مریم سادات گوشه
خبرنگار
چهاردهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر به دبیری عباس میرهاشمی عصر جمعه 15 بهمن ماه در 10 رشته هنری در مؤسسه فرهنگی هنری صبای تهران و 30 استان کشور آغاز به کار کرد. جشنواره‌ای که با تغییراتی همراه بود و به قول امیر راد دبیر هنری‌اش قرار است به سمت کیوریتوریال شدن حرکت کند. برای همین طبقه اول این جشنواره به نمایش آثار بخش کیوریتوریال اختصاص داشت و جشنواره در قالب پروژه کاتب به آثاری از هنرمندان ایران از گنجینه موزه خوشنویسی، فرهنگستان هنر و... توجه داشته و آثاری از هنرمندانی چون محمد احصایی، فرامرز پیلارام، حسین زنده‌ رودی، شهاب‌الدین مستمند، صادق تبریزی، محمد سعید نقاشیان، حسین غلامی، احمد محمدپور، جعفر صادقی، حمیدرضا قلیچ‌خانی، فریدون فخری جوقان، کیارش یعقوبی، صداقت جباری و امیر شاهرخ فریوسفی را به نمایش گذاشته است.بخشی که قرار است در جشنواره‌های بعدی گسترده‌تر شود تا جایی که هنرمندان هم به سمت حرفه‌ای‌تر شدن حرکت کنند و آثاری فاخر به جشنواره ارسال شود.
امیر راد دبیر هنری چهاردهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر درباره بخش‌های مختلف این جشنواره به «ایران» می‌گوید: «چهاردهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر شامل بخش‌های گوناگونی است. بخش‌های کیوریتوریال، طوبای زرین، ایثار و فداکاری، بخش نظامی گنجوی و نیز نکوداشت از جمله بخش‌های این جشنواره است. همچنین بخش آینه در آینه که در موزه هنرهای معاصر تهران قبل از افتتاحیه جشنواره برگزار شد و هنوز هم ادامه دارد.»
او درباره تغییرات جشنواره چهاردهم توضیح می‌دهد: «در جشنواره چهاردهم تصمیم بر این شد با توجه به تغییر شرایط اجتماعی، فرهنگی و هنری که  طی این سالیان در صحنه هنر ایران اتفاق افتاده، جشنواره هم با این شرایط همراه شود و به آن‌سو حرکت کند. اما تغییرات ناگهانی ممکن است به جشنواره صدمه زند. برای همین تصمیم گرفته شد تا این جشنواره قدم به قدم تغییر کند. بنابر این تصمیم گرفتیم تأکید و تمرکزمان در بخش کیوریتوریال باشد تا بخشی مستقل در این حوزه داشته باشیم. تا در آینده بتوانیم این بخش را به عنوان نگاه غالب در جشنواره هنرهای تجسمی فجر داشته باشیم. به این معنا که امیدواریم در آینده جشنواره تجسمی فجر به صورت کیوریتوریال برگزار شود. این بخش اضافه و بر آن تأکید شد و امسال توسط جمشید حقیقت‌شناس  کیوریت شد که با عنوان کاتب مجموعه آثاری به نمایش درآمد. این بخش ویژگی‌های خاص پروژه کیوریتوریال را دارد. یعنی توجه به زمینه، فضا و مکان و نیز فضا‌سازی برای ایجاد و انتقال ایده هنرمند و کیوریتور به مخاطب.»راد همچنین درباره بخش طوبای زرین توضیح می‌دهد: «امسال تأکید بر کیفیت آثار بود. یعنی اعلام شد که کفی برای انتخاب آثار نداریم. یعنی اگر کیفیت آثار ارسالی خوب نیست، ممکن است در بخشی هیچ اثری انتخاب نشود. بنابر این تا این حد برای ما مسأله کیفیت آثار هنری مهم بود.»او با اشاره به رشد 40درصدی آثار جشنواره ادامه می‌دهد: «امسال رشد 40درصدی در دریافت آثار داشتیم و داوری‌ها اتفاق افتاد. در داوری‌ها تا حد امکان کیفیت را مدنظر قرار دادند. به هر حال سلیقه‌ها و نگاه داوران با هم متفاوت است برخی اختلاف نظرها راجع به کیفیت آثار وجود دارد. اما به هر حال آثاری که در نهایت انتخاب شد چیزی حدود 5 درصد کل آثار رسیده است. و تلاش شده تا کیفیت آثار قابل قبول باشد.»دبیر هنری جشنواره فجر ادامه داد: «باید به این نکته توجه کرد که افرادی که در جشنواره تجسمی فجر شرکت می‌کنند عموماً اساتید نیستند. بخصوص در بخش طوبای زرین. یعنی کسانی که صاحب مقام و جایگاه در حوزه هنر هستند، راضی به قضاوت شدن توسط افراد دیگر نیستند. بنابر این جشنواره محلی است برای معرفی هنرمندان جوان و به‌طور مشخص هنرمندانی که از سایر نقاط ایران شرکت می‌کنند.»
راد افزود: «فراگیری در پراکندگی آثار رسیده پیداست و این جشنواره فرصتی است برای هنرمندان جوان‌تر و آنهایی که در حال رشد هستند. به این ترتیب آثار نمی‌‌تواند کیفیت کار اساتید را داشته باشد اما به نظر می‌رسد قابل قبول است و می‌تواند بهتر از این هم باشد. به شرط اینکه برخی از مسائل در مورد جشنواره هنرهای تجسمی فجر حل شود. از جمله آن مسائل رویکرد جشنواره است. به هر حال بعد از چهارده سال باید مشخص شود که این جشنواره چه رویکردهایی به طور عام دارد و نگاه و هدفش چیست؟ و یکی از اهدافمان همان‌طور که گفتم این است که نگاه و هدفمان به سمت کیوریتوریال برود. یعنی انتخاب آثار حرفه‌ای‌تر خواهد شد و اصولاً هنرمندانی هم که آثارشان را ارسال می‌کنند متوجه خواهند شد که در بستر حرفه ای‌تری آثارشان به نمایش درمی‌آید و سطح کل جشنواره ارتقا می‌یابد.»
او درباره بخش‌های دیگر توضیح داد: «فراخوانی برای بخش نظامی گنجوی داده شد. یکی یا دو پروژه دیگر هم برای این مجموعه انتخاب شد که البته به دلیل حساسیت فرهنگی که در این زمینه وجود دارد، برنامه بزرگ‌تری برای نظامی گنجوی در نظر گرفته شده که بعداً اجرا خواهد شد و صرفاً اشاره و ورود به این موضوع را در این جشنواره داریم و شاهد آن هستیم. در بخش ایثار و فداکاری هم تعدادی آثار رسید. معمولاً آثاری که موضوع در آنها مهم است، به لحاظ کیفیت اثر بالا و پایین‌های زیادی دارد. مجموعاً آثاری که به این بخش رسید قابل قبول است و داوری شدند.»
راد درباره بخش نکوداشت می‌گوید: «در بخش نکوداشت همه‌گیری کرونا باعث شد که در دو سال گذشته برخی هنرمندان را از دست بدهیم. اما برخی هنرمندان صاحب جایگاه و ویژگی‌های خاصی هستند و دستاوردهای ویژه‌ای دارند. دو هنرمندی که امسال برای نکوداشت انتخاب شدند کامبیز درمبخش و کفشچیان مقدم هستند که متأسفانه هر دوی این اساتید بر اثر کرونا از بین ما رفتند. و هر کدام در حوزه خودشان افراد شناخته شده و صاحب تأثیر بودند. آقای کامبیز درم بخش به عنوان یک کارتونیست و کاریکاتوریست صاحب یک نگاه و رفتار ویژه بصری در آثارشان بودند و به‌عنوان یکی از افرادی که صاحب دستاوردهای ویژه خاصی هستند شناخته شده‌اند و آقای کفشچیان مقدم هستند هم همینطور در حوزه هنرهای جدید و آموزش، فرد تأثیرگذار و شناخته شده‌ای بودند. بنابر این دو هنرمند انتخاب شدند و با توجه به ویژگی‌های فردی و دستاوردهای هنریشان و با توجه به اینکه در جشنواره‌های هنرهای تجسمی قبل حضور پویا و بسیار فعالی داشتند، بنابر این جشنواره به احترام این دو هنرمند بخشی را برای نکوداشت آنها اختصاص داد. در بخش نکوداشت استاد کفشچیان مقدم آقای کریم‌الله خانی اثری را به یاد یکی از آثار استاد خلق کردند و در بخش نکوداشت کامبیز درمبخش هم مجموعه‌ای از آثار ایشان به نمایش درآمد که بخشی از آن در گنجینه موزه هنرهای معاصر تهران است و بخشی هم در گنجینه حوزه هنری.»

بــــــرش

به بهانه بزرگداشت اصغر کفشچیان مقدم در جشنواره تجسمی فجر
خدمات ارزشمندی به آموزش هنر کرد

ایرج اسکندری
نقاش، پیکره ساز و مدرس دانشگاه
اصغر کفشچیان مقدم را از حدود سال‌های 1360 می‌شناختم، زمانی که دیوارهای سالن ورزشی دانشگاه را نقاشی می‌کرد، اثری که باید ماندگار می‌شد و مثل برخی دیگر از کارهای دیواری این زمانه از بین رفت. ایشان را جوانی پرتلاش و سخت‌کوش یافتم همین تلاش‌ها باعث شد تا بتواند در دانشگاه استراسبورگ فرانسه پذیرفته شود و از آنجا به درجه دکتری نائل شود، پس از آن او مدتی در دانشگاه فردوسی مشهد مشغول تدریس شد؛ دراین ایام اجرای پروژه هنر محیطی از «قدمگاه تا تپه سلام» ایشان را به اتفاق دانشجویان هنر نیشابور به خاطر داریم که بسیار تأثیر‌گذار بود. پس از آن ایشان به‌عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در دانشکده هنرهای زیبا مشغول به تعلیم شد. در این سال‌ها نیز ایشان خدمات ارزشمندی در زمینه‌های مختلف هنری به دانشجویان هنر عرضه کردند. ازجمله فعالیت‌های ایشان را می‌توان مدیریت در اجرای پروژه‌های نمایشگاهی در زمینه هنر جدید عنوان کرد که هر کدام از این پروژه‌ها قابلیت‌های فراوانی به لحاظ آموزش به همراه دارد. از ایشان مقالات زیادی در زمینه‌های هنر دیوارنگاری و هنر جدید منتشر شده که می‌تواند به‌عنوان منبع مطالعاتی مورد استفاده دانشجویان باشد و همواره جدیت ایشان را در زمینه‌های مختلف آموزشی و پژوهشی و اجرایی در سال‌های اخیر به خاطر دارم، افسوس که خیلی زود ایشان را از دست دادیم، خدایش بیامرزد.

علی هاشمی شهرکی
داور بخش تصویر‌سازی جشنواره تجسمی فجر
امسال سال چهارمی است که در  بخش تصویر سازی چهاردهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر  داور بودم و کارها را بررسی کردم.  باید بگویم که  آثار رشد چندانی نداشته و حتی  به شدت افت کرده بود. نمی‌دانم که دلیل این افت به خاطر شرکت کمتر هنرمندان بود یا اینکه هنرمندان حرفه ای تر کمتر شرکت کرده بودند. ولی در کل سال گذشته با تفاوت بسیار زیادی کیفیت آثار خیلی بهتر از امسال بود. امسال کارهای چیدمان و هنر کانسپتی به نظرم بسیار جذاب و چشمگیر بود. اما اینکه آیا از نظر کیفی نسبت به کارهای سال گذشته رشد داشته یا نه دقیق نمی دانم.
سالهاست که در مورد ارزیابی جشنواره تجسمی فجر صحبت کرده ام و رسانه ها هم به آن پرداخته اند. معتقدم که در کل جشنواره هنرهای تجسمی فجر از هدف گذاری مشخصی برخوردار نیست. به همین خاطر اینکه ارزیابی کنیم جشنواره خوب برگزار شد یا نه؟ مثل این است که بگوییم مراسم خوب برگزار شد یا نشد. به نظرم در مورد این اتفاق نباید اینگونه سخن گفت. جشنواره تجسمی تفاوت بسیاری با جشنواره موسیقی یا تئاتر و سینما دارد. چون آنها فعالیت‌های مشخصی را که می‌خواهند در طول سال به نمایش بگذارند و به مخاطب نشان دهند را بررسی می‌کنند. اما در جشنواره تجسمی آثار هنرمندان به شکل آزاد بررسی می‌شود. اینکه برای این آثار قرار است چه اتفاقی بیفتد و یا بعداً چه اتفاقی می افتد هیچ چیز واضح و مشخص نیست. قطعاً بررسی کارنامه یکساله هنر ایران به مراتب بیشتر از آن چیزی است که در جشنواره تجسمی فجر می‌بینیم. کما اینکه در دوسالانه های هنرهای مختلف تجسمی  کیفیت آثار به مراتب بالاتر از آثاری است که در جشنواره هنرهای تجسمی به نمایش در می آید.
به نظرم جشنواره تجسمی فجر اتفاق خوبی است اما هدف‌گذاری خوبی ندارد. هر سال هزینه کلانی برای برگزاری جشنواره  می‌شود اما تأثیر آنچنانی در فضای تجسمی کشور ندارد و یک جاهایی تعداد زیادی از هنرمندان و اهالی فرهنگ و هنر معتقدند که همکاری کردن با جشنواره فجر قدم زدن در مسیر دیگری است. در صورتیکه هنرمند باید آزادانه تر برخورد کند و به نوعی مستقل باشد. همین نگاه هم به جشنواره صدمه می زند. و زمانی که جشنواره با هدف و شکل و دورنمای مشخصی برای فعالیتی که قرار است انجام دهد، برنامه ریزی نشود و هر سال فقط این جشن و مراسم  برگزار شود، فقط بودجه فرهنگی کشور هدر می رود. و اتفاق خاصی در حوزه تجسمی برای هنرمندان و پیشرفت هنرهای تجسمی نمی افتد. ازطرفی هم برنامه ای برای سال آینده آن هنر وجود ندارد. اما در جشنواره سینمایی فجر وقتی فیلمی دیده می شود و داوری می شود، سپس به گیشه می رود تا ببینند مخاطب چگونه با آن فیلم ارتباط برقرار می کند. در حقیقت جشنواره سینمایی فجر به نوعی محل بروز و ظهور هنرمندان جوانی است که با شرکت در این جشنواره به سمت رشد و بالندگی در هنرشان نزدیک تر می شوند.  این جشنواره با این هدف سینماگران جوان را به پویایی و بالندگی بیشتر می رساند. به نوعی کسب و کارشان را رونق می بخشد. اما در جشنواره تجسمی به هیچ عنوان چنین چیزی اتفاق نمی افتد. اصلاً مشخص نیست هدف اصلی چه چیزی هست. یادم هست زمانی بحث بر سر این بود که جشنواره فجر جوانترها را شناسایی و حمایت کند و با شکل هدفمندی آثارشان را به نمایش بگذارد و بعدتر هم در فضای فرهنگی و هنری کشور بتوانند رشد کنند و دیده شوند. این هدفگذاری خوبی بود ولی به نتیجه ای که مد نظر بود نرسید.
به نظرم مسأله اینجاست که دوستان برای اینکه جشنواره فجر بتواند جشنواره موفقی باشد لازم است دور هم بنشینند و درباره جشنواره فکر کنند و صحبت کنند و برنامه ریزی و هدفگذاری کنند تا جشنواره بتواند مؤثر باشد و گرنه در کل این جشنواره با اینکه جذاب است و بالاخره در دهه فجر همزمان با بقیه اتفاقات فرهنگی در کشور اتفاق می‌افتد اما به شکل واقعی اش در حوزه تجسمی هیچ نقشی ندارد و عملاً خیلی مثمر ثمر نیست. ان شاالله دست اندرکاران و مدیران فرهنگ و ارشاد اسلامی و تصمیم گیران و تمامی اهالی فرهنگ و هنر جمع شوند و یک برنامه مشخصی برای این جشنواره طراحی کنند تا بتواند تأثیر خودش را هر سال بر هنرهای تجسمی کشور بگذارد. به گونه ای که ما شاهد آثاری با کیفیت بالا و حرفه ای باشیم و دورنمایی برای کسب و کار هنرمندان تجسمی داشته باشد.

جمال رحمتی
هنرمند طراح و کاریکاتوریست
چهاردهمین جشنواره تجسمی فجر، امسال بخشی را به بزرگداشت زنده یاد کامبیز درمبخش اختصاص داده است. او یکی از کارتونیست‌های مطرح ایران است که شهرت جهانی هم دارد. شخصیت و جایگاه ایشان آنقدر ویژه است که حتی می‌‌توان به نام ایشان جایزه ای طراحی کرد و آن را هر سال به هنرمندان مطرح این حوزه، اهدا کرد.کامبیز درمبخش کاریکاتوریست نبود بلکه کارتونیست بود. به این معنا که چهره کار نمی‌کرد. ممکن بود در کارهایی از چهره هم استفاده کرده باشد، اما کاریکاتوریست چهره نبود. کارهایش بیشتر به کارهای موضوعی خلاصه می‌‌شد و شامل دوره‌های مختلفی بود.  او از کارهای فکاهه شروع کرد. کارهایی که با موضوعات و اخبار روز در ارتباط بود. آن هم به واسطه سلیقه‌ای که آن زمان در مجله طنز مطبوعاتی توفیق وجود داشت و درمبخش هم با این سلیقه هماهنگ و به آن مسلط بود ولی به مرور قلم شخصی خود را پیدا کرد و سبک خاصی داشت که قابل تشخیص بود. در این سبک دوره‌های مختلفی را گذراند و جاهایی به نقاشی سنتی نزدیک شد و آرام آرام این سیر به شکلی طی شد که به یک سادگی در کارش رسید. سادگی به حدی ادامه پیدا کرد که حتی رنگ هم از کارهایش حذف شد و اگر هم رنگی در آثارش حضور داشت، حداقلی بود.به عنوان کسی که کارهای کامبیز درمبخش را دنبال می‌کرد و آثارش را دوست داشت، می‌‌دانم که او در رنگ هم بسیار تسلط داشت.  کارهای مدادرنگ و آبرنگش را همه ما به خاطر داریم. او حتی در رنگ هم سبک خاصی داشت و رنگ‌ها در آثارش و شکل رنگ‌گذاری هم کاملاً قابل تشخیص بود ولی این اواخر ترجیح داد رنگ را از کارهایش یا حذف کند و یا به حداقل برساند ولی این باعث نشد که کمبودی در کارهای او حس شود. به خاطر اینکه او تسلط کافی به فرم، رنگ، ترکیب و به سوژه داشت.کامبیز درمبخش جزو کارتونیست‌هایی بود که سوژه‌های زیادی داشت آنقدر که در دفترش یادداشت کرده بود و تا سال‌های سال  می‌توانست اجرا کند. البته من جزو کسانی نیستم که وقتی فکر کنم یک نفر به حدی از معروفیت و جایگاه والا در هنر برسد، به این معناست که هیچ ایراد و عیبی در کارهایش نبوده است، اما لازم است بگویم که یکی از بارزترین خصوصیات او این بود که همیشه در اوج، خودش را حفظ می‌‌کرد ولی او هم مثل هر کس دیگر می‌‌توانست در کارهایش بهتر و بدتر داشته باشد. اگر بخواهم با طنز او را توصیف کنم، باید بگویم درون کامبیز درمبخش این طور بود که بهتر و بهترتر بود.او شایسته جایگاهی است که به عنوان یک هنرمند بسیار شاخص از او یاد کنیم و به عنوان اسمی که هم خودش و هم آثارش ماندگار خواهد بود. امیدوارم قدر آدم‌هایی مثل کامبیز درمبخش را جامعه بیشتر بداند. همان طور که می‌‌دانید او وقتی در قید حیات بود، خانه و کارگاهی از خود نداشت. به طوری که هر کسی در دنیا در این جایگاه باشد طبیعتاً حمایت دولت شامل حالش می‌شود. وقتی آدمی به این جایگاه می‌‌رسد که اسم کشورش  را به خاطر آثار او با خوشنامی می‌‌برند او شایسته این است که حمایت دولت هم از او دریغ نشود. یک هنرمند در سن 80سالگی می‌‌تواند کار خلق کند؛ اما نباید دغدغه معیشت داشته باشد. او تا اواخر عمرش مستأجر بود و کارگاهی از خود نداشت. این مسأله شایسته کسی که دراین حد از محبوبیت و مقبولیت است، نبود. امیدوارم بیش از گذشته به هنرمندان که سرمایه‌های این مرز و بوم هستند توجه شود تا آنها هم با طیب خاطر بتوانند هم آثاری ارزشمند تولید کنند و هم امرار معاشی درخور داشته باشند. روح کامبیز درمبخش شاد و یادش گرامی باد.

رضوان صادق‌زاده
هنرمند نقاش و عضو هیأت علمی دانشگاه هنر
چهاردهمین جشنواره تجسمی فجر از نظر تعداد آثار، خیلی خوشحال‌کننده بود، بویژه برای من که دبیر بخش نقاشی بودم. هر سال در جشنواره هنرهای تجسمی فجر و همچنین جشنواره تجسمی جوانان، معمولا در رشته عکاسی تعداد بالایی آثار دریافت می‌شد. امسال در حوزه نقاشی بیش از 3200 اثر رسیده و داوران زمان زیادی را صرف کردند تا آثار را ببینند و از بین آنها انتخاب کنند اما برعکس مثل معروف که کمیت، کیفیت می‌آورد، باید بگویم که کارهای ارسالی واجد این مثل نبودند و کیفیت آثار خیلی پایین بود. اگر نسبت به سال‌های پیش، از سطح پایینی برخوردار نبودند قطعاً از سطح بالایی هم برخوردار نبودند. کارها بسیار ضعیف بود. البته تأکید شده بود که داوران با سختی تمام کارها را انتخاب کنند.  به همین دلیل از بین بیش از 3200 اثر  کمتر از 55 اثر انتخاب شد. در خصوص دلیل کیفیت پایین کارها باید بگویم که احتمالاً دلیل پایین بودن سطح کیفی آثار، این است که هنرمندان رشته نقاشی، رابطه خوبی با جشنواره هنرهای تجسمی فجر ندارند. در سال‌های گذشته مشکلاتی پیش آمده و بسیاری تلاش کردند این رابطه به شکل حسنه‌ای پیش رود و بهتر از این شود و کماکان هر دو طرف تلاش می‌کنند تا رابطه بهتر شود تا در سال‌های آینده کارهای بهتری ببینیم.