سرمایه‌گذاری 40 هزار میلیارد تومانی برای توسعه کشت دیم

امین محمودی
خبرنگار

امنیت غذایی یکی از اولویت‌های اصلی بیشتر کشورهای دنیاست، از این رو آنها علاوه بر واردات این محصولات، با راهکارهای مختلف به دنبال افزایش تولید در اراضی کشاورزی خود هستند.در ایران نیز پس از خشکسالی سال‌های اخیر و وقوع جنگ اوکراین و روسیه به‌عنوان دو کشور اصلی تولیدکننده و صادرکننده محصولات اساسی کشاورزی افزایش تولید محصولات کشاورزی در واحد سطح از اهمیت دو چندان برخوردار بوده است.از این رو وزارت جهاد کشاورزی علاوه بر سیاست‌های قیمتی همچون افزایش نرخ خرید تضمینی محصولات اساسی کشاورزی از جمله گندم به سیاست‌های غیرقیمتی دیگری همچون کاهش 50 درصدی قیمت نهاده‌های کشاورزی (کود و سم) روی آورده است.
با این حال اما این وزارتخانه برای افزایش تولید کالاهای اساسی سه طرح مهم را در سال زراعی جاری (1402-1401) به اجرا درآورده است که این طرح‌ها شامل اجرای الگوی کشت محصولات کشاورزی بعد از پنج دهه معطل ماندن، توسعه کشت قراردادی و جهش تولید در دیمزارهای کشور است. در وضعیت فعلی کشورمان با توجه به خشکسالی و کاهش بارندگی لزوم توسعه کشت دیم از اهمیت وافری برخوردار است، از این رو وزارت جهاد کشاورزی به دنبال آن است تا بهره‌وری در اراضی کشاورزی را افزایش بدهد،به‌طوری‌که هدفگذاری‌های صورت گرفته به این صورت است که بهره‌وری مصرف آب ناشی از بارندگی در محصولات کشاورزی دیم که در وضعیت فعلی به‌طور متوسط 3.2 کیلوگرم بر میلیمتر بارندگی است را به 5.1 کیلوگرم تا افق 1404 برساند.از این رو وزارت جهاد کشاورزی با همکاری ستاد اجرایی فرمان امام (ره) طرح جهش تولید در دیمزارها را تدوین کرد که انتظار می‌رود با اجرای این طرح افزایش بهره‌وری تمام محصولات زراعی دیم و همچنین افزایش سطح زیرِکشت برخی محصولات نظیر گیاهان علوفه‌ای و دانه‌های روغنی دیم در تمام مناطق دیم‌کاری کشور محقق شود. از طرف دیگر انتظار می‌رود با اجرای این طرح بتوان امنیت غذایی حدود 200 هزار نفر را تأمین کرد.
مزایای طرح جهش تولید در اراضی دیم
در زمان حاضر متوسط تولید گندم دیم در کشور یک‌هزار و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار است که این میزان در سال پنجم اجرای طرح جهش تولید به یک‌هزار و ۴۵۰ کیلوگرم در هکتار افزایش می‌یابد و سطح زیر کشت فعلی جو ۹۵۰ هزار هکتار است که در پنجمین سال اجرای طرح از محل اراضی آیش کشور به میزان ۵۰۰ هزار هکتار افزایش می‌یابد و متوسط تولید نیز از یکهزار و ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار در زمان حاضر به یکهزار و ۴۵۰ افزایش خواهد یافت. در طرح «جهش تولید در دیمزارها» برای گندم و نخود فقط افزایش بهره‌وری در نظر گرفته شده است و با اجرای آن سطح زیرکشت فعلی گندم به میزان چهار میلیون و ۱۰ هزار هکتار و نخود به میزان ۵۵۰ هزار هکتار افزایش خواهد یافت. با اجرای 800 میلیون دلار صرفه‌جویی ارزی صورت خواهد گرفت و درآمد کشاورزان از 12 میلیون به 50 میلیون تومان در هر هکتار از اراضی دیم خواهد رسید. از طرف دیگر قرار است کشاورزان درگیر در این پروژه از 232 هزار نفر به 420 هزار نفر افزایش یافته و میانگین تولید محصولات کشاورزی در هکتار از 300 تا 500 کیلوگرم به 980 کیلوگرم برسد.
تأمین امنیت غذایی با توسعه کشت دیم
در این‌باره حمید سینی‌ساز شهشهانی، کارشناس مسائل کشاورزی و امنیت غذایی در گفت‌و‌گو با «ایران» اظهار کرد: متأسفانه طی سالیان اخیر توجه زیادی به توسعه کشت دیم در کشور نشده بود به‌طوری‌که تنها 8 درصد از محصولات کشاورزی از طریق کشت دیم تأمین می‌شد ،این در حالی است که در دنیا حدود 60 درصد محصولات کشاورزی از این طریق به‌دست می‌آید. وی افزود: در حال حاضر اما  حدود 6 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشورمان ظرفیت توسعه کشت دیم وجود دارد از این رو وزارت جهاد کشاورزی با همکاری ستاد اجرایی فرمان امام(ره) طرح جهش تولید در 5.2 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی را به اجرا درآورده است. این کارشناس مسائل کشاورزی و امنیت غذایی کشور با بیان اینکه ظرفیت توسعه کشت دیم در استان‌های غربی کشورمان بالاست، خاطرنشان کرد: استان‌های کردستان، کرمانشاه، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل استان‌هایی هستند که قابلیت بالا برای تولید محصولات کشاورزی به‌صورت دیم  دارند.
سینی‌ساز در پایان گفت: وزارت جهاد کشاورزی برای حمایت از کشت دیم باید به کشاورزان یارانه کشت بدهد و بیمه اراضی کشاورزی آنها را انجام دهد و به صورت تضمینی محصول دیم تولید شده آنها را خریداری کند تا بتواند از این طریق ظرفیت تولید محصولات کشاورزی دیم را بالا ببرد.
خودکفایی در محصولات اساسی کشاورزی با کشت دیم
داوود داداشی؛ کارشناس مسائل کشاورزی و امنیت غذایی نیز در گفت‌و‌گو با «ایران» درخصوص توسعه کشت دیم در کشور گفت: گندم، جو، کلزا، نخود و عدس از جمله محصولاتی هستند که ظرفیت زیادی برای توسعه کشت دیم آنها وجود دارد. وی افزود: براساس مطالعات صورت‌گرفته کشورمان دارای 21 میلیون هکتار اراضی دیم بالقوه کشاورزی برای کشت این محصولات است ،بنابراین می‌توان با تولید این محصولات در این اراضی علاوه بر خودکفایی شاهد صادرات آنها  باشیم.