دور از فضای مجازی چه کسی هستید؟

آزاده سهرابی
روانشناس


شما هم از آن دسته آدم‌هایی هستید که بیش از گفت‌و‌گوهای واقعی با اطرافیانتان، سرتان در گوشی‌های موبایل، تبلت، لپ‌تاپ و... است. اخبار را مرور می‌کنید، توئیت می‌کنید، اینستاگرام خود را چک می‌کنید و... این روزها از عضویت در انواع گروه‌های دوستانه، خانوادگی، اجتماعی، شغلی گریزی نیست. سرمان را برگردانیم می‌بینیم با دوست و غریبه مدام در حال چت کردن هستیم. حالا دیگر این اعتیاد آنقدر همه‌گیر شده است که حتی نمی‌توان اسم اعتیاد را بر آن گذاشت اما جایی که قرار باشد چند ساعت از تلفن همراه خود یا اینترنت دور باشید شاید متوجه عمق روابطی که در دل فضای مجازی ایجاد شده بشوید.
حالا کودکانمان هم به سبب مسائل بی‌شمار از جمله تک فرزندی، نبود فضاهای بازی در آپارتمان‌ها و... سرشان بیشتر به بازی‌های رایانه‌ای گرم است و فیلم و انیمیشن دیدن در این فضا.
آیا همه اینها بد است؟ آیا در چنین فضایی می‌توان از این همنشینی دوری کرد؟ این روزها منطقه محروم با عدم دسترسی به خدمات از جمله اینترنت معنی می‌شود. آیا می‌شود در این فضا خودخواسته به سمت محدودیت رفت؟ از سوی دیگر حالا این فضا امکانات بی‌شماری در اختیار گذاشته است. فاصله‌ها را نزدیک کرده و اطلاعات را در دسترس قرار داده است.
اما شاید مثل هر اعتیاد دیگری اینجا هم بحث افراط و آسیب که به میان می‌آید باید کمی تأمل کرد. به خیلی از کسانی که بیشتر وقت خود را در فضای مجازی می‌چرخند اعتراض که می‌کنید می‌گویند، زبان دنیای امروز یعنی همین ارتباطات گسترده مجازی. می‌گویند کمک کرده است دامنه مراودات اجتماعی گسترش پیدا کند و اتفاقاً کارها بهتر پیش می‌رود و بیشتر از دوست و خانواده خبر داریم.
در سوی دیگر روانشناسان، مشاوران ازدواج هشدار می‌دهند باید شکافی که حضور افراد در فضای مجازی در میان اعضای خانواده ایجاد کرده را جدی گرفت.
فاصله گرفتن از فضای واقعی با همه ابعادش و غرق شدن در فضای مجازی پایه‌های بسیاری از مشکلات زناشویی، رابطه والد فرزندی و حتی ایجاد سوءتفاهم در رفاقت‌هاست. حتی بسیاری از کارشناسان ترجیح می‌دهند بگویند هر کدام از زوجین که بیش از اندازه وقت خود را در فضای مجازی سپری می‌کند دچار نوعی خیانت به چهارچوب زندگی زناشویی شده است. شاید افراط به نظر برسد اما چگونه می‌توان بیشتر وقت در فضای مجازی بود و نیاز افراد حقیقی پیرامون از فرزند تا والدین و همسر را دریافت؟ فضای مجازی آنقدر فریبنده است که به‌راحتی افراد را به دام خیانت می‌اندازد. نوجوان‌ها را اسیر افراد زورگو و فریبنده می‌کند و حتی شما را وا می‌دارد برای خرید یک وسیله، ندیده هزینه زیادی بپردازید.
در بحث آسیب‌های زوجین، در دسترس بودن افراد در این فضا به آسانی و این فریب که دو کلمه حرف زدن با فلان همکار و دوست و حتی غریبه به جایی بر نمی‌خورد، فضا را برای ارتباط‌های گسترده‌تر باز می‌کند یا نهایتاً فرد را به تنوع‌طلبی و غرق شدن در خیالات یک ارتباط مجازی می‌اندازد.
در حوزه نوجوانی اولش با این نیت که برای درس‌ها به آن نیاز داریم به گفت‌و‌گوهایی در خارج از ادبیات فرهنگی خانواده می‌رسد و ناگهان سلیقه نوجوانان با موسیقی‌ها و انیمیشن‌ها و... راهی دیگر می‌رود.
در ارتباطات خانوادگی ناگهان می‌بینید دوهفته است افراد خانواده را ندیده‌اید اما نمی‌توانید بگویید از هم بی‌خبر بوده‌اید.
کلید مهم سنجش آسیب و اعتیاد از این فضا چیزی است که به شما تحمیل می‌شود و دور شدن خودتان از چهارچوب‌ها و اصول و ارزش‌هایتان است. گاهی افراد اسم انعطاف‌پذیری را روی آن می‌گذارند اما آیا شما همچنان می‌توانید میان روابط حقیقی و مجازی منعطف باشید؟
نکته دیگر این است که فاصله در بسیاری روابط لازم و ضروری است و از وابستگی فرد را نجات می‌دهد و استقلال را به همراه دارد. حالا فرض کنید از دیدار دوستی منفک شده‌اید اما همچنان مراوده در فضای مجازی ادامه دارد. در واقع استقلال در رابطه رخ نمی‌دهد و این خود آسیب‌های بسیاری به همراه می‌آورد.
شاید وقت آن است دو ساعت هر نوع وسیله ارتباطی را از خود دور کنید و ببینید در تنهایی چه افکار و احساساتی سراغتان می‌آید. آنها را جدی بگیرید.