موسیقی؛راه و برای کمال

محسن نفر
نوازنده و آهنگسازموسیقی

شیرینی تنها، دلیل وجود عسل نیست.اگرچه عده‌ای به خاطر آن مصرفش کنند و برای لذت از حلاوتش، از آن استفاده کنند!
موسیقی و هنرهم برای لذت آدمی موجود نیستند. اگرچه استفاده از آنها لذتبخش باشد. موسیقی برای کمال آدمی موجود است. اصلاً هرچه که در طبیعت وعالم هست، برای کمال انسان است. آخرین نقطه کمال هم، کمال مطلق است. هنر می‌تواند نشانه‌های کمال مطلق را به انسان بنمایاند. مقصدی که بعد و بالاتر از آن، مقصدی نیست!
مقصد هنر، رسیدن به احساسِ شیرینِ لذت نیست! لذت از عوارض هنر است نه نتایجش!
استفاده از هنر برای لذت، نادیده گرفتن دلیل وجود و فایده وجود آن است. اگر ما لذت را هدف و نتیجه هنر بدانیم، آن را به خلاف مقصودش می‌بریم. با این عقیده، برای نیل به لذت، هنر از مسیر اصلی‌اش که کمالجویی است، منحرف می‌شود و ما برای رسیدن به لذات تازه‌تر و متنوع تر، هنر را به هر منجلاب آلوده‌ای، رهسپار می‌کنیم. پس کمال خواهی ازهنر، مواظبت از این است که از مسیرش خارج نشود. اگر ما از درختی تمنای میوه‌ای لذیذ داریم، مراقبت از آن در مقابل حوادث وآفات را باید به عهده داشته باشیم. اگر از موسیقی و هنر انتظار کمال داریم، باید از انحرافش از مسیر کمال، آگاه و مانع باشیم. درختی که در آب و هوای مسموم و آلوده زیست می‌کند، میوه‌اش غیر از آن نمی‌شود. هنر در مسیر آلودگی، نتیجه‌اش جز آلودگی نیست. لذت‌جویی، بستری صرفاً بی‌عیب و نقص نیست! بسیاری از اعمال و طرق آلوده، لذت ایجاد می‌کنند. اصلاً اگر بحث و جست‌و‌جوی لذت نبود، هیچکس به‌دنبال آلودگی و در مسیر آن قرار نمی‌گرفت. لذت که هم در خوبی‌ها و هم در بدی‌ها هست، جَذبه و نمک و مزه حیات و وجود است. لذت و شیرینی، جاذبه هر چیزی است. نباید برای جاذبه چیزی از وجود و نتیجه آن غافل بود. توجه به لذت، غفلت از حقیقت است.توجه درهنر، غفلت از وجود و نتیجه هنراست. آری هنر، بسیار لذتبخش است اما حقیقتش برای لذت نیست. همه چیز حاوی لذت است. لذت در هنر هست و باید به‌دنبال چیزی باشیم که حاصل نباشد بلکه حاصل بشود. لذت‌جویی در هنر، تحصیل حاصل است! چیزی که برایمان حاصل است، چرا باید به دنبالش باشیم؟ باید ببینیم پس از لذت چه بر سرمان می‌آید؟ با لذت از کجا به کجا می‌رسیم؟ پس از لذت، عقب‌تر از قبل از لذتیم یا جلوتر؟ بالاتریم یا پایین تر؟ چطور بفهمیم؟
ملاک چیست؟ ملاک خداست. راه‌های رسیدن به او، بی‌نهایت است که با اخلاق محک می‌خورند! اگر لذتی ما را به خدا رساند، آن لذت موجب کمال است و برای اینکه بدانیم لذتی موجب کمال است، باید اخلاق، آن را تأیید کند.
لذت درهنر، عارضه هنر است. این عارضه هم صاعد است و هم نازل. هم بالا می‌برد و هم زمین می‌زند! شرط صعودش، اخلاق است. اگر با اخلاق سازگار باشد، کمال جو است و اگر نه، نه! در صورت دوم، هنر از مسیر طبیعی و مطلوبش منحرف می‌شود و نقضِ غرض است! پس می‌توان با لذت سقوط کرد و زمین خورد. چه بسیار لذاتی که نزول می‌دهند و سقوط.
 نازل می‌کنند و ساقط! و هنر چه عجیب چنین است! هنر با ذات دلنشین و ذائقه شیرینش، به طرز عجیبی ساقط می‌کند و سقوط می‌دهد. اگر با اخلاق و کمال آدمی هم جهت نباشد. در میان زمینه‌های هنر، موسیقی بیشترچنین است. موسیقی به‌دلیل ماهیت نامرئی‌اش، نفوذ بیشتری دارد و خودش در وجود آدمی و مخاطب می‌نشیند. چه انواع و نمونه‌های بیشماری از موسیقی که آدمی را از مرتبه آدمیت ساقط کردند و چه بسیار مواردی که به خدا نزدیک! در حالی که در همه موارد، دلنشین و لذت بخش بوده‌اند!