ردیف آوازی به روایت «مرکب خوانی»


رضا مهدوی
نوازنده سنتور و مدرس موسیقی

​​​​​​​ خطه گلپایگان و خوانسار به‌دلیل آب و هوای کوهستانی، پوشیده از مراتع و رودخانه‌ها است و در رشته کوه‌های مرکزی ایران قرار دارد. مردمان این منطقه با الحان و صدای‌های مرتفع و گرم تا کنون در عرصه گوناگون موسیقی ایرانی خوش درخشیده‌اند؛ حاج حسین گلپایگانی، از مناسب خوانان و آگاهان زمانه خود، در شاخه‌های موسیقی ملی و مذهبی، در ادامه سرسلسله خوشخوانان خاندان گلپایگانی سال‌ها در تهران مجلس وعظ و مداحی داشت و به فرزندان خود به میراث منتقل کرده است.
اکبر گلپایگانی، شهره آفاق در آواز و ترانه و تصنیف خوانی، در کنار دیگر برادران خود عباس، محمود و محمد گلریز که هر یک دستی توانا در آوازخوانی دارند.
حسن(قاسم) گلپایگانی، خواننده و ردیف‌دان مجموعه «مرکب خوانی» نیز از برادران گلپایگانی است که همچون برادرش اکبر گلپا سال‌ها نزد نورعلی خان برومند بزرگمرد موسیقی ردیف آوازی و‌ سازی تلمذ کرده است و یادگارهایی را به نسل نو انتقال می‌دهد،البته بهره‌مندی او بواسطه آمد و شد‌های فراوان استادانی همچون مهرتاش، جندقی، حجازی، حاج آقا مجرد ایرانی، عندلیب و علی اکبر خان شهنازی در منزل پدریشان سبب فراگیری بیشتر و تکمیل آموخته‌ها در زمان‌های متمادی شد.در این آلبوم که شامل 24 قطعه آوازی در سه لوح فشرده است، همراهی نوازندگان سنتور (هانی گلپایگانی) و ویولن (فرشید فرهمند حسن زاده) را در جواب آوازها شاهد هستیم. در لوح اول، آواز شماره 1، دارای محتوای شنیداری از شور به چهارگاه با اشعار میرزا حبیب خراسانی است که شامل درآمد، زیرکش سلمک، تحریر، منصوری، شوشتری و فرود به درآمد شور است. در آواز شماره 2، از شور به بیات ترک، با شعر فروغی بسطامی اداوات تحریری را می‌شنویم و سپس درآمد اول و دوم و از تحریر به اوج (سارنج)، به درآمد بیات ترک می‌رسد. جامه‌دران و حزین و فرود به درآمد شور، پایان‌بخش این آواز است.
در آواز شماره 3، از شور به ابوعطا و لیلی و مجنون، دستگاه همایون با اشعار همای شیرازی و نظامی گنجوی، درآمد اول آغاز و سپس درآمد دوم و حجاز و تحریر به لیلی و مجنون و فرود به درآمد شور است. آواز شماره 4، دستگاه شور به عراق افشار و بیات ترک می‌رسد با شعر یغمای جندقی و تحریرهای غنّه‌ایی. آواز شماره 5، از شور به ابوعطا و سه‌گاه با شعر حافظ. از ابوعطا با اشاره‌ای به گوشه شهنار و در ادامه سه گاه با یک سکته ملیح تحریرآلود، با فرود به شور. آواز شماره6، افشاری مثنوی به عراق و سه گاه با شعر سعدی. آواز شماره 7، بیات ترک به کرد بیات و شعر فروغی بسطامی با درآمد‌ها و گوشه روح‌الارواح. در لوح شماره 2، آواز شماره 1در مخالف سه گاه به اصفهان و اشعار صائب تبریزی. آواز شماره 2، مخالف سه گاه به همایون با غزل حافظ است. آواز شماره 3 در مخالف سه گاه به گوشه‌های راجح و سوز و گداز می‌پردازد با اشعار حافظ و سعدی. آواز شماره 4، از همایون به رضوی، ابوعطا می‌رود با شعر فروغی بسطامی. آواز شماره 5، شامل اصفهان فرنگی به سه گاه و شور با شعر وحشی بافقی معنا می‌یابد. آواز شماره 6، اصفهان است و عراق و بیات ترک با شعر جناب توفیق. تحریر طاهر‌زاده در اینجا جلوه‌گری دارد. آواز شماره 7، اصفهان به سه گاه با شعر سعدی و تحریرهای چکشی شنیدنی است. آواز شماره 8، از عشاق به نوا و اصفهان با شعر سعدی ادامه می‌یابد. لوح شماره 3، شامل آوازهای یک تا 9است در مایه‌های ماهور به نوا از اشعار سعدی، جامی هروی و شهریار ، مولانا ، حافظ  و مشتاق اصفهانی استفاده شده است. در  آواز شماره 9  این لوح شعر «راستگویان حجازی به نوا می‌گوید/ که حسین کشته شد از جور مخالف به عراق» که حاکی از فنون مرکب خوانی در بیان شعری در تبیین آوازها و دستگاه‌ها و گوشه‌های اصلی ردیف آوازی همچون راست پنجگاه، حجاز ابوعطا، نوا، حسینی شور، مخالف سه گاه و عراق بوده است.
مرکب خوانی در ردیف موسیقی آوازی ایران
روایت: استاد حسن گلپایگانی/ ناشر: آوای گل آهنگ/  سال 1395


آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/8030/24/630215/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها