نگاهی به یک تابلوی نقاشی قهوه‌خانه‌ای با موضوع شب یلدا

شبی گرم در دل سرما






صبا موسوی
کارشناس هنر
سیاهی حاکم شده بر طولانی‌ترین شب سال، قرن‌ها باعث شده تا مردم فلات ایران به دور هم جمع شوند تا با داستان سرایی و شعر خوانی، این شب که گویی گذر اهریمن است را به سلامت در کنار یکدیگر به انتظار تولد خورشید بنشینند.
در آثار زیادی از گذشته دور تا به امروز، به این جشن بزرگ اشاره شده و از سال ۵۰۲ قبل از میلاد مسیح و در زمان داریوش اول، یلدا در تقویم باستان راه یافت و ثبت شد.
در این بین، هنرمندان هم با کمک تصویرسازی و نقاشی و عکس، در کنار شعر و ادبیات به این موضوع پرداخته‌اند، مکتب قهوه‌خانه‌ای که از اواخر دوره قاجار مرسوم شد و از راه‌های ثبت آیین‌های کوچه و بازار هم محسوب می‌شد، آثاری مردم‌شناسانه، جامعه شناسانه، نماد شناسانه از شب یلدا را برای بررسی‌های امروز ما از این رسم برجای گذاشته است.
با نگاه به نقاشی بر جای مانده مقابل که متعلق به قرن ۱۴ هجری شمسی است، می‌بینیم که در گذشته نه چندان دور که بسیاری از ما نیز آن را تجربه کرده‌ایم، یلدا بهانه‌ای بود برای جمع شدن و همبستگی خانواده، در خانه بزرگ فامیل و اینگونه شبی گرم را در سرمای زمستان رقم می‌زدیم. یلدا همبستگی، همدلی و همیاری بود. هرکه هرآنچه داشت با خود می‌آورد، کرسی گرم خانه آقابزرگ پر می‌شد از میوه‌های زمستانی، انار دان کرده، توت خشک، پسته و بادام، نخودچی و کشمش، چای داغ و خرما. تفألی بر دیوان حافظ که پند خواجه شیرازی، دلگرمی باشد برای ادامه زمستان. کودکان پای داستان ننه‌جان می‌نشستند و بزرگان به گفت‌و‌گو و برنامه‌های پیش‌رو می‌پرداختند. شاهنامه هم خوانده می‌شد.
حفظ رسوم و سنت‌ها، ریشه‌های فرهنگی مردم یک سرزمین را نمایان می‌کند. رسومی که سینه به سینه، قرن‌ها به ما منتقل شده و ما نیز آن را به آیندگان منتقل می‌کنیم. یلدا شب اتحاد است علیه اهریمن. شب زایش نور و خورشید.
باید حواسمان باشد این رسوم تنها سرگرمی نیست، در پس این نمادها، آموزش‌های عمیقی برای انسانیت نهفته، یلدا تنها یک شبی نیست که معنایش در چیدمان سفره آن نهفته باشد و «دل دل» ما هم تنها شام شب و آجیل و هندوانه‌اش باشد. یلدا یادآور پیام بزرگی است که در دل تاریکی نور نهفته است. سیاهی ماندگار نیست و خورشید همیشه می‌تابد‌. یلدا نوید رویش دوباره در دل مرگ است.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/6953/13/494111/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها