سعید رشیدی نوبندگانی
 خبرنگار

با انتشار گزارش‌های مربوط به عملکرد تولید و فروش شش ماهه گروه محصولات شیمیایی در بازار سهام مشخص شد که شرکت‌های فعال در این گروه توانسته‌اند در نیمه اول سال 1401 ارزش فروش خود را نسبت به مدت مشابه سال قبل   با افزایش 48 درصدی ( به طور میانگین) روبه‌رو کنند. این درحالی است که در همین بازه، میزان تولید شرکت‌های مذکور با افزایش 10 درصدی (به طور میانگین) روبه‌رو شده است. افزایش فروش شرکت‌های فعال در گروه محصولات شیمیایی  در شرایطی صورت پذیرفته که قیمت‌های جهانی محصولات در سه ماهه تابستان در حال کاهش بوده و از این رو کارشناسان از کاهش حاشیه سود و سود خالص شرکت‌ها خبر می‌‌دادند. این موضوع همچنین باعث شد تقاضا برای سهام شیمیایی کاهش یابد و ارزش بازاری این گروه با افت 14 درصدی در تابستان روبه‌رو شود.
با تمام این تفاسیر شاخص‌های ارزندگی این شرکت‌ها همچنان در محدوده بسیار جذابی قرار دارد و از نظر کارشناسان سهام گروه محصولات شیمیایی می‌‌تواند یک گزینه مناسب برای سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران خرد شناخته شود. در حال حاضر نسبت قیمت به درآمد این صنعت در محدوده عدد 6.8 و نسبت قیمت به فروش آن در محدوده عدد 1.7 قرار گرفته است.  
ارزش معاملات محصولات شیمیایی در بورس کالا  بیش از 36 درصد افزایش یافت
آمار‌های منتشر شده از طرف بورس کالای ایران نشان می‌‌دهد معاملات محصولات شیمیایی در بازار فیزیکی در حدود 87 هزار میلیارد تومان بوده که در مقایسه با شش ماهه نخست سال 1400، افزایش 36.6 درصدی را به ثبت رسانده است. همچنین حجم محصولات شیمیایی معامله شده در بورس کالا در این مدت به بیش از 3 میلیون تن رسیده که این رقم نیز نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش 15.1 درصدی را نشان می‌‌دهد. به این ترتیب محصولات شیمیایی پس از محصولات صنعتی و معدنی در مقام دوم بیشترین ارزش معاملات و در مقام سوم بیشترین حجم معاملات صورت گرفته در بورس کالا قرار گرفته است.  
حقوقی‌ها تقاضاکنندگان اصلی بوده‌اند
بررسی آمار معاملات یک سال گذشته گروه محصولات شیمیایی نشان می‌‌دهد که در این مدت حقوقی‌ها بیش از یک میلیارد و 800 میلیون برگ سهم را از حقیقی‌ها خریداری کرده‌اند و از این رو تقاضا کنندگان اصلی سهام در این گروه شناخته می‌‌شوند. همچنین در این مدت درصد شناوری سهام از حدود عدد 20 به 10 درصد کاهش یافته و میانگین ارزش و حجم معاملات نیز با کاهش قابل توجهی روبه‌رو شده است. 
ریسک‌ها و فرصت‌های گروه محصولات شیمیایی کدامند؟
گروه محصولات شیمیایی با 65 نماد و ارزش بازاری 692 هزار میلیارد تومان، بیش از 12 درصد از کل بازار سهام را به خود اختصاص می‌‌دهد و به عنوان یکی از مهم‌ترین و سودسازترین صنایع موجود در کشور شناخته می‌‌شود. این صنعت همچنین به دلیل پرداخت سود‌های بالا در مجامع سالیانه و ایمنی بالا در مقابل ریسک‌های مربوط به تغییرات نرخ ارز همواره مورد استقبال سهامداران برای سرمایه‌گذاری قرار می‌‌گیرد و افراد حقیقی و حقوقی فعال در بازار سعی می‌‌کنند درصد بالاتری از سبد دارایی خود را به این گروه اختصاص دهند تا سرمایه گذاری آنها با ریسک‌های کمتری روبه‌رو شود.
از طرفی، هرچند که صنعت محصولات شیمیایی در جهان همواره از حاشیه سود بالایی برخوردار است، در ایران به دلیل برخورداری از انرژی ارزان، معافیت‌های متنوع و  سایر نهاده‌های ارزان، در کنار دسترسی مناسب برخی از شرکت‌ها به راه، خط آهن و بنادر مناسب جهت کاهش هزینه‌های حمل و نقل؛ با حاشیه سود به مراتب بالاتری نیز همراه بوده است.
با وجود این عدم دسترسی به تکنولوژی‌های جدید جهانی، تأمین قطعات مورد نیاز در فرایند تولید و برخی سیاست‌های مربوط به کنترل صادرات و قیمت گذاری‌ها، ریسک‌هایی بوده که در این سال‌ها سودسازی این صنعت را تحت تأثیر قرار داده است. همچنین تشدید تحریم‌ها در سال‌های گذشته باعث شده بود که شرکت‌های پتروشیمی در انتقال منابع ارزی خود با مشکلات زیادی روبه‌رو شوند و بعضاً نتوانند به منابع خود دسترسی داشته باشند. تعیین قیمت خوراک مصرفی در پتروشیمی‌ها نیز از جمله مواردی است که باعث شده این شرکت‌ها نتوانند چشم‌انداز دقیقی از درآمدسازی و سودسازی خود ارائه دهند که این موضوع نیز به عنوان یک عامل منفی در معاملات سهام آنها تأثیرگذار بوده است.
مطالبات بالا از شرکت‌های دولتی در کنار تغییر بدون برنامه‌ریزی قیمت انرژی و خاموشی‌های اعلام نشده نیز در تابستان امسال از جمله مواردی بوده که برای برخی از پتروشیمی‌ها مشکل ساز شده و منجر به کاهش مقطعی تولید و افزایش هزینه تعمیرات در آنها شده است.
تغییر نرخ سرویس‌های جانبی مورد مصرف در شرکت‌ها برای سال 1400 که در سال 1401 از طرف شورای رقابت به تصویب رسید یکی از مواردی بود که باعث شد در ادامه سودسازی شرکت‌های زاگرس، نوری و جم با تغییر روبه‌رو شود و این شرکت‌ها حتی پس از تصویب صورت‌های مالی و سود تقسیمی با هزینه‌های بالایی از طریق این تغییر قیمت روبه‌رو شدند.
به عنوان مثال پتروشیمی زاگرس افزایش قیمت‌های صورت گرفته در نرخ سرویس‌های جانبی را منجر به افزایش 14 هزار میلیارد تومانی قیمت تمام شده محصولات و  کاهش در سود‌های شناسایی شده سال 1400 اعلام کرده  و پتروشیمی نوری اعلام کرد که در اثر این تغییرات 8 درصد (حدود 1050 میلیارد تومان) از سود خالص سال 1400 را از دست داده است. پتروشیمی جم نیز اعلام کرده بود در نتیجه تغییر در نرخ سرویس‌های جانبی سود خالص 1400 این شرکت با کاهش 15 درصدی روبه‌رو خواهد شد.

در نشست مدیران هلدینگ‌های بورسی با وزیر اقتصاد مسائل بنیادین شرکت‌های بورسی مورد بررسی قرار گرفت و علاوه بر اتخاذ راهکار کوتاه‌مدت، راهکارهای حمایتی بلندمدت از بورس مورد تأکید قرار گرفت.
وزارت امور اقتصادی و دارایی در واکنش به مطالب منتشر شده درخصوص جلسه مدیران بورسی با وزیر اقتصاد در توضیحاتی اعلام کرد؛ استدلال مطرح شده درباره بی‌نتیجه بودن جلسه وزیر اقتصاد با مدیران بورسی در حالی مطرح می‌شود که تنها یک روز از این جلسه گذشته است و قاعدتاً در نشستی که بیشترین تأکید بر برنامه‌ریزی‌های بلندمدت برای حمایت از بازار سرمایه مطرح می‌شود، نمی‌توان انتظار داشت نتایج در کمتر از ۲۴ ساعت نمایان شود.
در عین حال که در این نشست مسائل بنیادین هلدینگ‌های بورسی و اثرپذیری سودآوری صنایع از متغیرهای بودجه مطرح شد و برای اولین بار قرار شد برای پیشگیری از هرگونه مصوبه و تصمیمی که سیگنال منفی به بازار و صنایع بدهد، پیشنهادات مدیران هلدینگ‌ها و شرکت‌های بزرگ بورسی پیش از بررسی و تدوین لایحه بودجه سال ۱۴۰۲ از سوی دولت به صورت مدون به ستاد اقتصادی دولت ارائه شود. اختصاص منابعی از سوی هلدینگ‌ها برای حمایت از سهم‌های خود در قالب انتشار اوراق اختیار تبعی، از دیگر مسائل مطرح شده بود که توافق شد در روزهای آینده صورت پذیرد و قاعدتاً وقتی این نشست در روز ۱۶ مهرماه برگزار شده، نمی‌توان انتظار داشت این تصمیم در روز ۱۷ مهرماه عملی شود.در عین حال همچنان که هم وزیر امور اقتصادی و دارایی و هم رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار در نشست دوساعته با مدیران هلدینگ‌های بورسی مطرح کردند این راهکار یعنی انتشار اوراق تبعی تصمیمی کوتاه‌مدت برای حمایت از بازار سرمایه است و دولت به دنبال راهکارهای بلندمدت برای بازگشت اعتماد به بورس و رونق این بازار است.
اتخاذ راهکارهایی برای رشد حاشیه سود شرکت‌ها و افزایش روند سودآوری در قالب بسته پیشنهادی به دولت موضوعی است که از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان بورس و اوراق بهادار با جدیت دنبال می‌شود.