بازیگر، رکنی اصلی در موفقیت نمایش

رضا آشفته
منتقد تئاتر

​​​​​​​بازیگر در تئاتر و همچنین در دیگر هنرهای نمایشی مانند سینما، سریال تلویزیونی و خانگی و حتی در نمایش رادیویی و انیمیشن یک رکن پایه‌ای به شمار می‌آید. حتی اغراق نیست که بگوییم گاهی در برخی از همین آثار نمایشی، بازیگران در حکم رکن اصلی اجرا هستند. فارغ از موارد یاد شده، در پرفورمنس‌های امروزی نیز بازیگران همچنان از چنین جایگاهی برخوردارند.
بنابراین اگر بازیگران می‌توانند در هر اثر نمایشی و بویژه اجرای تئاتر مؤثر باشند، بهتر است که از آغاز تمرین‌ها و بنابر قابلیت‌های فیزیکی و روانی نقش انتخاب شوند که در این بین توانمندی بازیگر در ارائه نقش نیز بسیار مهم است و باید یکی از مبناهای انتخاب باشد. اگر این نکته مهم رعایت شود در بیشتر مواقع نمایش با توشه و توان بالایی به روی صحنه خواهد آمد، هر چند نباید فراموش کرد که گزینش اشتباه نیز با بروز ضعف‌های عمده باعث سرنگونی نمایش می‌شود.
با این تعابیر چگونگی انتخاب و حضور بازیگران در کارهای نمایشی اهمیت بسزایی دارد، آنچنان که هیچ‌کس نمی‌تواند این مهم را کتمان  یا انکار کند. تئاتر ارکانی دارد و یک رکن بزرگ‌اش همان نکته‌ای است که اشاره شد. بازیگران بنابر توانایی‌ها و برآیند آفرینش‌گری خود می‌توانند در بسامان شدن یک اثر نمایشی حضور پررنگی داشته باشند، بویژه تئاتر که حضور آنی و زنده و چشم در چشم آن در صحنه، نمایانگر این توشه و توان خلاق خواهد بود. بر این اساس، بازیگر تئاتر باید برخوردار از بدن منعطف، صدا و بیان گرم و گیرا، حس و حالت متنوع، احساسات برانگیخته و هوشیاری ذهنی و هوشمندی روانی باشد. بنابراین تلاش برای فراهم ساختن امکانات ذاتی و اکتسابی مذکور است که بر این حضور خلاقه‌تر می‌افزاید و هر چه امتیازهای عنوان شده کمرنگ‌تر باشد، ارائه بازی و نتیجه نهایی کار هم بی‌ثمرتر خواهد بود.
از همین‌رو میزان و نوع موفقیت در عالم بازیگری، مابین استعداد و پرورش در نوسان است. شکوفایی بازیگران نیز مرهون رعایت اما و اگرهایی است که به بخشی از آنها اشاره شد و البته نوع مواجهه کارگردان در هدایت بازیگران و بهره‌مندی از توان متن نمایشی نیز برای چنین پیکاری، بر دامنه میزان اثرگذاری مذکور خواهد افزود.
 اگر بازیگران در موقعیت‌هایی چند لایه حضور داشته باشند، بر اعتبار کار خود خواهند افزود و بالعکس با حضور در لحظات و موقعیت‌های سطحی و تک ساحتی و در صورت بهره‌مندی از کمترین ابزار، نمی‌توانند دلالتی بر یک حضور مؤثرتر داشته باشند؛ چنانکه بازی در نمایشی قوی همچون هملت، برای آنان حضوری مقتدرتر از ایفای نقش بر اساس یک متن درجه چندم و ناشناخته را به‌دنبال خواهد داشت. از سویی همراهی با یک کارگردان خلاق و نامدار نیز بر این ارزش افزوده و اعتبار حضورش را افزایش می‌دهد. اما در نهایت وجود مستقل بازیگران با همان عوامل و عناصر وجودی و اکتسابی است که دلالت آشکار بر وقوع یک شرایط بهتر خواهد داشت.
در واقع هر چه در گروه‌های نمایشی، بازیگران در اولویت اصلی قرار گرفته باشند و در این راستا تلاش و تمرین هم به خرج بدهند، آن‌وقت است که به مرور شاهد شکل‌گیری و تداوم فعالیت گروه‌هایی نام آورتر نیز خواهیم شد، همچنین با از هم پاشیدن همین گروه‌ها است که در ارتباط با بازیگران دیگر از آن شکوه و آفرینش‌گری خبری نخواهد بود. اهمیت دادن به بازیگر، دلیلی برای جدی گرفته شدن تئاتر است و برخورداری از این امتیاز نشانه اثربخشی به خلق بهتر در طول یک نمایش است.