ضرورت برنامه‌ریزی برای ظرفیت جهانی جشنواره موسیقی فجر

حمیدرضا نوربخش
مدیرعامل خانه موسیقی ایران و مدیر دوره‌های سی‌و‌یک، سی‌و‌دو و سی‌و‌سومین جشنواره موسیقی فجر
ازدیدگاه من جشنواره موسیقی فجر هم نظیر دیگر جشنواره‌ها مانند فیلم و تئاتر فجر، ظرفیت برپایی در سطحی بین‌المللی را دارد؛هرچند باید دید تا امروز چقدر این ظرفیت محقق شده است. در دوره‌هایی که مدیریت جشنواره موسیقی فجر را برعهده داشتم با دیگر همکاران برای معرفی این جشنواره و جای‌دادن آن در جدول فستیوال‌های جهانی تلاش کردیم و قصدمان این بود که جشنواره موسیقی فجر شناخته شده و در ذهن موسیقیدانان دیگر کشورها بماند. از همین بابت طی آن سه دوره که مدیریت آن را برعهده داشتم کارهایی در این راستا انجام گرفت، از جمله دعوت از هنرمندان شاخص بین‌المللی که در فستیوال‌های مختلف دنیا حضور پیدا کرده‌اند و بنابر همان تجربه تأکید دارم چنین ظرفیتی در جشنواره موسیقی فجر وجود دارد والبته معتقدم اگر نتوانیم این جشنواره را مانند یک فستیوال یا یک «ایوونت» به‌صورت بین‌المللی معرفی کنیم رویکرد کاملی نخواهد داشت و آن توفیقی که باید و شاید هم حاصل نمی‌شود.
باور دارم چگونگی برگزاری جشنواره موسیقی فجر و دیگر رویدادهای هنری از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ چراکه از ظرفیت‌های آن می‌توان برای معرفی هرچه بیشتر موسیقی‌مان به جهانیان بهره گرفت. در حال حاضر هنرمندان ما و آنهایی که توان، امکانات وارتباطاتی دارند به دنبال شرکت در این فستیوال‌ها هستند و در چنین شرایطی یکی از راه‌هایی که می‌تواند پل ارتباطی هنرمندان کشورمان با اهالی هنر دیگر نقاط جهان باشد، همین جشنواره موسیقی فجر است و با وجود گذشت زمان قابل توجهی از برگزاری نخستین دوره این رویداد هنری، هنوزهم برای چنین برنامه‌ریزی‌هایی دیر نشده و این جشنواره می‌تواند یکی از مهمترین اتفاقات جشنواره‌ای در حوزه موسیقی باشد.
به اعتقاد من، جشنواره موسیقی فجر باید خواه ناخواه بدین‌سو حرکت کند و اگر متولیان آن می‌خواهند این جشنواره در قامتی قوی ظاهر شود باید از همه ظرفیت‌های پیدا و پنهان آن بهره بگیرند. بخشی از این ضرورت را باید در این مسأله دید که اگر ما با دنیا و هنرمندان شاخص بین‌المللی تعامل نداشته باشیم درچهارچوب همین مرزهای خودمان خواهیم ماند و قادر به جهانی کردن داشته‌های موسیقایی خود نخواهیم بود. در همین رابطه می‌توان از تجربه‌های دیگر جشنواره‌ها هم استفاده کرد، به عنوان نمونه جشنواره فیلم فجر در بخش بین‌الملل خیلی خوب ظاهر شده است و هنرمندان مهم و بزرگی از سراسر دنیا با ارسال آثار خود در این جشنواره شرکت کرده‌اند. سؤال من این است که چرا نباید این اتفاق در جشنواره موسیقی هم رخ بدهد؟ معتقدم این اتفاق باید در جشنواره موسیقی فجر هم انجام گیرد؛ چه در حوزه ایران فرهنگی، یعنی کشورهای خود منطقه و چه دیگر کشورهای اروپایی و... البته در مقاطعی این اتفاقات رخ داده اما تداوم نداشته و به اصطلاح سیستماتیک نبوده است. در صورتی که اگر این نگاه بصورت هدفمند انجام بگیرد و استمرار پیدا کند، می‌تواند به عنوان یکی از بسترهای بسیار مؤثر و ظرفیت‌های مهم در توسعه موسیقی عمل کند؛ هرچند که برنامه‌ریزی برای وقوع آن اتفاقی ناگزیر است درغیر این صورت در حد همین گروه‌هایی که هرازچندی به جشنواره دعوت می‌شوند باقی خواهد ماند.
امیدوارم تلاش شود تا جشنواره را از نگاه «جشن‌‌گونه» خارج کنیم، چرا که جشن یک بحث است و جشنواره مبحثی دیگر. نگاه جشنواره‌ای باید با برنامه‌ریزی‌های درست انجام بگیرد و درکنار آن از ظرفیت‌ها بخوبی استفاده شود و از همه مهم‌تر اینکه از اتفاقات روز دنیا هم غفلت نکنیم. اگر ما بتوانیم با برنامه‌ریزی، چهره‌های شاخص جهانی را برای اجرا به کشورمان دعوت کنیم، قادر به ارتقای داشته‌های خودمان هم خواهیم شد. این تعاملات نفعی چند‌سویه دارد؛ هم معرفی آنچه در موسیقی داریم و هم کمک به غنی کردن هرچه بیشتر داشته‌های‌مان. این رفت‌و‌آمدها بستر خوبی هم برای انجام کارهای مشترک و فراملی به دست‌مان می‌دهد؛ کارهایی از جمله برگزاری ورکشاپ یا مستر‌کلاس‌ها که البته این اتفاقات هم در مقاطعی صورت گرفته است. اما به این مسأله باید به شکل جدی‌تر اندیشید. درباره حذف عنوان بین‌المللی از جشنواره موسیقی فجر باید بگویم، این عنوان را در دوره‌هایی که مسئولیت جشنواره را برعهده داشتم، حذف کردم به این دلیل که معتقدم مبحث بین‌الملل باید در ذات و بنیاد این جشنواره دیده شود. به عنوان مثال وقتی می‌گوییم جشنواره کن، منظور فستیوال بین‌المللی کن نیست یا فستیوال بین‌المللی ونیز یا مراکش و... در واقع اساساً عنوان فستیوال به معنای بین‌المللی است وبرهمین اساس جشنواره موسیقی فجر از ابتدا که پایه‌گذاری شد، در بنیاد و در ذات خود بحث بین‌الملل را داشته است؛ کما اینکه در جشنواره فیلم یا تئاتر و حتی تجسمی هم بوده است و این عنوان تأثیری درروند جشنواره نخواهد گذاشت و باید این موضوع در اساسنامه آن قید شود. ما باید «برند‌سازی» کنیم؛ کما اینکه در دنیا هم اتفاق افتاده است و اسامی بسیاری از فستیوال‌ها خود یک برند و نام است، مانند فستیوال وومکس یا کن. نام «فجر» هم خود یک برند است و با همین عنوان باید دردنیا شناخته شود. باید بتوانیم آن اسم یا برند را به دنیا بشناسانیم و در تقویم جشنواره‌ها ثبت شود. نکته دیگر درباره دعوت و حضور گروه‌های شناخته شده است. دراین زمینه هم عملکرد مدیران می‌تواند کار را هدفمند کند که این نیازمند یک برنامه‌ریزی اساسی و کلان است. باید از افرادی که دراین زمینه خبره و کاربلد هستند دعوت شود و اگر تأکید دارم کار باید به‌صورت سیستماتیک انجام بگیرد منظورم این است که یک دبیرخانه دائمی برای بخش بین‌الملل ایجاد شود. این دبیرخانه در طول سال فعالیت داشته و در ارتباط با هنرمندان خارجی باشد و آنها را معرفی کنند. اما اساساً اشکال عمده ما این است که دبیرخانه جشنواره‌های ما کلا دو ماه کار می‌کنند و این نیازمند یک برنامه‌ریزی و حمایت جدی از سوی متولیان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان بانیان اصلی آنهاست. تمام هنرمندان شاخص دنیا برنامه‌های خودرا به‌صورت سالانه می‌بندند و حتی شاید برای دوسال دیگر، بنابراین اگر می‌خواهیم جشنواره‌ای منسجم داشته باشیم باید چهارچوب مشخصی شکل بگیرد و از هنرمندان دعوت شود و سمت و سوی جشنواره مشخص باشد و این مسائل نیاز به تمهیدات و اتاق فکر دارد. در آخر بازهم تأکید دارم این ظرفیت در جشنواره موسیقی فجر ما وجود دارد اما باید بدرستی هدایت شود.