موضوعات کتاب کودک، باید از آینده انتخاب شود

مینا نبئی
روزنامه نگار

بسیاری از والدین همواره به‌دنبال این هستند که برای فرزند خود چه کتابی تهیه کنند. روشن است که کتاب کودک باید به گونه‌ای باشد که خواندن آن به دانسته‌های کودکان که تجربیات چندانی ندارند، برای رویارویی با موقعیت‌های گوناگون بیفزاید. اما ابعاد دیگری نیز در انتخاب کتاب کودک وجود دارد که در شمار دغدغه والدین امروزی برای کتابخوان کردن فرزندانشان قرار می‌گیرد. بِرنا کاراگوزلو، پژوهشگر حوزه کودک ، اهل ترکیه معتقد است که «موضوعات کتاب کودک، باید از آینده انتخاب شود».وی در پاسخ به این سؤال که «چه نوع کتاب‌هایی را انتخاب کنیم که بچه‌ها خسته نشوند و پیوسته مشتاق خواندن کتاب باشند؟» گفت: موضوعات کتاب باید دارای تکنیک و ماجرا باشد و بچه‌های امروزی دنیای خود را در کتاب ببینند و با آن رابطه برقرار کنند، یعنی اینکه هم کتاب با درک و فهم آنها متناسب باشد، هم دنیای کتاب با دنیای کودکانه آنها مرتبط باشد. در غیر این صورت از کتاب دور می‌شوند.کاراگوزلو افزود: آشنایی با دوران گذشته مهم است، اما موضوعات کتاب کودک، باید از آینده انتخاب شده باشد که تازگی و جذابیت داشته باشد. کودک معاصر به‌دنبال ماجراجویی و تکنیک است. از آن گذشته بچه‌های قدیمی صبورتر بودند ولی کودکان امروزی نابردبار و عجولند و حتی طاقت ندارند تا به نتیجه داستان برسند.

انتخاب کتاب کودک از وظایف فرزندپروری
این نویسنده و مترجم که زمینه گفت‌و‌گو با ایشان به یاری انجمن تخصصی کودک و رسانه مهیا شد، معتقد است که در انتخاب کتاب برای کودک، پیش از هر چیز، طراحی جلد اهمیت دارد. جذابیت و رنگارنگی جلد کتاب، کودکان را به سمت دنیای مطلوب آنان می‌کشد. بچه‌ها با کتاب در می‌یابند که دنیا هم رنگارنگ است و آدم‌های مختلف، زندگی‌های متفاوت و احساسات متفاوت دارند. وی با تأکید بر اینکه کودکی یکی از مهم‌ترین دوران های زندگی هر انسان است، اظهار داشت که خوراک روح کودک هم مانند خوراک جسم او باید سالم باشد و کتاب‌های کودک، اولین دریچه ورود کودک به آینده هستند و با قرار دادن کودک در موقعیت‌هایی که تا کنون در آنها نبوده است، او را برای چالش‌های زندگی آماده می‌کنند و بر ذهن کودک و شکل‌گیری دنیای ذهنی آن بسیار مؤثر هستند. از این‌رو انتخاب کتاب برای کودک در شمار اصلی‌ترین وظایف فرزندپروری و آموزشی والدین است.
این مترجم افزود: کتاب خوب، کتابی است که کودک ما را با جهان متنوع و متکثر آشنا کند. جهانی که ما امروز در آن زندگی می‌کنیم، فقط به جغرافیای محلی خودش محصور نیست. کتاب کودک باید برای آینده کودک مفید باشد، یعنی کودک را با آموختن مهارت‌ها در قالب داستان برای ورود به جامعه بزرگسالی آماده و مجهز کند.

نویسندگان کودک چگونه نویسنده شدند؟
این پژوهشگر ادبیات کودک در خصوص این پرسش که «نویسندگان کودک چگونه نویسنده شدند؟» می‌گوید: من طی پژوهشی دریافتم که بیشتر این نویسندگان وقتی که می‌خواستند یک تغذیه خوب فکری برای فرزند خویش مهیا کنند یا به هنگام خواب هم برای فرزندان خود آموزشی داشته باشند، نویسنده شدند.
وی افزود: نکته مهم دیگر بحث احترام به انتخاب کودک است. والدین گاهی کودکان را موجوداتی منفعل می‌پندارند و به گونه‌ای مستبدانه برای آنها تصمیم می‌گیرند، در حالی که باید اجازه بدهیم کودکان به تناسب موقعیت، فعالانه برای خود در دنیای کودکانه خود تصمیم بگیرند. این سخن بدان معنا نیست که کودک را آزاد بگذاریم تا هر محتوایی که متناسب با گروه سنی وی نیست، انتخاب کند. در واقع والدین در عین حال که می‌بایست به فرزند خود در انتخاب کتابِ متناسب با سن و مقتضیات فرهنگی یاری برسانند، باید بدون تحمیل غیرمنطقی، به کودک خود اجازه انتخاب بدهند.
رشد شناختی و عاطفی کودک با کتاب
این دانشیار رشته تاریخ اظهار کرد: فرزندان ما تا 18 سالگی طبق قوانین کمیسیون بین‌المللی حقوق کودک، کودک به شمار می‌آیند. کودک ضمن لذت بردن از کتاب، رشد دیداری، شنیداری و لامسه و... را نیز از طریق حواس تجربه می‌کند. از این‌رو والدین می‌توانند با قصه گویی سبب رشد ذهنی و شناخت عاطفی، ادبی و همچنین تقویت ارزش‌ها، تقویت زبان و گسترش دایره واژگان و مهارت‌ها در فرزند خود باشند. در واقع تعامل بین والدین و فرزندان که یکی از ثمرات فراهم شدن فضای قصه‌گویی و کتابخوانی است، در خاطر کودک نقش می‌بندد و روشن است که خاطرات کودکی، خاطراتی ماندگارهستند.