فرصت بزرگ صنایع دستی

زیست بوم- کشورهای عربی حوزه خلیج فارس مشتری دائم صنایع دستی ایران هستند. آنها نقش واسطه برای فروش صنایع دستی ایران به کشورهای دیگر را هم بازی می‌کنند. مشتری‌های حوزه خلیج فارس همواره سهمی در خرید صنایع دستی حصیری داشته‌اند. زیورآلات دست‌ساز سنتی ایرانی در کشورهای عربی بازار خوبی دارد. آنها صنایع دستی چوبی ایران را هم خوب می‌خرند. ظروف شیشه‌ای و مسی از جمله کالاهایی هستند که سهم زیادی در صادرات صنایع دستی ایران داشته‌اند. اینگونه آثار در بین کشورهای عربی محبوبیت بسیاری دارند. ظروف مسی که با روش قلمزنی ایجاد شده سهم بیشتری را در بین ساخته‌های مسی داشته است. عرب‌های حاشیه خلیج فارس از صنایع دستی بلوچ نیز استقبال خوبی کرده‌اند. امارات از خریداران دست به نقد نگارگری ایران است. همچنین امارات متحده عربی، قطر، کویت و... در فهرست 20 کشور مشتری صنایع دستی ایران هستند اما بازار ایران در این حوزه نیز از نبود تبلیغات و بازاریابی رنج می‌برد. مشتری‌های ثابتی که ایران در این کشور‌ها دارد نتیجه تلاش فردی هنرمندان صنایع دستی ایران است. فضای مجازی هم به افزایش مشتری در این کشورها حتی برای هنرمندان ساکن روستاهای ایران منجر شده است.
با توجه به‌وجود چنین زمینه‌ای است که وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشورمان در دیدار با عبدالرحمن بن حمدبن جاسم آل ثانی وزیر فرهنگ قطر از تشکیل کمیته جام جهانی میان ایران و قطر برای استفاده از فرصت جام جهانی و ارتقای همکاری‌های عمیق در سه حوزه گردشگری، میراث‌ فرهنگی و صنایع‌ دستی بین ایران و قطر خبر می‌دهد. خبر خوبی است اما بدون اعتبار برای تبلیغ گردشگری و صنایع دستی ایران در محدوده زمانی جام جهانی بی‌نتیجه می‌ماند.
راه‌اندازی کارگاه‌های صنایع‌دستی و در اختیار گذاشتن تابلوهای تبلیغاتی برای معرفی ظرفیت‌های ایران از جمله مواردی بود که از سوی وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در این جلسه مطرح شده است. وزیر فرهنگ قطر نیز با توجه به از بین رفتن صنایع دستی این کشور خواستار کمک ایران برای احیای آن شده است. برای اهمیت بازار کشورهای حاشیه خلیج فارس در صنعت گردشگری و صنایع دستی کافی است نگاهی به پژوهش سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) و کمیسیون سفر اروپا (UTC)  در سال 2017 شود. این پژوهش نشان می‌دهد ۶ کشور عربی عضو شورای همکاری خلیج فارس به یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های گردشگران ورودی به بسیاری از کشورهای جهان و خصوصاً اروپا تبدیل شده است.
این گزارش اظهار می‌کند که تنها در سال ۲۰۱۷ مجموع میزان هزینه‌کرد گردشگران خروجی از ۶ کشور کویت، قطر، بحرین، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و عمان بیش از ۶۰ میلیارد دلار بوده است که نشان از ۵۰ درصد رشد نسبت به سال ۲۰۱۰ دارد. همچنین پژوهش مشترک این دو نهاد نشان می‌دهد گردشگران عرب کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در سال‌های اخیر نقش برجسته‌ای در تثبیت اروپا به‌عنوان توریستی‌ترین منطقه جهان داشته‌اند که این امر طی سال‌های اخیر از رهگذر ایجاد زیرساخت‌های تسهیل‌کننده سفر میان شبه‌جزیره عربستان و اروپا همچون «توسعه راه‌های حمل‌ونقل هوایی»، «طراحی تورهای تخصصی به زبان عربی و مطابق سلیقه سفر گردشگران عرب» و «برخورداری بیشتر کشورهای اروپایی از یک ویزا و واحد پولی مشترک» حاصل شده است.
اما با وجود امکان بالای درآمدزایی از این گردشگران، منطقه خاورمیانه و خصوصاً ایران در جذب شهروندان این ۶ کشور چندان موفق نبوده است. این درحالی است که کارشناسان همواره بر ظرفیت‌های موجود در ایران برای جذب گردشگران عرب خصوصاً در حوزه‌های مذهبی و درمانی و بر محور گردشگری حلال تأکید داشته‌اند که در صورت تحقق و ایجاد تسهیلات سفر با توجه به تجربه اروپا، عواید اقتصادی و درآمد ارزی قابل توجهی برای صنعت گردشگری خواهد داشت. مسئولان وزارت میراث فرهنگی(سازمان سابق) در دوره‌های مختلف اولویت خود را در جذب گردشگر کشورهای همسایه دانسته‌اند که اولویت درستی است اما تا به امروز برنامه‌ها به نتایج دلخواه نرسیده است.
ایران و دیگر کشورهای منطقه در یک حوزه تمدنی با ۶ کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس قرار دارد و از جاذبه‌های زیارتی و فرهنگی متنوعی برای اتباع این کشورها برخوردار است. شاید اتخاذ سیاست ویزای مشترک با توجه به تجربه موفق اروپا بتواند اثر قابل‌توجهی بر جذب بیشتر گردشگران ولخرج این حوزه داشته باشد. به‌علاوه، ایران در حوزه گردشگری سلامت نیز ظرفیت لازم برای جذب گردشگر از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس و خصوصاً کشورهای عمان و قطر را دارد که لازمه بهره‌گیری از این فرصت و با توجه به تجارب موفق جهانی، توجه به سلیقه این گردشگران، توسعه زیرساخت‌ها و تسهیل هرچه بیشتر سفر اتباع این کشورها به ایران است. اما پیش از لغو ویزا باید گردشگر را ترغیب کرد که به ایران بیاید و بیلبوردهای جام جهانی این فرصت را به ایران داده است. فرصت جام جهانی قطر، فرصت کمی نیست. قرار نیست تنها به ورود گردشگر از قطر در محدوده جام جهانی فکر کرد. این محدوده زمانی باید فرصتی برای تبلیغ ایران باشد حتی اگر قرار باشد تماشاچیان جام جهانی قطر در ماه‌ها و سال‌های بعدی ایران را برای سفر انتخاب کنند.