روایتی دقیق و خواندنی از «تن های تنها»


منوچهر رضایی
داستان‌نویس و منتقد

مجموعه داستان کوتاه «پیراهنم آبی نبود» شامل 9 داستان کوتاه و بیست‌وسه داستانک مینی‌مال به نویسندگی ارژنگ تورانی است که توسط نشر سیب سرخ در 88 صفحه به‌تازگی وارد بازار ادبیات داستانی شده است. نویسنده را از سالیان دور می‌شناسم. فارغ از نوشتن فیلمنامه و تهیه‌کنندگی و ساخت فیلم کوتاه، دغدغه اصلی او همواره نوشتن داستان کوتاه بوده است. تورانی را می‌توان نویسنده‌ای تجربه‌گرا دانست که به‌رغم کم‌کاری‌اش در جهان موازی، داستان‌هایش غالباً فضای خاکستری و پراسترس دارند. با داستان «خانه در تاریکی» به آرامی گام برمی‌دارد و جویای حال شخصیت‌هایش در «بوی تمشک‌های وحشی» می‌شود و درد تنهایی آنها را به مخاطبانش در «اتاقی پر از عطر گل‌های سرخ و زخم خاطر و...» انتقال می‌دهد. زبان مؤلف در این داستان‌ها اغلب ضرباهنگ یکنواختی دارد و گاه جملات با کلمات کتابی از یکنواختی و توازن نثر و زبان خارج می‌شود. وجه اشتراک محتوایی اغلب داستان‌ها شرح سرگشتگی و حیرانی آدم‌هایی است که مسخ شده‌اند و در هیأت و شمایل فرد دیگری درمی‌آیند. درواقع هر یک از داستان‌ها پنجره‌ای به سمت ویرانی «ارواح خسته» بازمی‌کند که همگی در جست‌و‌جوی بازیابی واقعیت خویش‌اند اما در نهایت تسلیم تقدیر از پیش تعیین شده خود می‌شوند. این شخصیت‌ها پیش از اینکه با دنیای بیرونی و فیزیکی پیرامون خود مواجه شوند، با دنیای درونی و ذهن آشفته خود سر ناسازگاری دارند. با این حال می‌خواهند هرچه سریع‌تر از این پریشانی خود را برهانند ولی همان‌طورکه اشاره شد در گرداب حیرانی به اجبار تن به رضای قضا می‌دهند.
نکته حائزاهمیت در اغلب داستان‌ها پیوند عمیق خیال و واقعیت است. درواقع شخصیت‌ها با گمانه‌های ذهنی دست به اعمالی می‌زنند که نمود عینی پیدا می‌کنند. داستان «ماه و باد، کالبدشکافی یک اتفاق» شکل‌گیری کامل خیال تجریدی شخصیت‌ها و حرکت و عمل در بطن واقعیت زندگی برای ایجاد یک فضا در جهت مکاشفه تلاش اصلی آدم‌ها در فضای داستان است. نویسنده در ساختار متن به فضا عینیت ملموس نمی‌دهد اگرچه به ماهیت اشیا تا حد ممکن بها می‌دهد، تا جایی که اجازه می‌دهد مخاطب در پشت متن فضای دلخواه هر داستان را با تخیل خود ترسیم و کامل کند. نویسنده مجموعه در ساختار بیانی داستان‌ها سعی کرده به یک زاویه دید و فرم ثابت و انتزاعی در روایت اکتفا نکند و برحسب حال‌وهوای رویدادها از زبان و زاویه دید متنوع رویدادها هر داستان را پیش ببرد و از این نظر موفق عمل کرده است. همین امر نشان‌دهنده مهارت او در پرداخت داستان‌هایش است. تخیل نویسنده در اکثر داستان‌ها موازی واقعیت‌های ملموسی است که همه آدم‌ها در زندگی شخصی با آن در مواجهه هستند. زندگی و مقدرات مایه اصلی داستان‌های تورانی است که هرچند در زیبایی شناسی چندان وقعی به فرایند علّی و معلولی اذهان مشوش آنها نمی‌نهد و بی‌آنکه روانکاوی خاص و عمیقی روی آنها انجام داده باشد با نثری موزون و تلگرافی به اجزای اصلی داستان که همانا شرح مقدرات انسان و تقدیر اوست می‌پردازد. شاید به همین دلیل بتوان گفت مجموعه داستان «پیراهنم آبی نبود» شکل مدرن امروزی را بر هم زده است. نثر و زبان و فضای حاکم بر ساختار کلی داستان‌ها مبین یک بعد از زندگی انسان است. در اغلب داستان‌ها وجه روحی درون انسان‌ها ذره‌ذره در لایه‌های مخوف زندگی نمایان می‌شود که منجر به عکس‌العمل‌های خاص از جانب شخصیت‌ها می‌شود.
داستان‌های تورانی انسان شمول هستند آن هم به مفهوم واقعی کلمه. علتش هم واضح است. نویسنده در داستان کوتاه که برش یا برش‌هایی کوتاه از زندگی را شامل می‌شود به معنای اخص کلمه انسان را با پرسش‌های بنیادی که مربوط به ذهن هزارتوی انسانی است به‌خوبی بیان می‌کند. شخصیت‌های تورانی در زندگی شخصی خود تولید پرسش می‌کنند و جواب را به عهده مخاطب می‌گذارند و ماهیت درد و رنج درونی در عالم تنهایی را پشت پرسش‌های خود برای خواننده مطرح می‌کنند. نویسنده، نوشتن را به معنای خاص، مجردترین صورت ارتباط بین فرد نویسنده و مخاطب قرار داده تا او بتواند عالی‌ترین ارتباط ذهنی را در فضای داستان‌هایش برقرار کند. جذابیت «پیراهنم آبی نبود» از جمله به‌دلیل همین ویژگی است.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/8027/24/629780/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها