تقسیم «خرس»های افتخار بین هنرمندان پنج قاره

وصال روحانی
خبرنگار
 دوره جدید جشنواره فیلم برلین که همواره پس از کن فرانسه و همپا با ونیز ایتالیا دومین جشنواره بزرگ سینمای جهان به حساب می‌آید، همچون ادوار اخیر این گردهمایی با وقایع ویژه‌ای همراه بود. در هفتاد و دومین دوره این جشنواره که آن را برلیناله هم می‌نامند، خرس طلایی بهترین فیلم به «الکاراس» ساخته کارلا سایمون تعلق گرفت که یک سینماگر اسپانیایی است اما در تهیه این فیلم با ایتالیا مشارکت و از بودجه کمکی این کشور هم استفاده کرد.
هیأت داوری جشنواره امسال که این فیلم اجتماعی و درام را برترین کار جشنواره تلقی کرد، از 7 سینماگر آشنا شکل می‌گرفت که یکی از آنها ریوسوکی هاماگوچی ژاپنی است که کار اخیرش به‌نام «ماشین مرا بران» کاندیدای چهار جایزه اسکار امسال شده است اما ریاست این هیأت با‌ ام نایت شیامالان کارگردان برجسته هندی و مقیم امریکا است که در یک ربع قرن اخیر فیلم‌های مطرح و تحسین شده‌ای را در ژانرهای تریلر (دلهره‌آور) و هارور (وحشت) ساخته و ارائه کرده است. فیلم افتتاحیه «برلیناله 2022» کار جدید فرانسوا اوزون سینماگر معروف زن فرانسوی با نام «پیترخون کانت» بود که در 20 سال اخیر پای ثابت جشنواره کن، ونیز و برلین بوده ولی وقتی کار به بررسی‌های پایانی و صدور رأی نهایی رسید، هیأت ژوری جشنواره که سینماگرانی از کشورهای برزیل، تونس، دانمارک و حتی زیمبابوه را هم دربرداشت، رأی به صدرنشینی «الکاراس» داد که اثر سریع آن افزایش سریع فروش این فیلم در تماشاخانه‌های اروپای غربی در روزهای بعد از اتمام جشنواره برلین بوده است.
برندگان جوایز دوم وسوم در سال غیبت ایران
در سالی که برلیناله برخلاف ادوار 15 سال اخیرش هیچ نماینده‌ای از ایران در بخش مسابقه خود نداشت و ردپای سینمای کشورمان در سایر قسمت‌های جشنواره هم خفیف و نامحسوس بود، جایزه بزرگ هیأت ژوری که دومین جایزه برتر جشنواره به حساب می‌آید، به فیلم جدید هونگ سانگسو، سینماگر مجرب اهل کره جنوبی تعلق گرفت که نام آن «فیلم یک نوولیست» (یا «فیلم یک رمان‌نویس») است.
سومین جایزه برتر برلیناله امسال هم که آن را «خرس نقره‌ای هیأت ژوری» می‌نامند به فیلم «Robe of Gems» اهدا شد که یکی از 18 فیلم بخش مسابقه بود و آن را ناتالیا لوپز گالاردو مکزیکی ساخته است. در میان سایر فیلم‌های این بخش کار تازه برادران معروف و ایتالیایی تاویانی (به نام «لئونورا ادیو») و همچنین فیلمی از کلر دنیر مسن و فرانسوی به‌نام «هر دو سوی تیغ»، «جین را صدا کن» با کارگردانی فیلیپس ناگی امریکایی، «خط» ساخته تازه اورسولا مه‌یر سوئیسی و «آن نوع تابستان» کار اخیر دنیس کوت کانادایی هم مشاهده می‌شد.
از جورج دبلیو بوش تا سینماگران کامبوجی
در میان کارهای فوق‌الذکر «هر دو سوی تیغ» چنان شسته و رفته نشان داد که جایزه خرس نقره‌ای بهترین کارگردان جشنواره را نصیب سازنده‌اش (کلر دنیز) کرد و بر اعتبار و افتخارات او که هرچه سنش بالاتر رفته کارآمدتر شده، افزود. خرس نقره‌ای برترین بازیگر جشنواره (اعم از مرد و زن) به ملتم کاپتان هنرپیشه اصلی فیلم سینمایی «رابی کورناز در مقابل جورج دبلیو بوش» اختصاص یافت که آن را آندریاس دوسن آلمانی کارگردانی و به‌صورت محصول مشترک کشورش و فرانسه راهی برلیناله کرده بود.خرس نقره‌ای موفق‌ترین بازیگر مکمل جشنواره هم به لورا باسوکی اهدا شد که در فیلم «قبل، حالا و بعد» ساخته کامیلا اندینی اندونزیایی خوش درخشیده است. لازم به توضیح و تأکید است که برلین در تضاد با عملکرد و آرای سایر جشنواره‌های کوچک و بزرگ سینما در رویکردی تازه از انتخاب بهترین بازیگر مرد و زن به طور مجزا و تفکیک شده احتراز می‌کند و فقط یک جایزه به برترین بازیگر اول و یکی هم به بهترین هنرپیشه نقش دوم اعطا می‌کند، بدون التفات به اینکه این بازیگران مرد یا زن هستند.
جایزه برترین سناریوی جشنواره نیز به لیلا استیلر رسید که فیلمنامه «رابی کورناز» در مقابل جورج دبلیو بوش را نگاشته است. خرس نقره‌ای دستاورد فوق‌العاده هنری به ریتی پان و ساریت مانگ از کشور شرق آسیایی کامبوج تعلق گرفت که فیلمنامه «همه چیز خوب خواهد شد» را نوشته‌اند و اولی (ریتی پان) آن را کارگردانی هم کرده است و یک جایزه ویژه هم به «قطعه‌ای از آسمان» ساخته مایکل کوخ سوئیسی اهدا شد. جشنواره امسال جایزه یک عمر فعالیت‌های هنری را به ایزابل هوپر هنرپیشه زن مسن فرانسوی اعطا کرد که بیش از نیم قرن است در سینمای کشورش و کل اروپا هنرنمایی می‌کند و شروع شهرتش به اوایل دهه 1970 میلادی بر‌می‌گردد.
وجه تفکیک از «کن» پر زرق و برق
در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت جشنواره برلین امسال هم کوشید جوایزش را بین هنرمندان نامدار اروپا و امریکا و در عین حال سینماگران کم نام ونشان سایر قاره‌ها تقسیم و هر پنج قاره را در هدایای خود سهیم کند، این روش سبب شده برلیناله مانند ونیز که خطی کم و بیش مشابه را در پیش گرفت بیشتر از کن که همچنان غرق در زرق و برق سلبریتی‌ها است مورد اقبال عمومی و هنرمندان جهان سوم قرار گیرد و نحوه اهدای جوایز سایر بخش‌های جشنواره امسال که شرح‌شان در این مقال نمی‌گنجد، تأیید و تأکید تازه‌ای بر این شیوه عمل بود. سیاستی که خرس‌های افتخار برلین را به نقاطی دوردست از گستره هنر جهان نیز گسیل می‌دارد و شاید عامل وحدت در دنیای هنر می‌شود.