را از کتاب آرایی تا تجلید بر گرد خود فراهم میآورد اما کلام تنها در کتابت نمیماند بلکه میتوان آن را بر سفالینهها و کاشیکاری و آجرکاری و حتی بافتهها مشاهده کرد. این گونه کلام رشته محوری و پیونددهنده بین هنرها و صنایع را ایفا میکند، اما در نظر داشته باشیم که کلام، مقدس است و نقش وجودی این کلام ذکر است و تولید آثاری که این کلام را با خود دارند نیز ذکر است. این گونه است که نمیتوان صنایع حاصل و مرتبط با کلام و کتابت را صرفاً به مثابه یک محصول و به شکل موجود ظاهری آنها دید و آن را در همین نقش در موزه محدود و محصور یا عرضه کرد و تصور کنیم که موزه توانسته است روایت و بیان کاملی از میراث اسلامی ارائه کرده باشد. موزهداری اسلامی چون میخواهد واسطهای برای فهم فرهنگ اسلامی باشد از همین رو کتاب را به یک امر تزئینی تبدیل نمیسازد بلکه بر آن است تا بستری برای فهم معنایی و نقش ارتباطی و تأثیرگذار آن بر فرهنگ اسلامی ایجاد کند. از اینرو قرآن نباید به ساحت صوری و مادی آن تقلیل یابد بلکه باید چون پدیدهای فرهنگی دیده شود. بقیه دستاوردهای فرهنگ اسلامی نیز در امتداد همین مواجهه قرار میگیرند. قرآن نگاری یک صنعت - هنر است اما ساحت فرهنگی قرآن مواجهه با آن به مثابه کلام و ذکر است؛ ذکری که فرهنگ و نگرش میسازد. موزهداری اسلامی نباید لایهها را افزایش دهد و از ارتباط فرهنگی آن بکاهد، البته مواجهه فرهنگی با قرآن در بستر فرهنگی وقتی محقق میشود که در بافت فرهنگی اسلامی و در بستر اندیشه موزهداری اسلامی باشد و گرنه یکسانسازی آن در همه بسترهای موزهای وجه ذکر و کلام را از آن میکاهد و آن را در یک گاهشماری صنعتی جای میدهد. در حالی که مرکزیت قرآن حاصل ظهور و بروز فرهنگی آن است و نه صرفاً حضور تاریخی آن. وقتی به مجموعههای میراث اسلامی در موزهها بنگریم میتوان مجموعهای متنوع و قابل توجه از قرآنهای تاریخی را مشاهده کرد و همین کثرت قرآنها سبب شده است که تمایز و تغییر آنها مورد توجه قرار گیرد که بیشتر معطوف بهصورت آنها بوده است اما وقتی آن را در بستر وجودی و در منظر نگاه مسلمانان نگاه کنیم این صورت کفایت نمیکند و دلالتی دیگر را میجوید و تمایز موزهداری اسلامی جستن همین دلالتهای وجودی است، دلالتی که حاصل ارزشگذاری و کارکرد آن در فرهنگ اسلامی است که موزهداری میخواهد آن را بیان کند. این موجودیت در فرهنگ ایرانی لایههای دیگری را با خود همراه دارد که موزهداری باید همه آنها را ببیند تا بتواند به ذات فرهنگی آن برسد.
رئیس موزه ملک
در مجموعه میراثهای اسلامی به طور یقین قرآن جایگاه ویژهای دارد و میتوان برای آن نقش آغازینی قائل شد. قرآن به معنای کلام مبنای آغازین فرهنگ اسلامی است که همین کلام مبنای تولید هنری قرار میگیرد. تولید هنری که شامل کتابت میشود و کتابت هنرهای دیگری را از کتاب آرایی تا تجلید بر گرد خود فراهم میآورد اما کلام تنها در کتابت نمیماند بلکه میتوان آن را بر سفالینهها و کاشیکاری و آجرکاری و حتی بافتهها مشاهده کرد. این گونه کلام رشته محوری و پیونددهنده بین هنرها و صنایع را ایفا میکند، اما در نظر داشته باشیم که کلام، مقدس است و نقش وجودی این کلام ذکر است و تولید آثاری که این کلام را با خود دارند نیز ذکر است. این گونه است که نمیتوان صنایع حاصل و مرتبط با کلام و کتابت را صرفاً به مثابه یک محصول و به شکل موجود ظاهری آنها دید و آن را در همین نقش در موزه محدود و محصور یا عرضه کرد و تصور کنیم که موزه توانسته است روایت و بیان کاملی از میراث اسلامی ارائه کرده باشد. موزهداری اسلامی چون میخواهد واسطهای برای فهم فرهنگ اسلامی باشد از همین رو کتاب را به یک امر تزئینی تبدیل نمیسازد بلکه بر آن است تا بستری برای فهم معنایی و نقش ارتباطی و تأثیرگذار آن بر فرهنگ اسلامی ایجاد کند. از اینرو قرآن نباید به ساحت صوری و مادی آن تقلیل یابد بلکه باید چون پدیدهای فرهنگی دیده شود. بقیه دستاوردهای فرهنگ اسلامی نیز در امتداد همین مواجهه قرار میگیرند. قرآن نگاری یک صنعت - هنر است اما ساحت فرهنگی قرآن مواجهه با آن به مثابه کلام و ذکر است؛ ذکری که فرهنگ و نگرش میسازد. موزهداری اسلامی نباید لایهها را افزایش دهد و از ارتباط فرهنگی آن بکاهد، البته مواجهه فرهنگی با قرآن در بستر فرهنگی وقتی محقق میشود که در بافت فرهنگی اسلامی و در بستر اندیشه موزهداری اسلامی باشد و گرنه یکسانسازی آن در همه بسترهای موزهای وجه ذکر و کلام را از آن میکاهد و آن را در یک گاهشماری صنعتی جای میدهد. در حالی که مرکزیت قرآن حاصل ظهور و بروز فرهنگی آن است و نه صرفاً حضور تاریخی آن. وقتی به مجموعههای میراث اسلامی در موزهها بنگریم میتوان مجموعهای متنوع و قابل توجه از قرآنهای تاریخی را مشاهده کرد و همین کثرت قرآنها سبب شده است که تمایز و تغییر آنها مورد توجه قرار گیرد که بیشتر معطوف بهصورت آنها بوده است اما وقتی آن را در بستر وجودی و در منظر نگاه مسلمانان نگاه کنیم این صورت کفایت نمیکند و دلالتی دیگر را میجوید و تمایز موزهداری اسلامی جستن همین دلالتهای وجودی است، دلالتی که حاصل ارزشگذاری و کارکرد آن در فرهنگ اسلامی است که موزهداری میخواهد آن را بیان کند. این موجودیت در فرهنگ ایرانی لایههای دیگری را با خود همراه دارد که موزهداری باید همه آنها را ببیند تا بتواند به ذات فرهنگی آن برسد.
آدرس مطلب
http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7898/24/611567/0
ارسال دیدگاه
ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
ویژه نامه




























