نگاهی دوباره به «بالا»

حمید ناصری‌مقدم
فیلمساز

​​​​​​​پیکسار، انیمیشن «آپ» یا «بالا» را  سال 2009 ساخت. یک فیلم جاده‌ای که موضوعات مختلفی  در خود دارد اما مهم‌تر برای من تقابل دو شخصیت کارلِ 78 ساله و راسلِ هشت ساله‌ چشم‌ بادامی‌ است. کارل پیرمردی که همسرش را از دست داده، تنهاست و موظف شده  خانه‌اش را تخلیه کند و به خانه سالمندان برود. او حالا قصد سفر کرده به مکانی ناشناخته به نام آبشار بهشت. راسل هم که برای به دست آوردن آخرین مدال پیشاهنگی خود باید به یک شخص مسن کمک کند سراغ کارل می‌آید. کارل مخالفت می‌کند اما سمج بودن راسل و چند اتفاق دیگر، آن دو را با هم همسفر می‌کند؛ سوار بر خانه کارل با نیروی محرکه‌ بادکنک‌هایی که سال‌ها همراه کارل بوده‌اند. تضاد آنها در ظاهر و در خصوصیات اخلاقی کاملاً محسوس است. کارل غرغرو، اخمو و بدخلق که در طراحی شخصیتش از فرم مربع استفاده شده و راسل خوش‌خلق و فعال و پرانرژی که قالب دایره‌شکل، شخصیت لطیف‌اش را بخوبی نمایش می‌دهد. راسل، ناخواسته با کارل همسفر می‌شود و در طول سفر از هم چیزهای زیادی یاد می‌گیرند و قطعاً داشتن اهداف مشترک (از جمله داشتن دشمن مشترک) از مهم‌ترین دلایل این همنشینی مسالمت‌آمیز است. آنها به هم راهکار می‌دهند و به هم کمک می‌کنند تا هم راه برگشت را پیدا کنند و هم در مقابل چارلز مانتس ِخبیث (قهرمان دوران کودکی کارل) پیروز شوند. سفر آنها فقط یک سفر اکتشافی بیرونی نیست. آنها در این سفر بیشتر به مکاشفات درونی دست پیدا می‌کنند؛ درباره خود، یکدیگر و مدینه فاضله‌ای که دست‌کم کارل در ذهن داشته و حالا دریافت جدیدی از آن پیدا کرده است. کارل و راسل دیدگاه سیاسی یا دینی متفاوتی ندارند بلکه تقابل آنها در خصوصیات اخلاقی و اختلاف سنی‌شان است که البته در پایان به مسالمتی لذت‌بخش می‌رسند. این مسن بودن کارل و چشم‌بادامی بودن راسل، من را یاد فیلم دیگری می‌اندازد؛ «گرن تورینو» اثر کلینت ایستوود کارگردان و بازیگر دوست‌داشتنی و خستگی‌ناپذیر سینمای امریکا. ایستوود که در حرفه کارگردانی هم سابقه درخشانی دارد، پیش از این در سال 2006 در ژانر جنگی و در قالب دو فیلم مجزا به تقابل امریکا و آسیای شرقی (در این فیلم ژاپنی‌ها) پرداخته است. دو فیلم درباره نبرد ایوجیما با نام‌های «پرچم‌های پدران ما» و «نامه‌هایی از ایوجیما» که در اولی از زاویه دید امریکایی‌ها و در دومی از نگاه ژاپنی‌ها به این نبرد وارد شده است. این دو فیلم، از آن دسته از فیلم‌های روادار سینما است که هر زمانی می‌شود نشست و از نو دید و حتی چیزهایی در قالب یادداشت ازآنهااستخراج کرد و گوشه‌ای نوشت؛فیلم‌هایی با نگاهی عمیق به مسأله انسان و مفاهمه.