تلاش برای بازیابی ریشه‌ها

علی محمدزاده
منتقد

​​​​​​​ ماریو مارتونه در «نوستالژی» تازه‌ترین ساخته سینمایی‌ ایتالیایی- فرانسوی‌اش از مفهومی به نام خانه حرف می‌زند. داستان از این قرار است که فلیچه لاسکو پس از ۴۰ سال دوری به زادگاه خود، ناپل در جنوب ایتالیا بازمی‌گردد و مادرش، ترزا لاسکو (آئورورا کواتروکی) را در شرایط بسیار به‌هم‌ریخته‌ای می‌یابد. او بینایی و توانایی مراقبت از خود را از دست داده و خانه دوران کودکی فلیچه فروخته شده و مادرش در یک انباری بازسازی‌شده در طبقه اول همان ساختمان زندگی می‌کند. خود مارتونه در توصیف شخصیت فلیچه می‌گوید: «او برای من جذابیت داشت چون ازنظر آنچه در سینمای ایتالیا می‌بینید خیلی خارج از چهارچوب است. فلیچه یک قهرمان نیست. او کسی است که احساس می‌کند باید به هر قیمتی با بازگشت به ریشه‌هایش، خود را پیدا کند و همه اینها در پس‌زمینه یک جنوب جهانی اتفاق می‌افتد که از ناپل فراتر می‌رود، چون او از خاورمیانه به آنجا می‌آید. این به من یک فضا داد که ازنظر جغرافیایی کاملاً تعریف نشده است، البته که داستان در ناپل و بویژه محله سانیتا این شهر روی می‌دهد، اما چیز گسترده‌تری هست که این شخصیت با خود حمل می‌کند.» فیلم جامعه‌ای فقیر در ناپل و گذشته فلیچه را همزمان کاوش می‌کند و کارگردان در یکی از گفت‌وگوهایش با اشاره به اهداف دوگانه‌ خود که امیدوار بود در حین ساخت «نوستالژی» به آن دست یابد، می‌گوید: «رمان ارمانو ریا حس نوستالژی دارد. خیلی قوی است و دو چشم‌انداز دارد: یکی چشم‌انداز شهر، این نوع هزارتو که در آن همه کنش‌ها صورت می‌گیرد و بعد چشم‌انداز داخلی. این در کتاب خیلی جالب است، امکان نمایش یک چشم‌انداز واقعی و همزمان یک چشم‌انداز داخلی، جایی که دو هزارتوی خاطره و نوستالژی می‌توانند در کنار هزارتوی اجتماعی این منطقه در ناپل وجود داشته باشند. ترکیب این چیزها در یک فیلم امکان‌پذیر بود.» مارتونه مجذوب این ایده شد که می‌تواند کل فیلم را در سانیتا در دل شهر ناپل فیلمبرداری کند، جایی که به یک صفحه شطرنج یا هزارتو تبدیل شده است. او می‌گوید: «این دو تشبیه را دوست دارم چون برای توضیح کاری که می‌خواستم با دوربین انجام دهم مؤثر هستند، جایی که می‌توانستم طوری حرکت کنم که انگار روی یک صفحه شطرنج قرار دارم. این برای من جذاب بود. فلیچه بتدریج در سانیتا فرو می‌رود، اما انگار هزارتویی هم در درون خود دارد. ایده جابه‌جایی دوربین در هزارتوی این منطقه به شکلی که بازتاب هزارتوی روح او نیز باشد، برای من جالب بود. فکر کردم می‌تواند آن را به چیزی جهانی‌تر از یک داستان صرفاً ناپلی تبدیل کند.» «نوستالژی» اولین بار در ماه مه ۲۰۲۲ در هفتاد و پنجمین جشنواره فیلم کن به نمایش درآمد و با تحسین گسترده روبه‌رو شد. یک ماه بعد فیلم در جوایز روبان نقره‌ای که هر سال توسط اتحادیه ملی روزنامه‌نگاران سینمای ایتالیا اعطا می‌شود، برنده چهار جایزه بهترین کارگردانی، بهترین فیلمنامه، بهترین بازیگر مرد (فاوینو) و بهترین بازیگر مرد مکمل (فرانچسکو دی لوا برای نقش پدر لوئیجی رگا) شد. «نوستالژی» همچنین نماینده ایتالیا برای رقابت در بخش بهترین فیلم بلند بین‌المللی نود و پنجمین دوره جوایز اسکار بود، اما نتوانست به فهرست کوتاه نامزدهای این بخش راه پیدا کند.
 نوستالژی
کارگردان: ماریو مارتونه
بازیگران: پیرفرانچسکو فاوینو، فرانچسکو دی لوا، توماسو راگنو
محصول: ۲۰۲۲