یورش کرونا به قلب شادی اجتماعی، باید پاتک زد!

رضا فرخی
خبرنگار
کرونا این روزها به همه چیز هجوم آورده است. از سلامت جسمی شهروندان و اقتصاد خانواده گرفته تا سلامت روح و از همه مهمتر شادی جامعه!
حالا دیگر نه خبری از میهمانی‌ها برای تجدید قوای روحی هست و نه از برنامه ها و مراسمی همچون عروسی که به نوعی انسان‌ها در آن دوباره به بهانه یک اتفاق خوب و مبارک، حالشان خوب شود. حتی کسانی که فردی را از خانواده‌شان از دست می‌دهند به خاطر کرونا از همدردی دیگران محروم شده‌اند. چرا که این یک سنت قدیمی است که پس از درگذشت یک فرد در خانواده، دیگر اقوام برای تسلی خاطر او تا روزها بعد در کنارش می‌ماندند. حالا کرونا همین را هم دریغ کرده است.
از آن‌سو چه بخواهیم و چه نخواهیم کرونا خیلی از مردم را خانه‌نشین کرده و شهروندانی که خودشان را ملزم به رعایت پروتکل می‌دانند به این راحتی سفر نمی‌روند. وقتی هم این ماجرا را در کنار وضعیت بد اقتصادی این روزها قرار دهیم متوجه می‌شویم که کرونا این روزها به قلب شادی مردم هجومی سنگین آورده!
کرونا با تمام تبعاتش شادی را له کرده است
از آن‌طرف کارشناسان هم به‌طور پیاپی در رسانه های عمومی نسبت به تبعات این هجوم سنگین کرونا به قلب شادی مردم هشدار می‌دهند. یکی می‌گوید که این غم و اندوه فراوان به رشد خشونت‌های درون خانوادگی منجر شده! یکی آن را باعث افزایش نزاع‌های درون جامعه می‌داند و دیگری آن را عامل مؤثری در رشد خودکشی، سکته قلبی و پدید آمدن انواع و اقسام بیماری‌های روحی می‌داند.
به عنوان نمونه برای درک عمق این تأثیرگذاری می‌توان به آمارهای بهزیستی کشور توجه کرد. آنچنان که براساس آمارهای اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی کشور کرونا در همین مدت یک ساله سبب رشد 30 درصدی خشونت خانگی شده است. اتفاقی که نشان می‌دهد با ادامه این روند باید در انتظار حتی اتفاقات ناگوار بیشتری در قلب خانه‌های ایرانی باشیم.
جامعه بی‌باور به لزوم مشاوره بیشترآسیب می‌بیند
از آن سو به باور کارشناسان ماجرا وقتی وخیم‌تر می‌شود که متوجه می‌شویم ایرانی‌ها به‌طور کلی باوری به مراجعه به روانشناس و مشاور برای بیماری‌های روحی خود ندارند. به این ترتیب می‌توان انتظار داشت که بسیاری از شهروندان حتی اگر در ایام کرونا به بیماری‌های روحی بیشتری نسبت به گذشته مبتلا شوند هم همچنان علاقه و یا ادراکی برای مراجعه به نزد روانشناس برای درمان بیماری خود ندارند. ماجرایی تلخ که نشان می‌دهد خشونت ناشی از افسردگی در پس پنهان خانواده ایرانی در حال رشد است.
در این بین برخی هم براین مسأله تأکید دارند که جمع شدن همه این اتفاقات حتی می‌تواند منجر به تصمیم‌های آنی و حتی انفجارهای اجتماعی غیر‌قابل پیش‌بینی گردد. چرا که فرد در اثر تجمع فشارها و بیماری‌های اجتماعی به یکباره در کنار یک جمع دست به رفتارهایی می‌زند که می‌تواند بی حد و اندازه یک شورش اجتماعی در جامعه هم گسترش پیدا کند. باید توجه داشت که در کنار او صدها نفر دیگر هم دراین جامعه هستند که این جمع شدن بدون درمان بحران‌های روحی و روانی ناشی از کرونا را در درون خود تجربه می‌کنند.
وقتی کاتالیزورها به کمک کرونا برای کشتن شادی می‌آید
اما دراین بین باید اشاره هم داشت که برخی اتفاقات هم توانسته به شکلی قابل توجه بحران‌های روحی دوران کرونا را در جامعه ایرانی تشدید کند. بحران‌هایی که به هر صورت در بسیاری از کشورهای دیگر به عنوان یار کمکی کرونا برای نابود کردن روحیه جامعه وجود ندارند. یعنی بدنه حاکمیتی دراین کشورها می‌تواند با سهل‌گیری بیشتر درباره آن شرایط را برای شهروندان جامعه برای زیست کرونایی آسان‌تر کند.
به عنوان نمونه این روزها شهروندان با انواع و اقسام پیامک‌های حاد کننده بحران روحی کرونا روبه‌رو هستند. از پیامک قطع خدمات مختلف به خاطر عدم پرداخت بدهی گرفته تا پیامک لزوم مراجعه به پلیس به خاطر بدحجابی یا حتی پیامک از سوی بانک‌ها برای جریمه بابت دیرکرد! خیلی از شهروندان این سؤال را به طور جدی مطرح می‌سازند که آیا این امکان وجود ندارد که دراین شرایط امروز که بسیاری از مردم درآمدهایشان بشدت کاهش پیدا کرده مدتی این امور به تأخیر انداخته شود.
از آن سو مسائل درون شهری همچون خدمات شهری یا مسأله طرح ترافیک هم به موضوعی تبدیل شده که می‌تواند به بحران‌های روحی شهروندان دامن بزند. چرا که به هر صورت احساس ناامنی ناشی از احتمال ابتلا به کرونا به نوعی می‌تواند در روح و روان افراد تأثیر بگذارد. دراین باره باید اشاره کرد که به طور معمول افراد وقتی می‌توانند با خودرو شخصی خود از خانه خارج شوند احساس امنیت بیشتری پیدا می‌کنند و در همین راستا فشار روحی کمتری را متحمل می‌شوند. در این سو شهروندانی هم که خودرو ندارند به خاطر فرسودگی سیستم حمل و نقل کشور با هزاران ترس و استرس در میان انبوهی از جمعیت سوار بر خودرو می‌شوند. این مسأله در ایجاد بحران روحی برای آنها مؤثر است.
راه‌حل‌هایی برای عقب راندن کرونا و شادی دوباره
دراین بین شاید این سؤال مطرح شود که واقعاً راه حل مبارزه با حمله کرونا به قلب شادی مردم چیست؟
برای پاسخ به این سؤال می‌توان به مواردی اشاره کرد که هم امروزه در سطح جهان در حال پیاده‌سازی است و هم در کشور ما از سوی برخی پژوهشگران این حوزه مطرح می‌شود.
نمایش خیابانی، اتفاقی مرسوم در جامعه
برگزاری اجراها و نمایش‌ها در کوچه و خیابان‌ها به شکلی که مردم بتوانند از خانه‌های خود آن را تماشا کنند یکی از راهکارهایی است که در بسیاری از کشورهای جهان در حال انجام است. یعنی در این کشورها که معمولاً دارای بافت آپارتمانی هستند یک نفر در خیابان یا نمایش اجرا می‌کند یا با استفاده از موسیقی در حالی که دیگران از طریق پشت بام یا بالکن خانه‌ها به تماشای آن می‌پردازند، سعی می‌کند شادی را به داخل خانه‌ها ببرد. این مسأله تا حدودی موفق بوده و برتری آن نسبت به اجراهای درون رسانه‌های جمعی در این است که با حضور مردم همراه است. منتها حضوری که از روی پشت بام‌ها یا بالکن‌های خانه‌ها صورت می‌گیرد. و به نوعی سبب بهبود وفاق عمومی برای مبارزه با بیماری می‌شود.
تخفیف‌های ویژه کتاب و وی‌او‌دی‌ها
استفاده از رسانه‌های خاص مثل اختصاص اشتراک رایگان و اینترنت ارزان برای استفاده عموم جامعه در راستای سرگرم شدن یکی از راه حل‌هایی است که در سراسر جهان از جمله در کشور ما هم صورت گرفت. همچنین که اختصاص تخفیف‌های ویژه برای خرید کتاب هم از دیگر موضوعاتی است که در سراسر جهان به طور جدی به آن در ایام کرونا فکر شده و روی آن برنامه‌ریزی جدی صورت گرفته است. این مسائل معمولاً سبب می‌شود تا شهروندان کمی از فکر کردن زیاد به بحران‌های ناشی از کرونا فاصله بگیرند. البته در کشور ما درمدت کوتاهی اجرا شد ولی ناکافی بود، شاید برگزاری آن در دوران تعطیلی دوباره کشور و قرنطینه در حفظ روحیه عمومی مؤثر باشد.
حمله غم کرونایی با برنامه‌های مفرح رسانه‌ای به علاوه مشاوره‌های تلویزیونی
پخش برنامه‌های مفرح در تلویزیون و رسانه‌های جمعی از دیگر موضوعاتی است که می‌تواند منجر به شادی اجتماعی در جامعه شود. ضمن اینکه برنامه‌های مشاوره رایگان در تلویزیون قطعاً در ارائه راه حل و روش مبارزه با افسردگی ناشی از کرونا مؤثر است. فراموش نباید کرد که بسیاری از شهروندان دراین دوران به دلایل مختلف سواد برخورد درست با این وضعیت را ندارند و همین مسأله سبب می‌شود که در دام بیماری‌های روحی و روانی بیشتری بیفتند. برای همین اینکه مشاوره رایگان از طریق رسانه‌های عمومی به آنها ارائه شود، می‌تواند شهروندان را به مسیر صحیح مبارزه با این بیماری از منظر روحی هدایت کند.ضمن اینکه می‌توان از طریق همین مشاوره‌ها به شهروندان چگونگی دوری از منفی‌اندیشی را یاد داد. چرا که رشد تفکرات منفی و بدبینی یکی از اتفاقات روانی در این روزهای کرونایی محسوب می‌شود.
بار سنگین قسط و بدهی‌ها؛ به شهروندان فرصت دهیم
ایجاد فرصت برای شهروندان برای پرداخت بدهی‌ها و قسط‌ها در همه کشورهای جهان یکی از شیوه‌های کاهش بار روانی کروناست. چرا که شهروندان به طور ناخواسته در این دوران به این مسأله فکر می‌کنند که با ادامه این وضعیت تعطیلی، نمی‌توانند بدهی‌های مالی خود را پرداخت کنند. پس دولت می‌تواند با ارسال پیامک‌هایی با محتوای دادن فرصت بیشتر برای شهروندان، کمی دغدغه آنها را برطرف کند. به طوری که شهروندان با آرامش روانی بیشتر به سمت قرنطینه بروند و در ایام قرنطینه لحظات آرام‌تر و شادتر و با دغدغه کمتری را در کنار خانواده سپری کنند.
مدیران سیاسی کشور مواظب اظهارنظرهایشان باشند
یکی از موضوعات دیگری که به باور روانشناسان یکی از شیوه‌های مبارزه مؤثر در مقابل بیماری‌های روحی ناشی از کرونا محسوب می‌شود، توجه مسئولان به اظهاراتشان است. یعنی مدیران سیاسی کشور باید به این مسأله توجه داشته باشند که با هر گفتاری می‌توانند موجی از امید یا ناامیدی را به جامعه در شرایط کرونایی تزریق کنند. به عنوان نمونه در همین ایام اخیر که دلار کمی ریزش داشت ما شاهد این بودیم که وضعیت روحی شهروندان و امیدشان نسبت به آنها بهتر شد. این مسأله نشان می‌دهد که ترسیم آینده‌ای روشن برای شهروندان می‌تواند به حفظ روحیه آنها در مقابل کرونا کمک شایانی کند. این امر در اختیار مسئولان کشور است و مدیران سیاسی کشور باید از هرگونه دامن زدن به ناامیدی شهروندان پرهیز کنند. در سراسر کشورهای جهان، امروز سیاستمداران به این مسأله توجه می‌کنند که گفتارشان نقش کلیدی در ایجاد روحیه عمومی در جامعه دارد.
جامعه را از حالت دوقطبی مقابله با کرونا خارج کنیم
در این بین باید توجه داشت که برخی رفتارها و تصمیم گیری‌های عمومی هم می‌تواند به رشد ناهنجاری‌های روحی و حتی افسردگی‌های اجتماعی دامن بزند. آنچنان که در چندین ماه اخیر این مسأله را شاهد بودیم که در فضای جامعه یک دوقطبی برگزاری مراسم مذهبی در یک سو و رفتن به مسافرت در سوی دیگر به‌طور جدی شکل گرفت. به شکلی که فضای مجازی هم به صحنه نزاع میان این دو طرز فکر مبدل شده بود. به باور صاحبنظران، مدیران و مسئولان سیاسی کشور می‌توانند مقابل این تقابل بایستند. چرا که خود این تقابل و دوقطبی شدن در رشد بیماری‌های روحی و روانی اثر‌گذار است. اینکه مرکز فرماندهی در اختیار دولت باشد و دولت بر تعطیلی همه این مراسم تأکید کند و برای اجرای آن هم ضمانت اجرا داشته باشد، راه‌حل نهایی جلوگیری از دو قطبی شدن فضا در جامعه است. جامعه‌ای که به هر صورت در شرایط امروز از منظر روحی کشش این همه تقابل و تناقض را ندارد.
برگزاری مسابقات مجازی با جایزه‌های بزرگ و نفیس
در کنار همه این صحبت‌ها برگزاری مسابقات مجازی و ارسال آن به مرکزی واحد هم از دیگر راه‌حل‌هایی است که برخی کشورهای دنیا برای رشد روحیه عمومی به‌کار گرفته‌اند. به شکلی که در این شیوه از طریق فضای مجازی با مشوق‌های مالی ارزشمند از مردم دعوت می‌شود تا در یک مسابقه به صورت مجازی شرکت کنند و به طور مثال نمایشی در خانه خود اجرا کنند و به یک مرکز واحد مجازی ارسال کنند. پس از بررسی‌ها به بهترین اجرای ارسال شده جایزه‌ای اختصاص داده می‌شود. در کشورهای اسکاندیناوی این شیوه به طور ممتد و بارها به اجرا درآمده و نتایج حاصل از آن پیرامون بهبود روحیه شهروندان بسیار مثبت بوده است. هرچند که در ایران به دلیل بحران‌های مالی وجود چنین مرکزی به صورت خصوصی بسیار محدود است و بیشتر این دولت است که باید چنین کاری را انجام دهد.
اما با توجه به همه این راه حل‌ها شاید این سؤال مطرح شود که در صورت عدم انجام چنین راه‌حل‌هایی و بی‌توجهی به روحیه شهروندان در دوران کرونا چه چیزی در انتظار کلیت جامعه خواهد بود؟
کارشناسان دراین باره طیف گسترده‌ای از مشکلات را بیان می‌کنند اما در مجموع همه بر این باور هستند که در صورت بی‌توجهی به روح و روان شهروندان و لزوم شادی آفرینی برای آنها در دوران کرونا باید هزینه‌های گسترده‌ای را در طول زمان در آینده بپردازیم.  غم و اندوهی که کرونا این روزها بیش از هر زمان دیگری برآن می‌تازد و سبب شده تا شهروندان احساس کنند که هیچ راه گریزی از این غم ندارند و همین مسأله سبب رشد جدی افسردگی در بین عموم جامعه شده است.