سفر به جامعه نژادپرست امریکا

حمید ناصری‌مقدم
 فیلمساز

به تاریخ جایزه اسکار و حواشی آن که نگاهی بیندازیم همیشه متوجه گله‌مندی‌ها و شکایت‌ها و شگفتی‌های فراوان می‌شویم. چرا پیتر اوتول اسکار نگرفته؟ چرا آل پاچینو فقط یک بار توفیق داشته؟ چرا هیچکاک دستش کوتاه بوده؟ در این بین اما، برخی می‌آیند، کارشان را می‌کنند، جایزه‌شان را می‌گیرند و می‌روند تا کار بعدی را شروع کنند. یکی همین ماهرشالا علی که دو جایزه نقش مکمل مرد را طی سه سال برای فیلم‌های «مهتاب» و «کتاب سبز» گرفته است. «کتاب سبز» براساس ماجرایی واقعی نوشته و ساخته شده است. ویکتور هوگو گرین در سال 1936 یک راهنمای سفر مخصوص سیاه‌پوستان امریکا نوشت که در آن لیست هتل‌ها، رستوران‌ها و حتی پمپ‌ بنزین‌هایی را که سیاهان اجازه استفاده داشتند جمع‌آوری کرد و نام خود را روی کتاب گذاشت. بنابراین شاید درست‌تر این باشد که کلمه گرین را ترجمه نکنیم و نام فیلم را بعد از ترجمه، «کتاب گرین» بنامیم. این کتاب با چاپ تقریبی سالانه 15000 جلد به مدت 30 سال در جامعه نژادی آن زمان امریکا کاربرد فراوانی داشت. داستان این فیلم مربوط به سال 1962 است. زمانی که دکتر دان شرلی تصمیم می‌گیرد به مناطق نژادپرست امریکا سفر کرده و تور موسیقی خود را برگزار کند. دان شرلی دارای مدرک دکتری در موسیقی، روانشناسی و هنر است و به چند زبان زنده دنیا مسلط. اما مهم‌تر از اینها چیره‌دستی او در نوازندگی پیانو در سبک‌ها جَز و کلاسیک است. او دو همراه برای سفرش انتخاب می‌کند: «کتاب سبز» و یک راننده به نام تونی لیپ والِلونگا.
«کتاب سبز» یک فیلم کاملاً جاده‌ایست که در آن دو شخصیت متضاد در کنار هم قرار می‌گیرند و قرار است تا پایان فیلم به تحول برسند. دان شرلی آفریقایی-امریکایی، تنها، مغرور، فرهیخته، باکلاس، پولدار و البته سیاهپوست که حاضر نیست از چهارچوب رفتاری خود خارج شود در کنار تونی لیپِ ایتالیایی-امریکایی، خانواده‌دوست، بزن‌بهادر، کم سواد، بی‌کلاس و سفیدپوست که قرار است تا پایان سفر، هم نفرتش از سیاهان کم شود و هم آداب معاشرت و رفتار اجتماعی درست و دانش بیشتری بیاموزد. تونی یک بادیگارد است که به‌عنوان راننده توسط دکتر شرلی استخدام می‌شود. فیلمساز بدرستی ماشینی را انتخاب کرده که تیغه عمودی بین درها را ندارد در نتیجه دو شخصیت اصلی فیلم در یک قابِ بدون مرز با کمی فاصله در کنار هم دیده می‌شوند. فاصله‌ای که در طول فیلم کمتر و کمتر می‌شود.
لایه عمیق و اصلی فیلم حکایتِ مبارزه مدنی با نژادپرستی‌ست که به شکلی روشن و واضح در پوسته رویی داستان اصلی فیلم روایت می‌شود. داستان دو مرد که حداقل یک رگ امریکایی دارند اما جامعه آنها را در یک طبقه اجتماعی قرار نمی‌دهد. گرچه تونی به خاطر رنگ پوستش در طبقه بالاتر قرار دارد(به لطف داوری جامعه نژادپرست) اما به لحاظ مالی ناچار است به همکاری با یک سیاه‌پوست تن ‌دهد، یک توفیق اجباری. آموزه‌های فیلم اما، منحصر به شعارهای ضد نژادپرستی نیست. از آداب معاشرت و دوستی‌ می‌گوید. از اینکه چگونه ابراز احساسات کنیم و درست عشق بورزیم. از حق می‌گوید و از آزادی.