شروع کاوش‌های علمی باستان شناسان ایرانی

تأسیس مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران



فرزانه قبادی/ از ابتدای تأسیس دانشگاه تهران، رشته باستان‌شناسی یکی از 5 رشته اصلی دانشکده ادبیات در مقطع لیسانس بود. عزت‌الله نگهبان یکی از دانشجویان این رشته بود که در سال 1328 فارغ‌التحصیل شد. کسی که بسیاری او را «پدر باستان‌شناسی ایران» می‌دانند. نگهبان برای ادامه تحصیل در این رشته به امریکا رفت و در دانشگاه شیکاگو مشغول تحصیل شد و پس از بازگشت از امریکا با حمایت‌های
کلنل علینقی وزیری که آن روزها صاحب کرسی باستان‌شناسی در دانشگاه تهران بود، در سال 1336 به‌عنوان دانشیار پایه یک در دانشگاه تهران استخدام شد.
نگهبان در رابطه با وضعیت رشته باستان‌شناسی در آن مقطع زمانی که پس از سال‌ها دوباره به دانشگاه تهران بازگشته بود، می‌نویسد: «وضعیت رشته باستان‌شناسی از نظر اعتبار و حیثیت به قدری پایین آمده بود که وقتی از استادان این رشته، از جمله خود من، سؤال می‌شد که در کدام قسمت دانشگاه مشغول تدریس هستیم، عموماً به پاسخ «در دانشکده ادبیات» اکتفا نموده و از اظهار رشته باستان‌شناسی به علت این وضع ناگوار خودداری می‌گردید. وجود دانشجویانی که کارمندان دولت بودند و فقط برای دریافت لیسانس و نه کسب علم باستان‌شناسی به این رشته روی آورده بودند، روز به روز سطح و کیفیت تحصیلات باستان‌شناسی را پایین می‌آورد.» نگهبان با دیدن این وضعیت تلاش کرد تا تکالیف عملی برای دانشجویان خود تعریف کند، اقدامی‌که معتقد بود: «این تنها چاره‌ای بود که می‌توانست باستان‌شناسی کشور را از این وضعیت سخیف نجات داده و دانشجویان با تجربه‌ای را برای سازمان باستان‌شناسی تربیت کند و بتدریج وضعیت این سازمان را هم بهبود بخشد.»در همین شرایط عزت‌الله نگهبان ایده تأسیس مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران را با هدف انجام تحقیقات علمی‌دانشجویان با وزیری مطرح کرد. ایده او با موافقت وزیری و علی‌اکبر سیاسی رئیس دانشکده ادبیات روبه‌رو شد، اما مشکل تأمین بودجه مؤسسه بود. با پیگیری‌های نگهبان و حمایت وزیری این موضوع در دستور کار دانشکده ادبیات قرار گرفت. با این حال پیگیری‌های او تا دو سال با یک پاسخ واحد روبه‌رو می‌شد: «مشکل تأمین بودجه» در یکی از ملاقات هایی که با احمد فرهاد رئیس دانشگاه تهران داشت، فرهاد از او می‌پرسد: «به فرض که چنین مؤسسه‌ای تأسیس شود، کجا را می‌خواهید حفاری کنید؟» نگهبان هم در پاسخ می‌گوید: «در مملکتی مثل ایران که هزاران سال محل سکونت اقوام باستانی بوده، هر کجا حفاری شود نتیجه مطلوب خواهد داشت، حتی اگر همین اتاق کار شما به عمق کافی حفاری شود، اطمینان دارم که به آثاری برخورد خواهیم کرد.» بالاخره بعد از دو سال دانشگاه تهران، اساسنامه مؤسسه باستان‌شناسی را تصویب کرد. این مؤسسه در تابستان سال 1338 در محل دانشکده ادبیات شروع به کار کرد و قرار بر این بود که هزینه‌های آن از محل بودجه دانشکده ادبیات تأمین شود.
نخستین فعالیت پژوهشی این مؤسسه در پاییز همان سال انجام شد که کاوشی مشترک با هیأت حفاری مؤسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو در کرمانشاه، شاه آباد و ماهیدشت بود که زیر نظر پروفسور رابرت بریدوود باستان‌شناس مطرح امریکایی انجام شد. مهم‌ترین اقدامی‌که در سال‌های ابتدایی در این مؤسسه صورت گرفت، انجام کاوش مشترک با اداره کل باستان‌شناسی در تپه‌های مارلیک (چراغعلی تپه) در رودبار بود. این کاوش‌ها در سال 1340 و بدون حضور باستان‌شناسان خارجی به سرپرستی عزت‌الله نگهبان رئیس مؤسسه باستان شناسی دانشگاه تهران انجام و منجر به کشف آثار و کسب اطلاعات ارزشمندی در مورد این منطقه شد. کاوش‌های مارلیک باعث شد بعد از سال‌ها دوباره نام ایران در محافل علمی ‌و باستان‌شناسی دنیا مطرح شود. نگهبان و تیمی‌که با او همکاری داشتند، در کاوش‌های مارلیک با چالش‌های بسیاری روبه‌رو بودند که مواجهه و درگیری با حفاران غیرمجاز و قاچاقچیان آثار تاریخی که آن سال‌ها در منطقه گیلان و مازندران مشغول غارت تپه‌های باستانی بودند، تنها یکی از آنها بود. بعد از مارلیک، اداره کل باستان‌شناسی و مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران، همکاری مشترک دیگری نیز در هفت تپه خوزستان شروع کردند. با هماهنگی نگهبان دانشجویان باستان‌شناسی برای گذراندن کارآموزی فنی در حفاری‌های هفت تپه شرکت می‌کردند. به مرور در سال‌های بعد گذراندن دروس عملی و شرکت در حفاری‌ها برای دانشجویان این رشته الزامی ‌شد. البته در سال‌های ابتدایی حضور دانشجویان دختر در حفاری ممنوع بود، اما با تلاش‌های افرادی مثل فخری دانشپور پرور این راه برای حضور زنان علاقه‌مند به باستان‌شناسی هم هموار شد.



آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/7434/16/553399/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها