گنجینه های اختصاصی، راز قدرت و اعتبار موزه ها

رضا دبیری نژاد
موزه‌دار
موزه‌ها با آثارشان تصور می‌‌شوند و همین آثار یکی از جذاب‌ترین ویژگی موزه‌هاست که سبب می‌‌شود همچون یک معما مخاطبان را به سوی خود بخوانند. اما  افتتاح موزه‌ها برای یک کارکرد و یک نمایشگاه ساخته نمی‌شوند بلکه آنها ساخته می‌‌شوند تا حرکت کنند و پیش بروند و برای همین هم در ساز و کار ایجاد موزه همواره بسترهایی دیده می‌‌شود تا آنها بتوانند در مسیرشان قدرت حرکت، پویایی و جذابیت روز به روز را داشته باشند.برای اینکه موزه به تکرار نیفتد و مخاطبان آن را یک بار مصرف کنند، مهم‌ترین شرط، داشتن امکانات و سرمایه‌هایی است که بتواند تنوع و کثرت در جذابیت موزه‌ها را ایجاد کند. مجموعه‌های موزه‌ها مهم‌ترین سرمایه موزه‌هاست که با خود جذابیت‌هایی پنهان دارد؛ جذابیت‌هایی که می‌‌تواند از بالقوه به سرمایه‌ای بالفعل تبدیل شود. از همین رو گنجینه‌های موزه‌ها مانند کوه یخ عمل می‌‌کنند یعنی بخش عمده‌ای از سرمایه موزه‌ها به شکل پنهان در گنجینه‌ها نگهداری می‌‌شوند و عیان نیستند اما همین گنجینه‌های پنهان پایه‌های استوار موزه را شکل می‌‌دهند؛ سرمایه‌ای که بستری هستند تا موزه بتواند به عنوان منبع پژوهشی ایفای نقش کند و مورد توجه متخصصان و پژوهشگران قرار گیرد و همین منابع هستند که موزه را در زمینه تخصصی خودش به یک مرجع تبدیل می‌‌کند و به اعتبار همین توانایی به مرجعیت موضوعی دست می‌‌یابند. از سوی دیگر همین گنجینه‌ها برای یک موزه تعیین حریم و حد فعالیت می‌‌کنند. چرا که موزه بر اساس همین پایه داشته‌های خود است که مسیر فعالیت را می‌‌تواند تعیین کند و نسبت برنامه‌ها با مجموعه‌های موزه نشان می‌‌دهد که برنامه‌های انجام شده مرتبط است. برای همین موزه‌ها باید بر داشته‌هایشان برنامه‌ریزی کنند. شناخت داشته‌ها و گنجینه‌های موزه و دستیابی به رابطه لایه‌های مختلف این داشته‌ها با شرایط جامعه و نیازهای موضوعی محور راهبردی موزه است. گنجینه موزه‌ها برای جامعه یک هیجان دست یافتن هستند و موزه‌ها که وظیفه در دسترس قراردادن عمومی دارند برای در دسترس قرار دادن گنجینه‌هایشان هم باید فرصت‌سازی کنند و این وظیفه موزه است. گنجینه‌ها فقط برای سازمان موزه‌ها نیستند بلکه سرمایه جامعه در زمینه موضوعی‌شان هستند که حق جامعه است تا آنها را ببیند و از آنها لذت ببرد. گنجینه‌های موزه‌ها را از دو منظر درونی یعنی در نسبت با خود موزه و از سوی دیگر از منظر کل جامعه می‌‌توان نگریست. هر موزه در برابر هر دو متعهد است هم باید گنجینه خود را نگه دارد و عرضه کند و هم باید به اهداف علمی و فرهنگی جامعه در منظری کلان‌تر بیندیشد و برای آن اقدام کند. برگزاری نمایشگاه موضوعی از مجموعه‌هایی که در گنجینه‌های موزه‌ها نگهداری می‌‌شود هم از سویی موزه‌ها را پویا می‌‌کند و هم می‌‌تواند موزه‌ها را به مرکز جذب و ارتباط مخاطبان یک موضوع تبدیل کند. موزه‌ها با برگزاری رویدادهای نمایشگاهی و عیان کردن متناوب گنجینه خود و چیدمان‌های روایی و موضوعی آنها قدرت علمی، فرهنگی، هنری و مرجعیت اسنادی و پژوهشی را حفظ و تقویت می‌‌کنند. اما فراتر از این شبکه موزه‌ها با تبادل گنجینه و همنشینی آنها قدرت یک جامعه را نشان می‌‌دهند. اینکه جامعه ایران دارای میراث‌های متنوعی از میراث‌های تاریخی تا صنعتی، علمی و هنر معاصر است که حتی فراتر از میراث ملی دارای ارزش جهانی هستند و می‌‌توانند قدرت نهفته موزه‌ای ایران را جلوه دهند و رویکرد و نگاه جامعه ایران به این گنجینه‌ها نشاندهنده سیاستگذاری‌های فرهنگی در هر زمانه است که با رویدادسازی مجموعه‌های نهفته در گنجینه موزه‌ها تحقق می‌‌یابد. از این رو گنجینه‌ها در خود امکان قدرتمندی موزه‌ها و قدرت نمایی فرهنگی، علمی و هنری یک جامعه را با هم دارند. این فرصت را نباید کم شمرد و امروزه باید به بهره‌برداری بیشتر آنها به مثابه یک فرصت و وظیفه توجه بیشتری کرد.