وداع با مرد مهربان فرهنگ و رسانه

گروه فرهنگی/ دیروز صبح طی مراسمی پیکر حجت‌الاسلام سیدمحمود دعایی با حضور اهالی فرهنگ، هنر و سیاست در مؤسسه اطلاعات تشییع و تا مرقد مطهر امام(ره) بدرقه شد تا در کنار مراد و مقتدای خویش آرام بگیرد. در بخشی از این مراسم حجت‌الاسلام طباطبایی امام جمعه یزد طی سخنانی گفت: مرحوم دعایی از سال‌های سال مورد احترام همه اهالی آن منطقه بودند. مردم از ایشان کراماتی نقل می‌کنند که فقط از اولیای خدا شنیده شده است. بزرگمردی که نام او با امام راحل، مبارزه، نجابت و سختکوشی، رسانه و فرهیختگان عجین شده است. از طرف خودم و همه فرهیختگان و عزیزان یزدی به‌ویژه اهالی زارچ -زادگاه ایشان- این مصیبت را تسلیت می‌گویم و امیدوارم روحشان با بزرگان محشور شود. حجت‌الاسلام دعایی نماد اخلاق، تواضع و فروتنی بودند.
شیخوخیت در حوزه رسانه
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی هم در مراسم تشییع این یار دیرین امام(ره) و انقلاب ضمن تجلیل از جایگاه مرحوم دعایی با بیان اینکه مرحوم دعایی در حوزه رسانه شیخوخیت داشت، گفت: آقای دعایی عزیز بسیار دوست داشتنی، مهربان، متواضع، ساده زیست و واقعاً یک انسان نمونه بودند. محمدمهدی اسماعیلی در خصوص ویژگی‌های اخلاقی این یار وفادار امام به خبرنگار جماران هم گفت: همه نسبت به ایشان ابراز علاقه می‌کردند و خلأ ایشان واقعاً تأسف برانگیز است.
شخصیتی بی‌نظیر
در این مراسم ساعد باقری ـ شاعر ـ اشعاری را قرائت کرد و چند کلامی درباره مرحوم دعایی به ایراد سخن پرداخت. او گفت: معمولاً در این مراسم‌ها خیلی از کلمات راحت خرج می‌شوند و اغراق می‌کنیم. سختی سخن گفتن درباره آقای دعایی این است که نکند کلماتی بگوییم که بیمناک از تعبیر دیگری باشد. باید گفت شخصیت آقای دعایی بی‌نظیر بود و از دیرباز یک استثنا برای همه بود. بیش از هرچیزی عزیزی از عرصه فرهنگ و هنر را از دست دادیم. او فقط نماز میت را قرائت نمی‌کرد، بلکه انسان بزرگی بود که همان موقع حضورش در مراسم تشییع پیکر حمید سمندریان و بسیاری از بزرگان دیگر دلگرم کننده بود و البته بسیاری از این حضورها هم مورد تعرض و کنایه قرار گرفت. این مرد بزرگ توانست در دوره حیات خودش به گوهر انسانی احترام بگذارد. البته که او نمی‌توانست دوست کسی باشد که بتواند تعدی کند. ایشان دلسوز و دلخواه همه بود.
مبارزی عزیز
محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی هم در حاشیه این مراسم طی گفت‌و‌گو با خبرنگار فرهنگی ایرنا درباره مهم‌ترین ویژگی شخصیتی مرحوم دعایی، اظهار داشت: یکی از ویژگی‌های برجسته جناب محمود دعایی که همه باید از آن یاد کنیم تا جوانان ما این شخصیت گرانسنگ روحانی و فرهنگی را بشناسند روحیه مبارز این عزیز بود. او از ابتدای نهضت امام راحل تا زمانی که ایشان در قید حیات بودند، کنار ایشان بود و تا لحظات پایانی زندگی نیز وفادار به انقلاب و امام ماند. قالیباف افزود: ویژگی دوم مرحوم دعایی این بود که خلوت و جلوتش یکی بود. این ناشی از روحیه اخلاص و افتادگی اش بود. هیچ وقت شخصیت حقوقی مرحوم دعایی روی شخصیت حقیقی اش سایه نینداخت و شخصیت حقیقی و انسانی ایشان بر شخصیت حقوقی‌اش برتری داشت. آقای دعایی شخصی حق محور، فروتن و صریح بود و این روحیه‌اش با شوخ طبعی همراه شده بود. همین‌ها باعث شد که هر قشری با هر سلیقه‌ای نسبت به ایشان ارادات ویژه خود را داشته باشد. مرحوم دعایی یک انسان واقعی بود که رفتاری انقلابی و اسلامی داشت. ایشان یک روحانی مبارز و مردمی بود.
از شمار دو چشم یک تن کم
در بخش دیگری از این مراسم که با مداحی و وداع خانواده مؤسسه اطلاعات و اهالی رسانه با حجت‌الاسلام دعایی همراه بود محمدجواد ظریف وزیر سابق امور خارجه ایران پشت تریبون رفت و با اشاره به جایگاه مرحوم دعایی گفت: مرحوم دعایی به همه ما نشان داد می‌توان انقلابی بود می‌توان یار دیرین انقلابی بود می‌توان در دوران ستمشاهی مبارز بود، می‌توان یار صمیمی رهبری بود و می‌توان همه را به دور خود جمع کرد و می‌توان برای همه پدر بود.
ساده زیست و دلسوز
شب پیش از این مراسم نیز در حسینیه جماران تهران آیین وداع با پیکر حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود دعایی، یار دیرین امام و رهبری با حضور جمعی از شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی، هنری و اقشار مختلف مردم برگزار شد. حسین شریعتمداری مدیرمسئول روزنامه کیهان که در مراسم وداع با پیکر یار امام مرحوم سیدمحمود دعایی در حسینیه جماران حاضر شده بود طی گفت‌وگویی به خبرنگار جماران گفت: ما با ایشان روابط دوستانه دیرینه‌ای داشتیم و قبل از اینکه به کیهان بیایم با ایشان ارتباطاتی داشتیم، بعداً به‌دلیل نوع کارمان ارتباطاتمان بیشتر شد. شریعتمداری در مورد ویژگی‌های مرحوم دعایی گفت: آقای دعایی آدمی ساده‌زیست بود، دلسوز بود، یکی از ویژگی‌های بزرگ و مهم ایشان این بود که روی حضرت امام و حضرت آقا تأکید فراوانی داشت، یعنی به این دو بزرگوار عشق می‌ورزید. بقیه امور و کارهایش هم که مشخص است. واقعاً متأسف هستیم، امیدواریم که خداوند تبارک و تعالی ایشان را با اولیاء‌الله محشور کند.
دیانت و فداکاری
حجت‌الاسلام و‌المسلمین محمدعلی رحمانی نیز در این مراسم در خصوص فداکاری‌ها و زحمات مرحوم دعایی در نجف، گفت: در اوج اخلاص، دیانت و فداکاری ایشان به بغداد رفت و آمد داشت؛ آن هم طوری که نجف نفهمد و برنامه را تنظیم کند که در نماز ظهر نجف امام حاضر باشد. سالیان سال غیر از معدودی نمی‌دانستند که آقای دعایی با چه خون جگری این برنامه را اجرا می‌کند. خیلی‌ها خیلی وعده‌ها به او دادند، اما دعایی گفت من یک فرمانده دارم و او امام خمینی(س) است و با این وعده‌ها و وعیدها و حتی آنچه حزب بعث وعده داده بودند، غیر از راهی که امام ترسیم کرده عمل نمی‌کنیم. عضو مجمع روحانیون مبارز یادآور شد: از همان اول مظهر اخلاص، اعتقاد، ایمان، زهد و قانع به زندگی کم و ساده بود. طوری که حتی کسان دیگری که اهل مبارزه بودند به زندگی ایشان غبطه می‌خوردند.

یادداشت
جوانمردی دلیل محبوبیت دعایی بود

ان‌شاءالله رحمتی
نویسنده و استاد دانشگاه
اگر بخواهم نحوه سلوک و رفتار زنده یاد سید محمود دعایی را به مردم و بخصوص اصحاب فرهنگ و هنر و اهل قلم و دانشگاهیان خلاصه بگویم، رفتار ایشان مصداق بیت معروف  «با دوستان مروت با دشمنان مدارا» بود. به قولی رفتار او اعتدالی و پسندیده بود.
قرآن کریم در توصیف امت اسلام می‌فرماید: «وَکذلِک جَعَلناکم أُمَّه وَسَطًا» شما را امتی میانه رو قرار دادیم . مفسران این را به معنای دور بودن ازافراط و تفریط می‌دانند،اما آنچه در رفتار ایشان بیش از همه مشهود بود، نوعی اخلاق فتوت و جوانمردی بود ؛ این اخلاق فتوت در تفکر ایران اسلامی ریشه دارد، یعنی یک وجه ایرانی و یک وجه اسلامی دارد.
معمولاً مکاتب فلسفه اخلاق را ذیل اخلاق وظیفه یا تکلیف یا اخلاق فضیلت طبقه‌بندی می‌کنند. در اخلاق تکلیف، عمدتاً به ظاهر عمل توجه می‌شود و معیار اخلاقی بودن یا نبودن، درستی و نادرستی فعلی است که از انسان سر می‌زند، یعنی به ظاهر رفتار توجه می‌شود و رفتار را با قانون اخلاق می‌سنجند، اگر مطابق با قانون اخلاق بود آن را درست و اگر نبود نادرست تلقی می‌کنند. در اخلاق فضیلت کانون توجه بیشتر از آنکه به ظاهرفعل افراد باشد، به باطن و سجایای آنان معطوف است. تکلیف اخلاقی را در این جا بر اساس فضیلت‌ افراد تعریف می‌کنند، مثلاً کسی به فضیلت راستگویی، شجاعت و... آراسته باشد و در مقابل ضد آن هم یعنی به رذیلت ها آلوده است. این گونه داوری در اخلاق را مبتنی بر اخلاق فضیلت می‌دانند، اما گاهی اخلاق در سطح دیگری سنجیده می‌شود و اصطلاحاً گفته می‌شود از انسان ها رفتارهایی سر می‌زند که فراتر از ندای تکلیف است ،یعنی گویی فرد به چیزی فراتر از آنچه مطالبه اخلاق است، عمل می‌کند. این را می‌توان اخلاق فتوت و جوانمردی نامید، یعنی نه تنها به وظیفه اخلاقی خود عمل می‌کنیم ،بلکه به چیزی بیشتر از آن پایبندیم. نه تنها فرد به فضایل اخلاقی آراسته است، بلکه خوی برتری یعنی خوی جوانمردی نیز در جان او راسخ شده است. در فرهنگ اسلامی ایرانی این نوع اخلاق همواره حضور داشته است،حتی کتاب های اخلاقی ما بخصوص اخلاق های کاربردی  برای اصناف در قالب فتوت نامه است؛ گویی که انسان اخلاقی یک انسان جوانمرد است. او در کنار عمل نسبت به تکالیفی که نسبت به انسان‌ها دارد به تکالیفش در مقابل خداوند هم پایبند است. انسان فتی انسانی است که هم حق‌الله را رعایت می‌کند وهم حق‌الناس و حق‌النفس را. یعنی جان خود را هم پاس می‌دارد.
آنچه در ویژگی و منش زنده یاد دعایی بسیار مشهود بود در این سال های زیادی که من خدمت ایشان بودم و دوستان دیگر نیز همه بر آن گواهی می‌دهند، جوانمردی ایشان بود. ایشان مصداقی از اخلاق فتوت در روزگار ما بود. در کنار وسعت نظر و تساهل و تسامحی که نسبت به مخالفان داشت مهر و محبتی به دوستان می‌ورزید و بی‌دریغ نثار آنان می‌کرد. به عبارتی عشق او نوعی عشق دهنده بود، بدون اینکه توقع تلافی از جانب دیگران داشته باشد. وقتی دوستانی که با او در ارتباط بودند، می گفتند که او جوانمرد است در حقیقت به لحاظ فلسفه اخلاق به چنین معنایی نظر داشتند. تصور می‌کنم بیش از هر چیز جوانمردی مرحوم دعایی دلیل محبوبیت شان بود.