روایت گمشده

فاروق الشرع / وزیر خارجه سابق سوریه
مترجم: حسین جابری انصاری

درگیری کلامی صدام و اسد
ملک حسن دوم خواهان نشست بسته‌ای تنها با حضور سران عرب شد. من و خدام معاون رئیس‌جمهور، منتظر پایان این نشست بسته دراز دامن شدیم تا با رئیس‌جمهوری همراه شده و از او جریان مباحث نشست را بشنویم. رئیس‌جمهوری اسد خشمگین و در حالی که خونش به جوش آمده بود، از نشست خارج شد و نشانه‌های ناراحتی شدید و تشنج، به‌صورت آشکاری در چهره و حرکاتش نمایان بود. رئیس‌جمهوری در مسیر سوئیت خود به ما که همراهش بودیم گفت: صدام در سخنرانی خود ما را به دوران قرون وسطی بازگردانده و درباره عربی بودن و ریشه‌های تاریخی ما تردید ایجاد کرد. او بر اساس شجره خانوادگی از کسانی که عرب هستند و کسانی که عرب نیستند سخن گفت و کوشید سران را علیه سوریه به‌خاطر نایستادن در کنار عراق در جنگ علیه ایران، بسیج کند و ایران را نیز به شکل کوچه بازاری آماج حملات خود کرد. ملک حسن دوم در تلاش برای پاسخ به صدام گفته بود سخنان وی در اجلاس سرانی که هدفش یکپارچگی اعراب است غیر مناسب بوده و او یعنی پادشاه مغرب که تاریخ چهارصد ساله شجره خانوادگی اش را می‌شناسد، سیاست خود را نه بر اساس این شجره بلکه بر اساس کارهای خود بنا می‌نهد. رئیس‌جمهوری از پاسخ ملک حسن دوم خشنود بود، اما صدام خونش را به جوش آورده بود.
رئیس‌جمهوری اسد نیز در پاسخ به سخنرانی یک ساعته صدام در نشست، با یادآوری اینکه حزب بعث با عشایری گری و طایفه‌گرایی و خانواده بازی مخالف است، واقعیت‌های تاریخی درباره عرب بودن مردمان ساحل سوریه و نگاهبانی آنها از یکی از مهم‌ترین قلعه‌های عرب در تاریخ را ردیف کرده بود. اسد همچنین مسئولیت جنگ علیه ایران را متوجه صدام حسین دانسته و افزوده بود شرق و غرب می‌دانند که آغازگر جنگ، صدام و نه ایران بوده است و سوریه در کنار ایران نایستاده، بلکه علیه جنگ و گسترش دامنه آن، موضع گرفته و کوشیده است آن را متوقف کند و صدام خود بهتر از دیگران این را می‌داند.
این درگیری کلامی همه دریچه‌ها را به روی ازسرگیری گفت‌و‌گو میان صدام و اسد بست و زخم‌هایی عمیق و تلخ در روح هر دو به جا گذاشت که به سادگی درمان شدنی نبود. اجلاس سران پس از این درگیری کلامی بی‌سابقه در تاریخ اجلاس‌های سران عرب، عملاً شکست خورد و به پایان خود رسید. ملک حسن دوم  هنگام ضیافت ناهار کوچکی که در پایان اجلاس برگزار کرد، کوشید فضای تند پدید آمده میان اسد و صدام را آرام کند. لهجه رؤسای جمهور سوریه و عراق نیز نسبت به یکدیگر کم تنش‌تر و از خشم نهفته در آن کاسته شد، پس از آنکه صدام در ضیافت ناهار اعتراف کرد، تلاش کرده اسد را سرنگون کند اما شکست خورده است و اسد هم مقابله به مثل کرد و گفت من هم کوشیدم صدام را سرنگون کنم، اما همچون او موفق نشدم.