طالبان و مسأله دره پنجشیر

مترجم: بنفشه غلامی / امرالله صالح، معاون اشرف غنی که به خارج از افغانستان گریخته و احمد مسعود، پسر احمد شاه مسعود، قهرمان ملی این کشور در حال تجمیع نیروهای ضد طالبان در پنجشیر، سنگر سابق ائتلاف شمال هستند. برخی گزارش‌ها نیز حاکی از آن است که بسم‌الله خان محمدی، وزیر دفاع سابق نیز به آنها پیوسته و جسته و گریخته اسامی برخی از مبارزان ائتلاف شمال که در دهه 1979 تا 1989 علیه اشغال شوروی جنگیدند، نیز شنیده می‌شود که به دره پنجشیر رفته‌اند.
هرچند هنوز به‌طور رسمی شکل‌گیری یک جنبش ضد طالبان اعلام نشده است اما حرکت‌ها برای چنین روندی آغاز شده است. البته طالبان خود چنین مقاومت‌هایی را بویژه از طرف قوم تاجیک پیش‌بینی می‌کرد و از همین رو در ابتدای حرکت خود برای استیلای مجدد بر افغانستان، قبل از حرکت به‌سمت جنوب، راهی شمال شد تا بتواند پتانسیل موجود مخالفت‌ها علیه خود در این منطقه را از بین ببرد. طالبان به‌همین منظور تلاش کردند بر مرزهای شمالی استیلای کامل پیدا کنند تا مانع نیروهای تقویتی تاجیک‌ها شوند. اکنون نیز با گذشت چند روز از سقوط کابل، انتظار می‌رود، کادر رهبری طالبان تمرکز خود را معطوف به پنجشیر کند. حتی شنیده می‌شود این کار آغاز شده و برخی گزارش‌ها حاکی از مذاکرات آنان با مسعود جوان است که چند روز قبل در مصاحبه خود با شورای آتلانتیک، از ایده یک ساختار فدرالیستی برای حکومت در افغانستان سخن گفته بود. اما برای رسیدن به چنین نقطه‌ای که می‌تواند حداقل در کوتاه مدت مانع بروز جنگ داخلی در افغانستان شود، باید دید طالبان تا چه حد حاضر به دادن امتیاز خواهد بود.
برای رسیدن به این پاسخ ابتدا باید دید جنبشی که در حال شکل‌گیری در دره پنجشیر است، دفاعی است یا تهاجمی. در حال حاضر به نظر می‌رسد، این جنبش، یک جنبش دفاعی است. اما حتی چنین جنبش دفاعی نیز می‌تواند در آینده تبدیل به یک مشکل پایدار برای طالبان شود. اما طالبان نیز با توجه به موقعیت جغرافیایی دره پنجشیر می‌تواند دست برتر را داشته باشد. زیرا هرچند موقعیت جغرافیایی و طبیعی استیلا بر دره پنجشیر را برای هر کسی دشوار می‌کند، اما به همان نسبت نیز محدودیت تردد به منطقه می‌تواند امتیازی برای طالبان باشد. به خاطر داشته باشید، اگر قرار باشد روزگاری دره پنجشیر تبدیل به محل استقرار جنبشی تهاجمی علیه طالبان باشد، ممکن است در آینده شاهد عملیات‌هایی از سوی حامیان این جنبش برای ایجاد کریدوری ارتباطی با مرزهای شمال افغانستان باشیم. بنابراین جنبش در حال شکل‌گیری چه تهاجمی باشد، چه دفاعی، جنبشی نخواهد بود که طالبان به سادگی از کنار آن بگذرد.
یکی از چالش‌های همیشگی هر کسی که بر افغانستان حکم رانده، غلبه بر اختلافات قومی است. بنابراین در مرحله بعد باید دید این جنبش در حال شکل گیری، تا چه حد می‌تواند منسجم باشد و در برقراری ائتلاف و اتحاد با سایر قومیت‌ها موفق باشد. دردهه 1980 ائتلاف شمال موفق به انجام چنین مهمی شد. ضمن اینکه باید دید با توجه به انتقادات بین‌المللی از طالبان، این جنبش توانایی جذب حمایت‌های خارجی را خواهد داشت یا نه.
منبع: Stratfor