آموزش غیرمستقیم مهارتها
سلیم رسولیمنزه پژوهشگر حوزه کودک
میخواهم از کودکان بنویسم و خوراکهای فرهنگی که ما برایشان در نظر میگیریم . برای ورود به این بحث از تجربههای شخصی خود استفاده میکنم. بهعنوان یک مربی و پژوهشگر کودک، همواره کتابهای انتخابیام برای خرید، کتابهایی هستند که بیشتر به آموزش غیرمستقیم مهارتهای زندگی به کودکان میپردازند یا چالشهاى روز هر رده سنی را مطرح کرده و در عبور از این چالش به کودک کمک میکنند اما در بعضی کتابها میبینم که محتوا با سن کودک همخوانی ندارد یا راهکارها و نوشتههای کتاب کارشناسانه نیست. بهطور مثال کتابی درباره احساس خشم در کودکان را مطالعه میکردم. در این کتاب، شخصیت قصه پس از بروز خشم، در چالهای ترسناک، تنها گیر میافتاد و از کارش پشیمان میشد. آن وقت بود که پس از پشیمانی از چاله بیرون میآمد. تفکیک نکردن احساس خشم و پرخاشگری و القای حس بد بودن خشم به کودک و سرکوب خشم او از ضعفهای آشکار این کتاب بود. مثال دیگر اینکه چندی پیش بنا به حرفهام برای کودکان داستانی میخواندم که متوجه شدم شخصیت داستان وقتی حوصلهاش سر میرود، از خانه خارج و مشغول کارهای مختلفی میشود و پس از ساعتی بازمیگردد. این کتاب هم برای رده سنی الف ممکن است مشکلاتی ایجاد کند. بارها اتفاق افتاده که در میانه داستان، به ناچار قصه را به همین دلایل تغییر دادهام. اما چاره چیست؟ به عقیده من، کتابهایی که در حوزه ادبیات کودک تهیه میشوند میتوان به سه دسته شعر، داستان و ترجمه تقسیم کرد. در انتخاب کتابهای داستان، بهتر آن است که کتابهای آموزش غیرمستقیم مهارتها را انتخاب کنیم. کتابهایی با نگاه خلاقانه و مصور که کودک قادر باشد، داستان را از روی تصاویر دنبال کند. بهتر است از خرید کتابهایی که زیادهگویی دارند و خارج از حوصله کودک هستند خودداری کنیم. در بحث خرید کتاب شعر، نگاه دقیقتری به کتاب میاندازم. ریتمیک بودن، استفاده از واژگانی با مفاهیم عینی و قابل فهم و از همه مهمتر درست بودن وزن و قافیه در تقویت حس شنوایی کودک مؤثر است. درباره کتابهای شعر، باید بگویم متأسفانه کمتر کتابی را میتوان پیدا کرد که همه این مشخصات را داشته باشد، در عین اینکه تصاویر و محتوای جذابی هم برای کودکان داشته باشند. پیش آمده، گاهی کتابی را فقط بهدلیل زیبا نبودن تصویر جلد و عکسهایش انتخاب نکرده باشم. چرا که معتقدم یکی از معیارهای کتاب خوب، جذابیت طرح جلد و تصاویر آن است. هرچند سادگی و روانی زبان کتاب نیز بسیار اهمیت دارد. طبق نظر داوران جشنواره کتاب کودک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سهم نسبتاً زیادی از کتابهای کودک را در بازار کتابهای ترجمه پر کردهاند. در حالی که بسیاری از این کتابها سادگی و روانی لازم برای مخاطبان خود را که کودکان و نوجوانان هستند، ندارند. معمولاً دانشآموزان نیز علاقه زیادی به خواندن کتابهای ترجمه، چند جلدی و ماجراجویانه نشان میدهند، در حالی که تمایلی به شنیدن داستانهای شاهنامه ندارند. کتابهای ترجمهای نیز عمدتاً محتوای ارزشمند یا خلاقانهای ندارند و با ارزشهای فرهنگی جامعه سازگار نیستند.
میخواهم از کودکان بنویسم و خوراکهای فرهنگی که ما برایشان در نظر میگیریم . برای ورود به این بحث از تجربههای شخصی خود استفاده میکنم. بهعنوان یک مربی و پژوهشگر کودک، همواره کتابهای انتخابیام برای خرید، کتابهایی هستند که بیشتر به آموزش غیرمستقیم مهارتهای زندگی به کودکان میپردازند یا چالشهاى روز هر رده سنی را مطرح کرده و در عبور از این چالش به کودک کمک میکنند اما در بعضی کتابها میبینم که محتوا با سن کودک همخوانی ندارد یا راهکارها و نوشتههای کتاب کارشناسانه نیست. بهطور مثال کتابی درباره احساس خشم در کودکان را مطالعه میکردم. در این کتاب، شخصیت قصه پس از بروز خشم، در چالهای ترسناک، تنها گیر میافتاد و از کارش پشیمان میشد. آن وقت بود که پس از پشیمانی از چاله بیرون میآمد. تفکیک نکردن احساس خشم و پرخاشگری و القای حس بد بودن خشم به کودک و سرکوب خشم او از ضعفهای آشکار این کتاب بود. مثال دیگر اینکه چندی پیش بنا به حرفهام برای کودکان داستانی میخواندم که متوجه شدم شخصیت داستان وقتی حوصلهاش سر میرود، از خانه خارج و مشغول کارهای مختلفی میشود و پس از ساعتی بازمیگردد. این کتاب هم برای رده سنی الف ممکن است مشکلاتی ایجاد کند. بارها اتفاق افتاده که در میانه داستان، به ناچار قصه را به همین دلایل تغییر دادهام. اما چاره چیست؟ به عقیده من، کتابهایی که در حوزه ادبیات کودک تهیه میشوند میتوان به سه دسته شعر، داستان و ترجمه تقسیم کرد. در انتخاب کتابهای داستان، بهتر آن است که کتابهای آموزش غیرمستقیم مهارتها را انتخاب کنیم. کتابهایی با نگاه خلاقانه و مصور که کودک قادر باشد، داستان را از روی تصاویر دنبال کند. بهتر است از خرید کتابهایی که زیادهگویی دارند و خارج از حوصله کودک هستند خودداری کنیم. در بحث خرید کتاب شعر، نگاه دقیقتری به کتاب میاندازم. ریتمیک بودن، استفاده از واژگانی با مفاهیم عینی و قابل فهم و از همه مهمتر درست بودن وزن و قافیه در تقویت حس شنوایی کودک مؤثر است. درباره کتابهای شعر، باید بگویم متأسفانه کمتر کتابی را میتوان پیدا کرد که همه این مشخصات را داشته باشد، در عین اینکه تصاویر و محتوای جذابی هم برای کودکان داشته باشند. پیش آمده، گاهی کتابی را فقط بهدلیل زیبا نبودن تصویر جلد و عکسهایش انتخاب نکرده باشم. چرا که معتقدم یکی از معیارهای کتاب خوب، جذابیت طرح جلد و تصاویر آن است. هرچند سادگی و روانی زبان کتاب نیز بسیار اهمیت دارد. طبق نظر داوران جشنواره کتاب کودک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سهم نسبتاً زیادی از کتابهای کودک را در بازار کتابهای ترجمه پر کردهاند. در حالی که بسیاری از این کتابها سادگی و روانی لازم برای مخاطبان خود را که کودکان و نوجوانان هستند، ندارند. معمولاً دانشآموزان نیز علاقه زیادی به خواندن کتابهای ترجمه، چند جلدی و ماجراجویانه نشان میدهند، در حالی که تمایلی به شنیدن داستانهای شاهنامه ندارند. کتابهای ترجمهای نیز عمدتاً محتوای ارزشمند یا خلاقانهای ندارند و با ارزشهای فرهنگی جامعه سازگار نیستند.
آدرس مطلب
http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/8029/24/630038/0
ارسال دیدگاه
ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
ویژه نامه




























