قیصر، عین عبور بود و تشنه نور

مینا نبئی
روزنامه‌نگار

​​​​​​​درباره قیصر امین‌پور، ملقب به «سعدی نو» شاعر متعهد و نام‌آشنای معاصر ایرانی که زبانش ساده بود و از جنس زمان و قلمش سلیس و روان و تار و پود شعرش، خالی از شعار و مواجهه‌اش با پدیده‌ها، بی‌تکلف؛ از طبع‌آزمایی‌های او در قالب‌های مختلف سنتی تا شعر نو نیمایی؛ از نکته‌پرداز بودن و مضمون‌یاب بودن و نازک‌اندیشی‌اش؛ از اینکه تخیل می‌بافت و از رهگذر احساس، جان مخاطب را با ظرافت‌های قابل ‎تأمل پیوند می‌‎داد و اگرچه شاعری آکادمیک و دانشگاهی بود، چنان محبوب کودکان و نوجوانان شد که حوزه ادبیات کودک و نوجوان هنوز هم قیصر را از آن خود می‎داند؛ همچنین از شعر نوستالژیک و معروف «باز آمد بوی ماه مدرسه» او بسیار گفته‌اند و شنیده‎ایم.
می‌دانیم که این شاعر بی‌قراری، که چشمش به روی هرچه که می‌لغزید، آن را به شعری تازه بدل می‌کرد، پس از دو بار انصراف از رشته‌های دامپزشکی و علوم اجتماعی، در وادی شعر و ادب آرام و قرار یافت و به درجه علمی دکتری رسید و شنیده‌ایم که دکتر محمدرضاشفیعی‌کدکنی، ادیب برجسته کشور، درباره ارزش هنری شعرش گفت: «قیصر، همین جایی که هستی، باش که شعر همین است که تو می‌گویی.» این‌بار برآنیم که پس از 15 سال از پرکشیدنش، قیصر را از زبان خود او روایت‌ کنیم.
قیصر را از زبان قیصر بشناسیم
 از زبان شاعری که «دستور زبان عشق» را خوب می‌شناخت و می‌گفت:
ای عشق به شوق تو گذر می‌کنم از خویش/ تو قاف قرار من و من، عین عبورم
بگـــذار به بالای بلنـــد تو ببالــــم/ کز تیـــره نیلوفـــرم و تشـــنه نــورم
این شاعر فروتن از نامش اینگونه سرود:« و قاف، حرف آخر عشق است/آنجا که نام کوچک من آغاز می‌شود.» و می‌گفت: «درد، حرف نیست؛ درد نام دیگر من است.» او، درد مردم زمانه را داشت: «مردمی که چین پوستینشان/مردمی که رنگ روی آستینشان/ مردمی که نام‌هایشان/جلد کهنه‌ شناسنامه‌هایشان/درد می‌کند...»
قرآن، جانمایه شعر قیصر
قیصر، آگاه از رخدادهای نو و کهنه و اندیشه‌های دینی و عرفانی بود و با الگوپذیری از کلام خدا و داستان‌های قرآنی چون بسیاری از شاعران، شعرش را ژرفا بخشید:
الفبای درد از لبم می‌تراود/ نه شبنم، که خون از شبم می‌تراود
سه حرف است مضمون سی پاره دل/ الف، لام، میم از لبم می‌تراود
«ا ل م»، در این شعر هم «الم» به معنای درد است و هم در شمار حروف متقاطع و «سی پاره»، هم اشاره به سی جزء قرآن دارد؛ هم به دل ریش شاعر.
شاعر «آیینه‌های ناگهان»، ظاهراً بیشترین تأثیر و الهام‌بخشی را از میان داستان‌های قرآنی، از داستان حضرت یوسف(ع) گرفته است.
«این بوی غربت است که می‌آید یا شاید بوی غریب پیرهنی پاره/ در باد/ نه!/ این بوی زخم گرگ نباید باشد/ من بوی بی‌پناهی را از دور می‌شناسم!»
قیصر بر آن بود «لحظه‌هایی هست که آدم از رنج‌های پنجاه‌ سالگی‌اش پشتش تیر می‌کشد؛ در حالی که هنوز سی سال بیشتر ندارد. لحظاتی هست که پوست هفتاد سالگی‌اش تیر می‌کشد. لحظاتی هست که آدم شادی را با استخوان کودکی‌هایش حس می‌کند. لحظاتی هست که آدم با یک قرن شادی روبه‌رو می‌شود و فقط به اندازه‌ یک لحظه وقت دارد شاد شود. این است که فوری دست می‌برد و بخش اعظمی از شادی را می‌گیرد و دیوانه‌وار به سمت آینده پرتاب می‌کند تا بعداً سر فرصت وقت داشته باشد که با خیال راحت شاد شود...»
شاعر حرف‌های ناتمام، زود رفت
خالق شعر بی‌همتای «ما همه اکبر لیلازادیم!»، می‌گفت: «کار من این بود؛ مدام زندگی خود را به تأخیر انداختم! کودکی را گذاشتم به نوجوانی، نوجوانی را به جوانی و جوانی را به پیری و همه چیز را دیر شروع کردم. مکتبخانه جای بازی را گرفت. نقاشی، جای شعر را و شعر، جای درس را و درس، جای جوانی را و سیاست، جای عشق یا جای من را. همه چیز را به فردا موکول کردم و عجالتاً زندگی کردم. تا اطلاع ثانوی، شاید موسیقی را به گور ببرم. این است که الان تراکم ایجاد شده. کاش می‌شد کمی هم مرگ را به تأخیر انداخت....» اما خودش هم به این نتیجه رسیده بود که:«حرف‌‌های ما هنوز ناتمام…/ تا نگاه می‌کنی، وقت رفتن است/... ناگهان/چقدر زود/دیر می‌شود!» و خیلی زود همان مبادایی که پیش‌تر از آن سخن گفته بود، فرا رسید و در 48 سالگی عبور کرد از خویش به سمت و سوی معشوق و چقدر این شعرش به خودش می‌آید: «... وقتی تو نیستی/ نه هست‌های ما، چونان که بایدند؛ نه بایدها…/ هر روز بی‌تو، روز مبادا است!»