نگاهی به شلخته‌نویسی‌های زبانی که این روزها با آن درگیریم

یک بی‌انضباطی پویا


امیر محتشم‌زاده
زبان‌شناس
ما در تمام حوزه‌های شخصی و اجتماعی در عصری بسیار متنوع و متکثر و بازیگوشانه زندگی می‌کنیم. شاید اگر به 50سال پیش برگردیم، می‌بینیم که آن زمان مردم خیلی بیش از امروز شبیه به هم بودند. اما امروز آدم‌های نزدیک خودمان را هم که نگاه کنیم متوجه تغییرات اساسی‌شان با دیگران و خودمان می‌شویم. این تفاوت شامل تفاوت ژستی، پوششی و... است. در واقع این یکی از ویژگی‌های دوران ما است. حال اینکه این ویژگی از کجا می‌آید بحث مفصلی است. مثلاً فضای کالایی و مصرفی شدن، تنوع‌طلبی، کثرت و... اما تفاوت املایی در زمان تأثیر خودش را می‌گذارد. با این حال به نظر من ضمن اینکه زبان را پیوسته تغییر می‌دهد اما برخلاف گذشته باید این را هم دانست و در نظر گرفت که بسیاری از این تغییرات ناپایدار هستند، به این دلیل که تغییرات در جنبه‌های دیگر زندگی هم اکثراً ناپایدارند و مانند موج می‌آیند و می‌روند. دلیل این تغییرات ناپایدار یا موج‌های زبانی این است که زبان در معرض یک آزمون قرار می‌گیرد که در آن به جایی ثابت برنمی‌گردد و در عین حال همه تغییراتی را که هر روزه شاهد آن هستیم (حال به دلیل مد شدن یک سریال یا...) درون خود نگه نمی‌دارد بلکه خود زبان در یک فعالیتی که بیشتر بر پایه ضرورت‌های ارتباطی است چیزهایی را حفظ می‌کند و باقی را به مرور حذف می‌کند که این عملکرد را می‌توان یک بی‌انضباطی پویا نامید. زبان با اینکه در گفتار به‌شدت وابسته به زمان است (از بعد پیدایش خط که از همه اختراعات و ابداعات امروزی مهم‌تر است) این ویژگی را پیدا می‌کند که به‌طور پیوسته متون تولید شده توسط تمامی جوامع زبانی را در خود رسوب می‌دهد، به شکل مادی درمی‌آورد و آنها را قابل انتقال می‌کند. در مجموع یکی از دلایلی که وضعیت دانش بعد از خط دچار تحول بنیادی شد و به دانش شفاهی و دانش مکتوب تقسیم شد همین موضوع است. البته شیوه‌های ضبط صدا هم مثل خط عمل می‌کنند. یعنی متون کلامی را تبدیل به یک ماده فیزیکی پایدارتر و قابل رجوع‌تر می‌کنند. به نظر می‌آید در جریان همین رفت و برگشت کاربری زبان روزمره و میل به رسوب دادن و نوشتار کردن، متن کردن، انباشت دانش و کارکرد انتقادی زبان است که این پیرایش انجام می‌شود. در واقع زبان تغییر می‌کند اما در عین حال تمام بازیگوشی‌های مرزی‌اش را که خیلی هم خوب هستند و جلوه نشاط زبان به شمار می‌آیند الزاماً هضم نمی‌کند. در زمانی که نیما شعر متفاوت می‌سرود امثال «رعدی آذرخشی» و «فروزانفر» به عنوان نهاد قدرت ادبی به‌شدت او را طرد می‌کردند. در حالی که امروز نهادهای قدرت ادبی نیما را چهره کلاسیک در ادبیات می‌دانند یا امروز مردم را تشویق می‌کنند به خواندن «مشیری». این رابطه‌ای است که پیوسته بین مرز و مرکز، بین حاشیه و مرکز وجود دارد. حاشیه محل دگرگونی‌خواهی‌های با نشاط و پر انرژی است که در عین حال بسیاری از آنها به مرکز نمی‌رسند، اما در هر نهادی اگر رابطه پویایی بین مرکز و حاشیه قطع شود اتفاق الکن کردن زبان رخ می‌دهد. نتیجه‌اش می‌شود ادبیاتی که مرده است و این ادبیات را کسی دوست ندارد.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7924/24/615392/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها