قاچاق فیلم و سینمایی که نفس ندارد

محدثه واعظی‌پور
روزنامه‌نگار
ماجرای قاچاق فیلم‌ها از آغاز امسال به شکلی گسترده و دامنه‌دار تکرار شده است. انتشار نسخه بی‌کیفیت و پرده‌ای «سگ بند» (مهران احمدی) که پرفروش‌ترین فیلم نوروزی بود تا کپی شدن فیلم‌هایی که به‌صورت آنلاین اکران می‌شوند، از جمله «مرد بازنده» (محمدحسین مهدویان) که نمونه متأخر این اتفاق است، وضعیت امنیت فیلم‌ها و رعایت حقوق صاحبان فیلم را به یک معضل جدی تبدیل کرده است. محمدمهدی اسماعیلی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در واکنش به این موضوع ابراز امیدواری کرده است تا به این وضعیت خاتمه دهد و تأکید کرده است در وزارتخانه، شبکه‌ای برای حل و فصل این بحران شکل خواهد گرفت.
حوزه فرهنگ بویژه سینما و سینماداری در سالی که دو ماه از آن سپری شده، آسیب پذیر و کم‌توان به نظر می‌رسد. تعطیلی طولانی مدت در دوران کرونا و مشکلات معیشتی فیلم دیدن در سالن سینما را به تفریحی گرانقیمت تبدیل کرده که برای یک خانواده کوچک، هزینه چند صد هزار تومانی دارد. هفته پیش خبر تمایل 20 سینما برای تعطیلی و تغییر کاربری منتشر شد؛ موضوعی که احتمالاً با طی این روند، در آینده نزدیک شامل سینماهای بیشتری خواهد شد. شاید دم دستی‌ترین و نزدیک‌ترین راه حل، حمایت دولت و اهدای یارانه به سینماداران باشد، مسکنی که در کوتاه مدت ممکن است بخشی از مشکلات را برطرف کند، اما چاره این بحران جدی نیست. برای دوران پس از کرونا و در روزهایی که بهای بلیت به شکلی ملموس بالا رفته است، باید چاره‌ای جدی اندیشید. سینمای ایران همواره به کمک‌های دولتی متکی بوده و به شکلی گلخانه‌ای ارتزاق کرده است، اما این روزها بحران ریزش مخاطب، گران شدن تولید و افزایش بهای بلیت به یک مسأله تبدیل شده است. قاچاق فیلم‌ها، ضربه آخر به این پیکره نحیف است که هر روز با بحرانی روبه‌رو است که می‌تواند حیاتش را به مخاطره بیندازد. اهتمام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به مسأله قاچاق و عزم او برای حل این مسأله می‌تواند امیدوارکننده باشد تا سازمان سینمایی با سرعت بیشتری به این موضوع ورود کند. بخش دیگری از این بحران که گویا فعلاً تدبیری برای حل آن اندیشیده نشده، قاچاق فیلم‌هایی است که عرضه آنلاین می‌شوند. اکران آنلاین می‌تواند گزینه‌ای برای فیلم‌هایی باشد که روی پرده نمی‌روند یا در این قالب، تماشاگر بیشتری دارند، اما حتی این عرصه هم امنیت ندارد و ظرفیت‌های آن از دست می‌رود.
قاچاق فیلم‌های پرفروش روی پرده، فیلم دیدن را برای مخاطب به شکلی ارزان و گاه رایگان تبدیل می‌کند و مانع از رونق گرفتن سالن‌های سینما می‌شود. اکران فیلم، آخرین حلقه از زنجیره تولید و نمایش یک اثر نیست. سینماداری، حرفه‌ای است که بسیاری از آن ارتزاق می‌کنند و تعطیلی سالن‌ها، کارکنان این سینماها و فعالان در حوزه پخش و اکران را در تنگنا قرار می‌دهد. به این دلیل نمی‌توان با مقوله قاچاق فیلم‌ها، به سادگی برخورد کرد یا مثل بعضی از سینماداران مدعی شد این پدیده، روی فروش فیلم‌ها تأثیری ندارد. تکرار قاچاق فیلم‌ها و دست به دست شدن نسخه‌های کپی شده در کانال‌های تلگرامی، امنیت روانی و اقتصادی صاحبان آثار را بر هم می‌ریزد. توجه به این موضوع  قطعاً یکی از اولویت‌های سازمان سینمایی در روزهای اخیر است.