ضرورت ساخت مترو

ساخت و احداث مترو تهران اگرچه از سال‌های قبل از انقلاب شروع شد ولی ریل توسعه آن بسیار کند پیش رفت و در سال‌های ابتدایی بعد از انقلاب هم باتوجه به تحولات سیاسی، شروع جنگ و... عملاً کندتر شد تا اینکه در اوج روزهای جنگ، تحریم‌های اقتصادی و... آیت‌الله اکبرهاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و امام جمعه موقت تهران، در نماز جمعه 5 بهمن 1363 از ضرورت سرعت گرفتن ساخت مترو تهران گفت و نسبت به آینده پایتخت از نظر شهری در نبود مترو و سیستم حمل‌ونقل پیشرفته هشدار داد آن هم در شرایطی که در سال‌های جنگ تحمیلی صحبت و اجرای بسیاری از طرح‌های توسعه شهری از نظر بسیاری از مدیران، کاری لوکس و غیرضروری به‌نظر می‌رسید و حتی در سال 1360 با مصوبه هیأت وزیران ساخت خطوط مترو متوقف شده بود. آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در خطبه دوم 5 بهمن سال 1363 درباره ساخت مترو گفت:«در سه ماهه گذشته به اتفاق حدود سی نفر از نمایندگان تهران در مجلس شورای اسلامی به اتفاق استاندار، شهردار و دیگر مسئولان برنامه‌ریزی شهر تهران جلسه مشترک و متعددی داشتیم و مسأله سرنوشت‌سازی در حل معضلات اجتماعی، رفاهی شهر تهران مورد بحث و بررسی و تحلیل قرار گرفت و در این نشست‌ها عنوان شد تهران که امروز حدود 7 میلیون نفر جمعیت دارد، 40 سال دیگر به 10 میلیون می‌رسد و بیش از پانصد کیلومتر منطقه تهران محسوب می‌شود که امروز جزو شهر به حساب می‌آید و خدمات رفاهی به آنجا تعلق می‌گیرد....
البته مسائل جنبی خیلی فراوان دارد. ازجمله اینکه باید جلوی رشد حرکت روستاییان به شهرها را گرفت.... مسأله دیگر حل معضل فاضلاب تهران و آب مصرفی آشامیدنی است. باید سازمانی ایجاد شود که این فاضلاب را برای استفاده کشاورزی تصفیه و به‌ کارگیرد که البته همه این خدمات خرج دارد. در مورد مسأله ترافیک در گذشته کسانی بودند که با امر ایجاد مترو مخالف بودند. مانند ضد‌انقلاب و دشمنان انقلاب اسلامی، چون اینها نمی‌خواهند مردم در رفاه باشند....
البته باید توجه داشت که پول نفت مال همه مردم است و فقط به مردم تهران اختصاص ندارد. نباید با پول نفت مسأله زباله، مترو و آب تهران و دیگر شهرهای بزرگ را حل کرد. از اعتبارات بودجه کل کشور که مال همه مردم است، نباید برای این کار استفاده کرد. پولداران شهرستانی که در تهران جمع شده ‌و زندگی می‌کنند، نباید پول نقل و انتقال زباله‌شان را مردم بوشهر یا سیستان و بلوچستان پرداخت کنند. شهرداری تهران باید کارخانه‌هایی تأسیس و زباله‌ها را به کود و خوراک دام تبدیل کند. همین‌طور مسأله فاضلاب تهران را حل نماید. در مورد مسأله ترافیک امروز حدود 7میلیون نفر در تهران جابه‌جا می‌شوند. البته شرکت واحد حدود 2600الی 2700دستگاه اتوبوس دارد و 18000تاکسی و 2500مینی بوس و ماشین‌های شخصی جابه‌جایی این 7میلیون را که تا پایان قرن به 10میلیون نفر خواهد رسید، به‌عهده دارند. 7میلیون جمعیت تهران در نتیجه جابه‌جایی حداقل روزانه نیم‌ساعت وقت‌شان تلف می‌شود. اگر بخواهیم این وقت تلف‌شده مردم را که در نتیجه نبودن مترو به‌وجود آمده از لحاظ پولی محاسبه کنیم، سالانه بالغ بر 25میلیارد تومان مردم تهران ضرر اتلاف وقت را می‌پردازند. برای راه‌اندازی مترو می‌توانیم نیروگاه‌ کوچکی برای مترو تهران با ظرفیت 100الی 150مگاوات و یک کارخانه کوچک سیمان برای تأمین سیمان مورد نیاز مترو در تهران احداث کنیم و براساس برنامه تنظیمی، تهران دارای 7خط مترو خواهد بود که 2 خط اصلی و اولیه آن توسط شهرداری و وزارت کشور احداث و راه‌اندازی و بقیه خط‌ها به بانک‌ها و مؤسسات خصوصی واگذار خواهد شد. ایجاد مترو لوکس‌بازی نیست. بیایید حساب فضای آلوده را که توسط خودروها به وجود می‌آید بکنید. مردم ما دارند سم تنفس می‌کنند... برای ایجاد مترو می‌توان از کارخانه واگن‌سازی پارس که سالانه یک‌هزار واگن تولید می‌کند بهره‌گرفت. باز هم تأکید می‌کنم برای احداث مترو در تهران مردم سیستان و بلوچستان نباید خرج مترو تهران را بدهند، خرج مترو را باید آنهایی پرداخت کنند که از مترو استفاده می‌کنند. در تهران بیش از یک میلیون و 600هزار اتومبیل شخصی وجود دارد. اینها اگر سالی یک‌هزارتومان عوارض بدهند، مخارج اولیه احداث مترو تهران که 160میلیارد تومان است، تأمین خواهد شد.»
چند روز بعد از سخنرانی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه درباره ساخت مترو، شهردار وقت تهران محمد نبی حبیبی در گفت‌و‌گو با چند روزنامه برنامه‌های شهرداری برای احداث خطوط مترو را اعلام کرد. او گفت: نظر این است که تا حد امکان وارد کردن تکنولوژی مترو را به حداقل ممکن برسانیم. لازم به یادآوری است در ابتدا، سعی بر ایجاد خطوط روی زمینی مترو در جنوب شهر است. او همچنین چندی بعد مسیر 4 خط ابتدایی مترو را این چنین اعلام کرد:«خط یک: از میدان تجریش تا میدان راه‌آهن و سپس به جاده قدیم کرج. خط دوم: از حوالی تهرانپارس تا بزرگراه محمدعلی جناح و شهرزیبا. خط سوم: از مجیدیه تا جنوب شهر و شهرری. خط چهارم: از میدان آزادی تا نیروی هوایی.» خطوطی که البته بعدها تغییر مسیرهایی دادند.