انیمیشنی برگرفته از شعر پرویز ناتل خانلری

تماشای انیمیشن‌های کوتاه از آن دسته اتفاقاتی است که بخصوص اگر ایرانی باشند بیشتر در فضای جشنواره‌ای اتفاق می‌افتد، چون متأسفانه هنوز هم نهادهای متولی ساخت آثار کوتاه برنامه دقیق و مدون شده‌ای برای نمایش آنها ندارند. به همین دلیل بود که در زمان برگزاری جشنواره دوسالانه پویانمایی تهران، فرصت را مغتنم شمردم و به تماشای آثاری نشستم که نام آنها را در اخبار زیاد خوانده بودم. انیمیشن کوتاه «کلاغ» به کارگردانی اهورا شهبازی، یکی از این آثار بود. «کلاغ» براساس شعر «عقاب» پرویز ناتل خانلری ساخته شده است؛ شعر بلندی که ناتل خانلری سال ۱۳۲۱ در مجله مهر در تهران منتشر و به صادق هدایت پیشکش کرد. شعر «عقاب» به گفته محمدرضا شفیعی کدکنی یکی از موفق‌ترین شعرهای دوره شهریور 1320 تا کودتای 28 مرداد است و این شعر گفت‌وگویی بین کلاغ و عقاب درباره تفاوت‌های زندگی این دو پرنده است. دکتر خانلری در یادداشتی، در مجله «پیام نو» درباره منشأ الهام شعر عقاب چنین نوشته است: «در سال ۱۳۰۸ داستان «دختر سروان» اثر پوشکین شاعر بزرگ روس را از روی ترجمه فرانسه به زبان فارسی درآوردم و آن جزء مجموعه «افسانه» از طرف کتاب‌فروشی خاور در سال بعد چاپ و منتشر شده است. قصه کوتاهی که در آن کتاب از قول یکی از اشخاص داستان نقل شده بود، از همان گاه در ذهن من جای‌گیر شد و چند سال بعد قطعه فوق را که بر زمینه همان قصه است ساختم.» بخشی از این داستان این بود: «وقتی عقاب از کلاغ پرسید: بگو که تو چگونه سیصد سال عمر می‌کنی و حال آنکه عمر من بیش از سی و سه سال نیست؟ کلاغ جواب داد: سبب این است که تو خون جانوران زنده را می‌خوری اما من به خوردن مردار قانعم. عقاب اندیشید که خوب است من نیز مردار خواری را بیاموزم. پس عقاب و کلاغ هر دو پرواز کردند. مرده اسبی به راه افتاده دیدند، فرود آمده بر آن نشستند. کلاغ شروع به خوردن و تحسین کرد، اما عقاب یکی دو بار بر آن منقار زد و به کلاغ گفت: نه، برادر، یک بار خون تازه خوردن از سیصد سال مردارخواری بهتر است.» شهبازی هم این شعر را در سال 1380 می‌خواند و در همان دوران تصمیم می‌گیرد که براساس «عقاب» کاری بسازد، ولی این ماجرا گره می‌خورد به حضور او به‌عنوان کارگردان در مجموعه‌های انیمیشنی تلویزیون. تا اینکه در سال 1396 با تهیه‌کنندگی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی ساخت انیمیشن «کلاغ» کلید خورد و این انیمیشن در سال 1400 آماده نمایش شد. خوشبختانه «کلاغ» در جشنواره پویانمایی تهران مورد توجه داوران قرار گرفت و توانست تندیس طلایی بهترین فیلم اول و تندیس طلایی بهترین پویانما (انیماتور) را دریافت کند.شاید بارزترین دلیل موفقیت «کلاغ» علاوه براینکه نویسنده و کارگردان آن، شهبازی به روایت شخصی از شعر عقاب رسیده است که بدون دیالوگ می‌تواند مخاطب را با خود همراه کند، این باشد که طراحی‌ها (چه فضا و چه شخصیت‌ها) و انیمیت در «کلاغ» رنگ و بوی متفاوتی دارند. احتمالاً این موضوع به سابقه نقاشی کارگردان ربط پیدا می‌کند، طوری که طراحی فضا و شخصیت به قدری زیبا و چشم‌نواز است که گاهی دنبال کردن داستان برای مخاطب سخت می‌شود. از طرف دیگر، با تغییر زاویه این شعر و انتخاب «کلاغ» به‌عنوان شخصیت اصلی با داستانی روبه‌رو هستیم که می‌تواند داستان تک‌تک ما آدم‌ها باشد.