گفت و گوها : نداسیجانی
خبرنگار
سابقه تأسیس ارکسترسمفونیک تهران که از بزرگترین و قدیمی‌ترین ارکسترهای ایران است به سال‌های بسیار قبل برمی‌گردد و نخستین اجرای آن  سال ۱۳۱۲ با رهبری غلامحسین مین باشیان بود و بعد از آن رهبران بسیاری با این ارکستر به روی صحنه رفتند اما با وجود قدمت  آن طی این سال‌ها فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده و حتی مدت زمانی تعطیل شد تا آنکه در دولت قبل بار دیگر احیا گردید و برنامه‌های خود را از سرگرفت اما این ارکسترهمچنان از اتفاقات روزگار درامان نماند و طی این دوسال که کرونا اغلب فعالیت‌های فرهنگی را متوقف کرده بود اجراهای این ارکستر هم تعطیل شد تا آنکه سرانجام فرصتی پیش آمد تا بعد از مدت‌ها با رهبری نصیرحیدریان روی صحنه برود، اجرایی که بهمن ماه امسال به مدت سه شب برگزار شد .با حیدریان درخصوص فعالیت این ارکستر گفت و گو کردیم ( البته قبل از مبتلاشدن او به کرونا) که درادامه می‌خوانید.

ابتدا درخصوص فعالیت‌های تازه ارکسترسمفونیک تهران کمی توضیح دهید؟
طی مدت زمان تقریباً دوسال که کنسرت‌های موسیقی تعطیل یا اجراهای‌شان متوقف شده بود، سرانجام ارکسترسمفونیک تهران پس از مدت‌ها دوری ازصحنه، نخستین اجرای خود را برگزار کرد؛ اجرایی که به‌دلیل استقبال خوب مخاطبان به‌مدت 3شب در تاریخ‌های 6، 7، 8 بهمن ماه 1400 با حضور علاقه‌مندانش روی صحنه رفت. از این مسأله بسیارخرسندم به‌طوری که تقاضا شد این برنامه در قالب جشنواره موسیقی فجر هم اجرا شود و مخاطبان بسیاری علاقه‌مند به تمدید این برنامه بودند. اما لازم به ذکر است در برنامه‌ای که در قالب جشنواره داشتیم به ‌دلیل شیوع سویه اُمیکرون تصمیم برآن شد قطعات را تغییر بدهیم زیرا نوازنده‌های سازهای بادی باید حتماً از ماسک استفاده کنند. به همین دلیل ارکستر با سازهای زهی روی صحنه رفت و آثاری چون ویولن کنسرت از باخ و مندلسون سمفونی چهار برای سازهای زهی و سرناد چایکوفسکی و ساموئل باربر اجرا شد.
اشاره داشتید به‌دلیل استقبال خوب مردم این کنسرت تمدید شد، از دیدگاه شما این ژانر از موسیقی چه میزان مورد علاقه مردم کشورمان است؟
موسیقی کلاسیک غربی مورد علاقه و توجه اغلب مردم ایران است و شاید دلیل این استقبال به همین سبب بوده است. نکته دیگر اینکه ایران را سرزمین شعر و ادبیات می‌دانند و از علاقه مردم به موسیقی درهمراهی با شعر و ترانه و آواز می‌گویند اما من براین باورم که مردم ایران موسیقی را دوست دارند و با آن زندگی می‌کنند و این علاقه و شیفتگی در شهرها و روستاهای دورافتاده هم دیده و شنیده می‌شود. نکته دیگراینکه برای آشنایی بهتر و بیشتر مخاطبان با موسیقی کلاسیک، نیاز است که قطعات سمفونی، بارها و بارها اجرا وتکرار شود تا با این روش بتوانیم این قطعات را به‌خوبی به مخاطب معرفی کنیم؛ مانند آثار زیبای رامبراند - نقاش معروف هلندی - که با یک بار نگاه کردن نمی‌توان عظمت آن را به‌خوبی درک کرد اما اگر در رنگ‌آمیزی و کارهایش دقت نظر بیشتری داشته باشیم، عظمت این اثر مشخص‌تر خواهد شد و این نگاه به اجراهای سمفونی هم اطلاق می‌شود و بر این اساس هر میزان این قطعات با تعداد دفعات بیشتر تمرین و اجرا شوند، پخته‌ترخواهند شد. به‌‌طور مثال دراغلب ارکسترهای بزرگ جهان آثار موتزارت، بتهوون و... بعد از 200 سال همچنان اجرا می‌شوند، به این دلیل که تکرار این آثار یک مسأله علمی است و با هر بار اجرای آن به مطالب جدیدی دست خواهید یافت. در واقع هر پارتیتور از میلیون‌ها نت تشکیل شده و قطعاً اجرای هربار این نت‌ها موجب پخته‌تر شدن آن می‌شود و مانند الماس درخشان‌تر خواهند شد. نکته دیگر اینکه اگر به آثار آهنگسازان ایرانی توجه بیشتری شود و قطعات آنها مانند آثار پرویز محمود به‌طور مرتب با ارکسترهای ایران اجرا شود، مطمئن باشید روزی صدای این آثار بزرگ به گوش ارکسترهای خارج از ایران خواهد رسید و استقبال خواهد شد زیرا با وجود دسترسی اغلب مردم به فضای مجازی، بویژه دراین 2سال اخیر و پخش این کارها در فضاهای تعریف شده؛ موجب می‌شود نوازنده‌های حرفه‌ای، آهنگسازان و رهبران ارکسترهای دنیا با آثار و هنر ارزشمند هنرمندان و موسیقیدانان ایران آشنایی پیدا کنند و به مرور زمان جزیی از برنامه‌های اجرایی آنها شود. این مسأله بسیار مهمی است تا این آثار ارزشمند در جامعه ایرانی برای جامعه بین‌الملل هم شناسایی شوند. بر این اساس، هدف نخست این است که در وهله اول، این قطعات شناسایی شده تا بعد‌ها در بیرون از ایران هم مطرح شوند.
 امسال هم همراه ارکسترسمفونیک تهران در جشنواره موسیقی فجر حضور دارید، از دیدگاه شما این اتفاق در بهتر دیده شدن ارکستر چقدر مؤثر است و چه کمکی به رشد و ارتقای ارکستر خواهد کرد؟
از دیدگاه من، هر تعداد جشنواره هنری یا موسیقی در کشورمان برگزار شود قطعاً در بهتر دیده و شنیده شدن هنر موسیقی بسیار اثرگذار خواهد بود، بویژه آنکه این جشنواره‌ها به ‌صورت بین‌المللی برگزار و از ارکسترها و آنسامبل‌های بین‌المللی استفاده شود و طبیعی است این نگاه بیشتر مورد توجه است و اتفاق بسیار خوبی خواهد بود؛ یعنی از ارکسترهای بین‌المللی در جشنواره موسیقی فجر دعوت شود. این اتفاق در دیپلماسی فرهنگی بسیار اثر‌گذار است. نکته دیگر اینکه دراغلب کشورها مراسم افتتاحیه با ارکسترسمفونیک برگزار می‌شود اما در ایران کمتر اتفاق می‌افتد. مسئولان و دست‌اندرکاران باید به کیفیت کار نگاه جدی‌تری داشته باشند و نخواهند تنها یک جشن خودمانی برگزار شود زیرا موسیقی فجر یک جشنواره بزرگ و در حد بین‌المللی است و ارکسترسمفونیک از بهترین ارکستر‌های ایران است.
به‌عنوان رهبر ارکستر در جهت بهتر شدن وا رتقای ارکستر چه پیشنهادهایی دارید؟
شورای هنری ارکستر و مسئولان دست اندرکار به‌خوبی آگاه هستند تنها راهی که بتوان ارکسترها را ارتقا داد حضور یک رهبر خوب است تا صدادهندگی ارکستر بهتر و بیشتر شود زیرا این پتانسیل در ارکسترها وجود دارد و دیده می‌شود. نکته مثبت این است که اعضای ارکسترسمفونیک تهران بسیارجوان هستند و تا زمان بازنشستگی می‌توانند در ارکستر بنوازند و بمانند بنابراین لازمه‌اش این است که رهبرهای خوب این ارکستر را هدایت کنند تا نوازنده‌های ارکستر بتوانند پیشرفت کنند و روز به روز بهتر شوند. جای خوشحالی است که این اتفاق در ارکسترهای ما رخ داده است. هر بار که رهبری این ارکستر را برعهده می‌گیرم هیچ‌گاه قطعه تکراری با ارکسترسمفونیک اجرا نمی‌کنیم زیرا هدف ما این است ارکسترسمفونیک تهران طی چند سال آینده رپرتوار بیشتری داشته باشد و البته در کنار آن رهبرهای خوب هم حضورداشته باشند و نوازنده‌های ارکستر این شانس را داشته باشند که با این رهبرها کارکنند.

ارکسترسمفونی صدا وسیما یکی از ارکسترهای شاخص این سازمان است که طی این سال‌ها اجراهای مختلفی برگزارکرده وهمچنین با خوانندگان وهنرمندان بسیاری همکاری داشته است. آرش امینی رهبراین ارکستراست و طی این دوسال که بیماری کرونا اغلب برنامه‌های فرهنگی وهنری را تعطیل کرده بود تمرینات خوبی با این ارکستر داشته است که دراین خصوص به گفت‌وگو نشستیم و درادامه می‌خوانید.

طی این دو سال ارکسترسمفونی صدا و سیما چه فعالیت‌هایی داشته است؟
 تقریباً از اسفندماه سال 98 به دلیل کرونا فعالیت اغلب ارکسترهای کشور متوقف شد، اما در همین مدت زمان ارکسترسمفونیک صدا و سیما همچنان به فعالیت‌های خود ادامه داد و نوازنده‌های ارکستر به دو شیوه مجازی و حضوری تمرینات‌شان را ادامه دادند. البته  در بخش حضوری بویژه در فصل تابستان سازهای بادی در فضای باز سازمان و سازهای زهی در فضای جداگانه با رعایت فاصله‌گذاری‌های فیزیکی تمرین کردند. اگرچه در این مدت زمان اجرای زنده نداشتیم اما فرصتی به وجود آمد تا تعدادی آلبوم ضبط کنیم. اولین آلبوم «پوئم سمفونی سرباز» نام داشت با آهنگسازی آرمان مهربان که این مجموعه به یاد سردار شهید قاسم سلیمانی ساخته شده و شامل شش موومان (قطعه) است با اشعاری از سروده‌های علی محمد مؤدب که رهبری آن را برعهده داشتم و اواسط آذرماه سال 99 ضبط آن را شروع کردیم و همزمان با اولین سالگرد سردار شهید طی مراسمی منتشر شد. بعد از آن موسیقی کلاسیک یا موسیقی ایرانی ضبط شد مانند قطعه «ایران» اثر استاد لوریس چکناواریان و همچنین یک اثر از آقای بهزاد عبدی با عنوان «قاب عشق» که برای کادر درمان کشور ساخته و با ارکستر صدا و سیما ضبط شد. در این مدت زمان همچنین آلبوم «اروند» اثر زیبا و تأثیرگذار ساخته امیرحسین سمیعی را ضبط کردیم که مربوط به عملیات کربلا و شهدای غواص است. البته دی ماه امسال برنامه‌ای در تالار وحدت داشتیم و در حضور خانواده محترم سردار شهید قاسم سلیمانی و آقای دکتر قالیباف رئیس محترم مجلس شورای اسلامی و همچنین جناب آقای جبلی رئیس محترم سازمان صدا و سیما با منتخبی از این آلبوم‌ها روی صحنه رفتیم.
فرصت دیگری به وجود آمد تا این ارکستر بار دیگر در جشنواره موسیقی فجر حضور داشته باشد، در این باره کمی توضیح دهید.
ارکستر صدا و سیما سال 98 هم در مراسم افتتاحیه جشنواره موسیقی فجر حضور داشت که اجراهایی شامل کنسرتو ویولن بتهوون و همچنین سمفونی 8 او به مناسبت 250 سالگی این آهنگساز بزرگ با حضور گراف مورژا نوازنده شناخته شده کشور روسیه روی صحنه رفت. همچنین قطعه «تشییع پیکر سهراب» اثر لوریس چکناواریان و قطعه «نیایش یزدان» حشمت سنجری که محتوایی ملی دارد به اجرا درآمد. اما درسال 99 چون جشنواره به شکل مجازی برگزار شد در چهارچوب برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های ارکستر به این نتیجه رسیدیم که در این دوره از جشنواره شرکت و اجرا نداشته باشیم چرا که کنسرت مجازی در سلیقه کادر مدیریتی و خود من نبود. اما امسال هم در جشنواره سی و هفتم موسیقی فجر حضور و اجرا داشتیم و با توجه به موضوعیت جشنواره که همزمان با ایام دهه فجر انقلاب اسلامی است، اجراهایمان در دو بخش بود که بخش نخست آن موسیقی کلاسیک شامل اجرای سرناد برای سازهای بادی، ویلنسل و کنترباس اثر دورژاک و سوییت برای سازهای زهی اثر نیلسن. در انتهای بخش کلاسیک والس تریست اثر سیبلیوس اجرا خواهد شد. هدف ما این بوده آثاری اجرا کنیم که تکراری نباشد و مخاطب با بخش‌های دیگری از ادبیات موسیقی کلاسیک آشنا شود. بخش اصلی اجرای ما، موسیقی با فضای متناسب با جشنواره بود. در این قسمت یک سرود خاطره انگیز و اثری با شکوه و زیبا با عنوان «آهنگ پیروزی» ساخته همایون رحیمیان به همراه گروه کر ارکستر به رهبری رازمیک اوحانیان اجرا شد و در ادامه این برنامه آلبوم «سرباز» اثر آرمان مهربان بر اساس نگاهی به دوران مبارزات سردار شهید سلیمانی را اجرا کردیم. پوئم سمفونی «سرباز» در شش موومان شامل: «سرباز»، «میهن»، «پیکار»، «پدر»، «الله اکبر» و «فتح» تصنیف شده است و با روایتی زیبا و به زبان موسیقی عشق سردار به میهن و همچنین مبارزاتش را به تصویر می‌کشد. سولیست کنسرت ارکستر سمفونی صدا و سیما امیرحسین سمیعی بود و گروه کر بزرگ سازمان به رهبری رازمیک اوحانیان در تمام بخش‌های این اثر همراه ارکستربود. همان طور که اشاره شد شعر این آلبوم از آقای محمدعلی مؤدب است که شعر قوی و تأثیرگذاری است. آرمان مهربان آهنگساز این آلبوم هم با شناختی که از ارکستر و موسیقی کلاسیک دارد بسیار ارکستراسیون قوی و منسجم و خوبی نوشته و خصوصیات این کارها در درجه نخست این است که وقتی عنوان آن را ملی یا فراملی می‌گذاریم این آثار به دلیل چهارچوب‌های استاندارد و حرفه‌ای که دارد می‌تواند با یک ارکستر خارجی در خارج از ایران هم اجرا شود، ناگفته نماند کارهای پیشنهادی برای ارکسترسمفونیک بسیار بوده اما پیش از انتخاب آثار، پارتیتورها بررسی می‌شوند و نگاه آهنگساز و اِلمان‌های آثار استاندارد و این چنینی را مورد توجه قرار می‌دهیم.
سمفونی‌هایی که به آثار ملی و میهنی اختصاص دارد باید دارای چه ویژگی‌هایی باشد؟
در انتخاب و ساخت چنین آثاری نیاز است دقت نظر و تحقیق و بررسی‌های جدی صورت بگیرد و نباید با هر شعر یا ملودی دست به ساخت آثاری با عنوان ملی و میهنی زد و با برنامه‌های کامپیوتری و شعرهای سست تولید محتوا کرد. آثاری که با چهارچوب خاص و تعریف شده تولید می‌شوند ماندگاری خود را خواهند داشت مانند آلبوم «سرباز» که بسیار استقبال شد و این نوع کارها در طول زمان خود را معرفی می‌کنند و ماندگار خواهند بود.