تعامل با طالبان، چالش جدید شبکه های اجتماعی

میترا جلیلی
خبرنگار
 تحولات سریع افغانستان و تسلط طالبان بر این کشور در مدت زمانی بسیار کوتاه، مردم جهان را مبهوت کرد و همه منتظر واکنش دولت‌های مختلف در جهان هستند. به هرحال ممکن است رهبران جهان، دیر یا زود طالبان را به عنوان یک دولت قانونی بپذیرند اما آیا شبکه‌های اجتماعی هم طالبان را به رسمیت خواهند شناخت؟ پاسخ این سؤال هرچه که باشد، بحث بر سر اینکه آیا طالبان باید در این پلتفرم‌ها مجاز شناخته شوند یا خیر، نشان دهنده قدرت روزافزون شبکه‌های اجتماعی در سیاست جهانی است.
 شبکه‌های اجتماعی بر سر دوراهی
رهبران سیاسی جهان از شبکه‌های اجتماعی به عنوان وسیله‌ای مهم برای برقراری ارتباط استفاده می‌کنند اما این وابستگی تنها به سیاستمداران محدود نمی‌شود و امروزه گروه‌هایی همچون طالبان نیز از بستر فیس‌بوک، توئیتر، یوتیوب، واتس اپ و... بهره می‌گیرند. طالبان قبلاً به دلیل انتشار اخبار مربوط به حملات خشونت‌آمیز به سربازان امریکایی و... از فعالیت در شبکه‌های اجتماعی منع شده بودند اما حالا که جنگ با امریکا به پایان رسیده است، این گروه در حال تغییر رویه در استفاده از شبکه‌های اجتماعی هستند و باید گفت دیگر خبری از محتوای خشونت‌آمیز و جنگ‌طلبانه نیست و این گروه با توئیت‌های انگلیسی زبان تلاش می‌کنند به جهان و مردم افغانستان اطمینان دهند آسیبی را که در دهه ۹۰ به مردم وارد کرده‌اند تکرار نخواهد شد.
حالا دولت‌های جهان درحال تصمیم‌گیری درباره پذیرش یا عدم پذیرش طالبان به عنوان یک دولت قانونی در افغانستان هستند و شبکه‌های اجتماعی نیز در همین مرحله قرار دارند. سخنگوی فیس‌بوک‌ در بیانیه‌ای گفت: طالبان تحت قوانین امریکا به عنوان یک سازمان تروریستی تحریم شده است و ما هم طبق سیاست‌های سازمان خطرناک، آنها را از خدمات خود منع کرده‌ایم و حساب‌هایی را که توسط طالبان یا ازسوی آنها اداره می‌شود، حذف می‌کنیم.
فیس‌بوک با استخدام نیروهای محلی افغان که به زبان‌های دری و پشتو تسلط دارند بر پلتفرم خود نظارت دارد تا هرگونه محتوای خشونت آمیز، سرشار از نفرت و... که مغایر با سیاست‌های فیس‌بوک باشد حذف و حساب کاربری مربوط به طالبان تعلیق شود. این برنامه، اینستاگرام و واتس اپ را نیز به عنوان زیرمجموعه‌های فیس‌بوک پوشش می‌دهد. سخنگوی واتس اپ دراین باره گفت: هرچند به محتویات چت‌های شخصی افراد دسترسی نداریم اما اگر متوجه شویم که فرد یا سازمان تحریم شده‌ای بر این پلتفرم حضور دارد اقدام می‌کنیم. واتس اپ از نرم‌افزار هوش مصنوعی برای ارزیابی اطلاعات بدون رمزگذاری گروه از جمله نام، عکس نمایه و توضیحات گروه استفاده می‌کند تا میزان رعایت تعهدات قانونی را ارزیابی کند.
سخنگوی توئیتر هم در بیانیه ای نوشت: اولویت ما حفظ امنیت مردم است ولی به طور فعالانه قوانین خود را اجرا می‌کنیم و به بررسی خشونت، دستکاری پلت فرم و هرزنامه‌ها که ممکن است قوانین توئیتر را نقض کند می‌پردازیم.
یوتیوب متعلق به آلفابت گوگل نیز یادآور شد که این پلتفرم تنها به محتوایی اجازه انتشار می‌دهد که زمینه آموزشی، مستند، علمی و هنری کافی ارائه دهد.
به گفته کارشناسان، فیس‌بوک، توئیتر و یوتیوب منتظرند تا ببینند طالبان ازسوی سازمان‌هایی مانند سازمان ملل متحد و ناتو و همچنین رهبران جهان مانند ایالات متحده، چین و انگلستان چقدر از نظر سیاسی از وجاهت برخوردار می‌شوند. اگر این گروه، عملی مغایر با سیاست‌های شبکه‌های اجتماعی انجام ندهند و جهان نیز آنها را به رسمیت بشناسد، احتمالاً این پلتفرم‌ها نیز سختگیری‌های خود را نسبت به طالبان کاهش خواهند داد. باید منتظر ماند و دید درنهایت چه اتفاقی رقم می‌خورد.
 
مخالفان رفتار پلتفرم‌ها
هرچند طبق تازه‌ترین گزارش شفافیت، فیس‌بوک تاکنون علیه 9میلیون محتوای تروریستی اقدام کرده است و توئیتر هم نزدیک به ۶۰ هزار حساب مربوط به نقض سیاست‌های تروریستی خود را در نیمه دوم سال 2020 هدف قرار داده است اما نحوه برخورد رسانه‌های اجتماعی با طالبان، مخالفانی دارد. به عنوان مثال «آیمان عزیز» محققی که اوضاع افغانستان و پاکستان را مطالعه می‌کند، به نیویورک تایمز گفت: رویکرد کنونی شبکه‌های اجتماعی در مورد تعدیل طالبان، به این گروه اجازه داده است که رژیم جدیدی را به صورت آنلاین ایجاد کند. برخی دیگر نیز با اشاره به تعلیق اکانت ترامپ در توئیتر، یوتیوب و فیس‌بوک به دلیل حمله 6 ژانویه به کنگره امریکا، سیاست این پلتفرم‌ها را دوگانه دانسته‌اند و یادآور شده‌اند چرا این پلتفرم‌ها همچنان به رهبران طالبان اجازه می‌دهد از این شبکه استفاده کنند.
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، ممنوعیت‌های شبکه‌های اجتماعی، مانع از افزایش فعالیت آنلاین این گروه افراطی نشده است و از 9 اوت تاکنون طرفداران طالبان تعداد زیادی حساب جدید در توئیتر و فیس‌بوک ایجاد کرده‌اند. همچنین تعداد فالوورهای صفحات رسمی طالبان در فیس‌بوک با افزایش 120 درصدی به 49 هزار کاربر رسیده است و ده‌ها هزار کاربر نیز در حال مشاهده ویدیوهای این گروه در یوتیوب هستند. در توئیتر نیز ویدئوهای طالبان در یک روز نیم میلیون بازدید داشته که رقم بالایی به شمار می‌رود.
طبق این گزارش، شاهین و ذبیح الله مجاهد سخنگویان طالبان هر کدام بیش از ۳۰۰هزار دنبال کننده دارند و مرتباً در مورد سیاست طالبان توئیت می‌کنند. محمد نعیم وردک، یکی دیگر از سخنگویان طالبان که در مذاکرات دیپلماتیک ایالات متحده و طالبان مشارکت دارد هم به طور منظم برای ۲۰۰هزار فالوور خود پست می‌گذارد. ملا عبدالغنی برادر، یکی از بنیانگذاران طالبان که از او به عنوان رهبر سیاسی احتمالی افغانستان آینده یاد می‌شود هم در توئیتر حضور دارد هرچند که بسیار کمتر فعالیت می‌کند.
نگرانی از ردیابی فعالان فضای مجازی
تسلط طالبان بر افغانستان نگرانی‌های گسترده ای در این کشور ایجاد کرده و حتی برخی شهروندان که فعالیتی گسترده در شبکه‌های اجتماعی علیه این گروه داشته اند بشدت احساس خطر می‌کنند. گروه‌های حقوق بشری نگرانی خود را مبنی بر اینکه طالبان می‌توانند از بسترهای آنلاین برای ردیابی فعالیت دیجیتال یا ارتباطات اجتماعی افغان‌ها استفاده کنند، ابراز کرده‌اند. عفو بین‌الملل هم یادآور شد که هزاران افغان از جمله دانشگاهیان، روزنامه‌نگاران و مدافعان حقوق بشر در معرض خطر جدی قصاص طالبان هستند درحالی که عدم دسترسی به حساب‌های حاوی اطلاعات می‌تواند آنها را نجات دهد. این گروه معتقدند پیام‌های مستقیم یا نام فالوورها و سایر محتواها باید حذف شود تا مشکلی برای فعالان حوزه‌های مختلف در افغانستان پیش نیاید. کاپیتان سابق تیم فوتبال زنان افغانستان هم از بازیکنان خواسته است که شبکه‌های اجتماعی را حذف کرده و هویت عمومی خود را پاک کنند.
در همین راستا غول‌های فناوری برای حفظ جان این کاربران دست به اقدامات تازه‌ای زده‌اند. به عنوان مثال «ناتانیل گلیچر»، رئیس سیاست امنیتی فیس‌بوک در توئیتی نوشت: با تدابیر اتخاذ شده، فیس‌بوک به طور موقت امکان مشاهده یا جست‌وجوی لیست حساب‌های دوستان در افغانستان را برای مردم حذف کرده است. در واقع این شرکت «ابزار یک کلیک» را برای کاربران در افغانستان راه‌اندازی کرده است تا برای بستن حساب‌های خود اقدام کنند و به این ترتیب افرادی که دوستان فیس‌بوکی آنها نیستند نمی توانند پست‌های تایم لاین آنها را ببینند یا عکس پروفایل‌شان را به اشتراک بگذارند.
توئیتر هم در این باره یادآور شده که با شرکای جامعه مدنی در ارتباط است تا از فعالان حقوق بشر و... در افغانستان محافظت کند. این غول دنیای فناوری طی همکاری با the Internet Archive، به درخواست‌های مستقیم برای حذف توئیت‌های بایگانی شده سرعت می‌بخشد تا افراد کمتری به دلیل توئیت‌های ضدطالبانی خود دچار مشکل شوند. توئیتر همچنین اعلام کرد که به طور فعال حساب‌های وابسته به سازمان‌های دولتی را زیر نظر دارد و ممکن است آنها را به طور موقت تعلیق کند و در انتظار اطلاعات بیشتر برای تأیید هویت آنها بماند.
سخنگوی لینکدین نیز دراین باره گفت: سایت شبکه‌های حرفه‌ای متعلق به مایکروسافت، ارتباطات کاربران خود را در افغانستان به طور موقت پنهان کرده است تا سایر کاربران نتوانند آنها را ببینند.