حساب 13 میلیارد مترمکعبی اروپا روی کاهش مصرف گاز

گروه اقتصادی/ قاره سبز این روزها در پاییزی سخت به سر می‌برد. اروپایی که تا دو سال قبل تصوری از کمبود انرژی ارزان نداشت و خود را تصمیم‌گیرنده و انتخاب‌گر تأمین کننده انرژی می‌دانست، این روزها با شرایط سخت تأمین گاز و برق مواجه شده است و مسئولان آن در حال چرتکه انداختن و پیدا کردن راهی برای مدیریت خاموشی‌های احتمالی و جیره‌بندی انرژی هستند. اما مهم‌ترین گزینه‌ای که بعد از ذخیره‌سازی گاز، توسعه تجدیدپذیرها و بازگرداندن نیروگاه‌های هسته‌ای به مدار تولید در نظر دارند، مدیریت مصرف بویژه در بخش خانگی است. مصرفی که طی یک سال اخیر به سبب قیمت‌های سرسام‌آور گاز و برق نیز تا حد ممکن کاهش داشته است، اما باز هم مسئولان اروپایی راه حل جدی مدیریت بحران را کاهش بیشتر آن می‌دانند. به طوری که در روزهای اخیر «رابرت هابک» وزیر اقتصاد آلمان و معاون صدراعظم آلمان در سخنرانی خود در برلین گفت که آلمان «شانس خوبی» برای پشت سر گذاشتن زمستان بدون خاموشی و جیره‌بندی انرژی دارد، اما تنها در صورتی که خانوارهای خصوصی مصرف گاز خود را محدود کنند. به گفته هابک، قیمت گاز اکنون در آلمان در حدود 160 یورو در هر مگاوات ساعت است و پر کردن مخازن ذخیره‌سازی به مدیریت قیمت کمک کرده اما تنها راه عبور از بحران، همراهی مردمی است. او می‌گوید: «ما باید مصرف گاز و برق را کاهش دهیم. این به معنی نیاز کشور به کاهش مصرف بخش خانگی است. خانواده‌ها باید داوطلبانه این کار را انجام دهند.» درحالی وزیر اقتصاد آلمان کاهش مصرف را داوطلبانه عنوان می‌کند که در روزهای اخیر از مردم خود خواسته، در هر بار استحمام تمام بخش‌های بدن خود را نشویند و برای این کار از آب گرم استفاده نکنند. این موضوع البته تنها محدود به آلمان نمی‌شود. در بسیاری از کشورهای اروپایی، شهروندان بیشتر با آب سرد دوش‌ می‌گیرند و هر از گاهی آب گرم مصرف می‌کنند. البته نگرانی اصلی مقام‌های اروپایی چیز دیگری است. اروپا تنها نگران این است که صنایع و اقتصاد از قیمت انرژی از جمله گاز لطمه ببینند. هرچند که اعتراضات خیابانی نسبت به این موضوع در روزها و ماه‌های گذشته شکل گرفته و اخیراً نیز کشاورزان نسبت به این مسأله در آلمان تجمع و اعتراض کردند. در حال حاضر قیمت گاز در اروپا حدود 10 برابر ابتدای سال 2021 است. تاکنون انگلیس و آلمان بدترین و شدیدترین تورم را از زمان بحران انرژی دهه ۱۹۷۰ داشته‌اند.
خداحافظی با دوش‌های داغ و چراغ‌های روشن خیابان
اخیراً «بلومبرگ» در گزارشی با عنوان «خداحافظ دوش‌های داغ و چراغ‌های روشن خیابان» به ارزیابی راهکارهای دولت‌های اروپایی در زمینه کاهش یا صرفه‌جویی در مصرف انرژی پرداخت. این خبرگزاری نوشت: اکنون بنا بر توصیه اجبارگونه مقامات دولتی، در بسیاری از کشورهای اروپایی، شهروندان بیشتر با آب سرد دوش‌ می‌گیرند و هر از گاهی آب گرم مصرف می‌کنند؛ دفاتر اداری کمتر برای سرمایش و گرمایش از انرژی استفاده می‌کنند و فروشگاه‌ها نیز چراغ‌های کمتری را روشن می‌کنند تا شاید بتوانند از خاموشی و یخ‌زدن خانه‌ها در زمستان امسال در اثر جنگ روسیه در اوکراین جلوگیری کنند.
برخی از کشورها مانند آلمان -که در آن تقریباً نیمی از خانه‌ها برای گرمایش به گاز متکی هستند- بیش از سایرین در معرض خطر قرار دارند؛ اما این قاره برای قطع وابستگی به گاز روسیه پس از بحران اوکراین، دست به اقدامات کاهنده مصرف زده و در این زمینه مردم را در خط دفاعی قرار داده است. روسیه تا پیش از این، نزدیک به ۴۰ درصد از تقاضای اتحادیه اروپا برای سوخت را پوشش می‌داد اما اکنون شرایط متفاوت است و به حدود 10 درصد وابستگی رسیده است. به همین دلیل کشورهای اتحادیه اروپا قصد دارند در زمستان امسال نیز مصرف گاز را حداقل ۱۵ درصد کاهش دهند.
راهکار اروپا برای مدیریت مصرف
برخی از ابتکارات کلیدی کشورهای اروپایی برای محدود کردن مصرف انرژی شهروندان چنین تعریف شده است: در آلمان ممنوعیت گرمایش برای استخرهای خصوصی، ممنوعیت گرمایش برای برخی از مناطق در ساختمان‌های عمومی، کاهش حداقل دمای دفتر ادارات به ۱۹ درجه سانتیگراد (۶۶ درجه فارنهایت)، اعمال ممنوعیت‌های بیشتر در زمینه نورپردازی بیرونی ساختمان‌ها و بناهای تاریخی وافزایش بهره‌وری انرژی در ساختمان‌های عمومی و خصوصی مورد توجه قرار گرفته است. در فرانسه تا اکتبر(۹آبان)، سوپرمارکت‌های زنجیره‌ای فرانسوی پس از بسته شدن، تابلوهای فروشگاه‌ها را خاموش می‌کنند و در صورت وجود مصوبه‌های دولتی، خرده‌فروشی‌ها، مصرف برق و نور خود را تا ۳۰ درصد کاهش می‌دهند و دما را تا ۱۷ درجه سانتی‌گراد در ساعات اوج خرید کم می‌کنند. به‌عنوان نمونه، وزارت دارایی فرانسه اعلام کرد، فقط زمانی سیستم‌های گرمایشی را روشن می‌کند که دمای دفتر به کمتر از ۱۹ درجه سانتی‌گراد برسد. از طرف دیگر فقط زمانی سیستم‌های خنک‌کننده را روشن خواهد کرد که دمای هوا از ۲۶ درجه سانتی‌گراد بیشتر شود.
در کشوری مانند اسپانیا نیز قانونی وضع شده که بر اساس آن محدود کردن تهویه مطبوع به ۲۷ درجه سانتی‌گراد در ساختمان‌های عمومی و بیشتر مشاغل و همچنین در فرودگاه‌ها و ایستگاه‌های قطار، تنظیم گرمایش حداکثر ۱۹ درجه سانتی‌گرادی در زمستان، بجز در اتاق‌های هتل، آشپزخانه رستوران‌ها، سالن‌های آرایش، سالن‌های ورزشی، مدارس و بیمارستان‌ها، ممنوعیت روشنایی بناهای تاریخی و ویترین مغازه‌ها در شب، الزام برای بسته بودن درهای مغازه‌ها در زمانی که سیستم‌های گرمایش یا سرمایش محل روشن است، در این زمستان قانون است و سرپیچی از آن تبعات و جریمه خواهد داشت. در ایتالیا طرح کاهش مصرف انرژی شامل مواردی نظیر کاهش دما و کاهش ساعات گرمایش در منازل و ادارات در فصل زمستان است؛ این اقدام با هدف کاهش بیش از ۱۰ درصدی مصرف گاز انجام می‌شود. همچنین کاهش روشنایی عمومی و مغازه‌ها در شب، افزایش عمر نیروگاه‌های زغال سنگ با هدف کاستن از گاز مصرفی برای تولید برق و توقف فعالیت کارخانه‌ها بخشی از این طرح است؛ در حال حاضر تعدادی از صنایع انرژی‌بر به‌دلیل افزایش هزینه‌ها، فعالیت خود را کاهش داده‌اند. سوئد عایق‌بندی اتاق زیر شیروانی و نما، با ارائه تخفیف مالیاتی از سوی دولت، تغییر به شیرهای آب کارآمدتر، آب‌بندی، نوسازی یا تعویض پنجره‌ها و درهای خارجی و تکمیل سیستم‌های گرمایشی با پمپ حرارتی را در دستور کار قرار داده است. فنلاند نیز بر کاهش دمای داخلی، افزایش استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی و توصیه به رانندگان برای رانندگی با سرعت کمتر، کوتاه‌تر کردن زمان دوش گرفتن و کاهش زمان استفاده از دستگاه‌های دیجیتال تأکید کرده است. سوئیس نیز از خانوارها و کسب‌وکارها درخواست کرده دمای گرمایش داخلی را تا ۱۵ درصد کاهش دهند. دولت سوئیس این اقدام را اجباری نکرده است اما اجرای آن مستلزم پوشیدن لباس‌های بیشتر و استفاده از پتو است که هم اکنون نیز شهروندان آن در حال انجام این اقدام هستند. اما در دانمارک به شهروندان توصیه شده که سیستم‌های گرمایشی را تا نقطه بحرانی خاموش نگه دارند. زمان دوش آب گرم روزانه شهروندان از ۱۵ دقیقه به پنج دقیقه کاهش پیدا کند و از بند رخت به جای خشک‌کن برقی استفاده کنند. روشن کردن لوازم خانگی مانند ماشین ظرفشویی در شب و ساعت‌های غیراوج برق که قیمت آن ارزان‌تر محاسبه می‌شود تا پیک سایی از مصرف صورت بگیرد. هلند کارزار «اکنون در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنید!» را به راه انداخته و مردم را تشویق می‌کند تا خانه‌های خود را با استفاده از پمپ‌های حرارتی، تهویه با عملکرد بازیابی انرژی، گرمایش آب با خورشید و عایق کاری بهتر برای سقف‌ها، کف‌ها و پنجره‌ها گرم نگه دارند.
اتریش اگرچه به شهروندان کمک‌های هزینه‌ای در بخش انرژی پرداخت کرده اما تمام اقدامات کاهنده مصرف را به مردم یادآوری کرده و برای کاهش مصرف حتی از به تأخیرانداختن در شروع روشنایی زمستانی برای بازارهای کریسمس خبر داده است. کنترل دما در ساختمان‌ها و گرمایش بین 15 تا 19 درجه سانتیگراد، خاموش کردن روشنایی‌ها در خانه‌ها، ادارات و خیابان‌ها، کنترل مصرف وسایل برقی و گازی، مدیریت استحمام و ارتقای بهره‌وری در صنایع از جمله مواردی است که تمام کشورهای اروپایی بر آن تأکید کرده‌اند و در هر جا که امکان پذیر بوده، جریمه و یا مشوق‌هایی برای آن در نظر گرفته‌اند. این درحالی است که قیمت‌ها به اندازه‌ای بالا رفته که شهروندان هم برای مدیریت هزینه انرژی خود دست به اقدامات داوطلبانه‌ای زده‌اند. اروپا امیدوار است که حدود 13 میلیارد مترمکعب از مصرف گاز به کمک شهروندان بکاهد. سؤالی که باقی می‌ماند این است: آیا امسال زمستان سخت قاره سبز بدون خاموشی و جیره‌بندی انرژی سپری می‌شود؟ دولت‌های اروپایی می‌گویند سرنوشت زمستان اروپا دیگر در دست شهروندان است.