یوسف اباذری : طرفداران نئولیبرالیسم محکوم به سازش با امریکا هستند




مهسا رمضانی
خبرنگار
نشست «بررسی انتقادی رابطه اقتصاد و فرهنگ در سپهرهای مختلف جامعه ایران»، دیروز با سخنرانی یوسف اباذری، استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. هدف از برگزاری این نشست، ارائه طرحی تحقیقاتی با همین عنوان بود که زیر نظر اباذری انجام گرفته بود. اباذری و تیم پژوهشی او در این طرح، پنج حوزه «سینما»، «تلویزیون»، «مطبوعات»، «ورزش» و «طرح‌های مشابه در خاورمیانه» را بررسی کردند.
اباذری از جمله متفکرانی است که اقتصاد ایران را «اقتصادی نئولیبرال» قلمداد می‌کند و همواره نقدهای جدی به این ساختار دارد. به نظر می‌رسد پژوهش اخیر او نیز ناظر به همین دغدغه همیشگی‌اش است. او در سخنرانی خود عنوان کرد که  این طرح، بررسی پنج ساحت سینما، تلویزیون، ورزش، مطبوعات و خاورمیانه را از سال 68 تا به امروز در دستور کار داشته است. این دوره همزمان با شکل‌گیری نئولیبرالیسم در کشور است و ماحصل آن وضعیتی است که امروز در آن بسر می‌بریم.او برنامه نئولیبرالیسم در ایران را صرفاً برنامه‌ای اقتصادی ندانست و معتقد است که این برنامه به همه حوزه‌ها اعم از فرهنگ، دانشگاه، هنر، ورزش، آموزش و پرورش، رسانه‌ها و...  ورود و آنها را تسخیر کرده است. به زعم اباذری، این نگرش سوژه می‌سازد و باعث می‌شود تا نسل جدید، وضعیت امروز را طبیعی بینگارد و هیچ یوتوپیایی را متصور نباشد.
 تلویزیون؛ تسهیلگر برنامه‌های نئولیبرالیسم
مهدی خوئی که پژوهش در حوزه «تلویزیون» را برعهده داشت، تلویزیون را از نخستین ساحت‌هایی دانست که بعد از سال 68 کالایی شد و دست به سوژه‌سازی زد. او معتقد است که تلویزیون برنامه نئولیبرالیسم را با تبلیغات بازرگانی کلید زد این در حالی است که ما تا پیش از سال 68 هیچ آگهی بازرگانی در تلویزیون نداشتیم.وی در ادامه از شش شاخصه‌ای نام برد که به نوعی تسهیلگر برنامه نئولیبرالیسم است و آن را نمایندگی می‌کند؛ نخست اینکه، «رهایی» فردی است و نهادهای نابرابری‌ساز مسأله نیستند. او از جمله مصادیق آن را برنامه تلویزیونی «ماه عسل» دانست. دوم، شاخصه‌هایی که با انکار نابرابری سعی در ایجاد شادی دارند همچون برنامه تلویزیونی خندوانه. سوم اینکه، موفقیت تابع استعداد است که می‌توان مصداق آن را در استندآپ کمدی‌ها دید. چهارم، بازخوانی گذشته و بازتولید آن با مرجح ساختن مسائلی که مانع از انتقال تجربه تاریخی شود. پنجم، جایگزین کردن قهرمان به جای نهاد، برای رسیدن به رهایی و ششم، برقراری نسبت مناسکی با ایدئولوژی.  به باور او، تکثیر این فرم‌ها، آنها را به حقیقت بدل می‌کند و فرم‌های آلترناتیو را به محاق می‌برد.
 کالایی شدن سینما
حمیدرضا پرنیان که پژوهش در حوزه سینما را برعهده داشت، کوشید تا به این نکته اشاره کند که سینما از اساس کالایی بود اما بعد از انقلاب با هدف ایجاد سینمای آرمانی به بخش دولتی سپرده شد. اما بعد از سال 68 این حمایت دولتی را از دست داد و  برای ادامه حیات خود ناگزیر شد تا به نهادهای سرمایه‌ای متصل شود و به همین خاطر از بازگشت سرمایه ناگزیر بود. تبعات این امر چیزی جز کالایی و نئولیبرالی شدن سینما نبود.
وی در این راستا، کوشید تا فیگورهای مختلف سینما در دوره‌های مختلف را جریان‌شناسی کند. به باور او، فیگور سینما در دهه 60 «کارگردان» بود اما در دهه 70 «فیگور بازیگر» ساخته ‌شد و درست از این دهه است که برنامه نئولیبرالیسم کلید می‌خورد و تا دهه 90 ادامه می‌یابد. وی معتقد است که جریان کالایی‌سازی و نئولیبرالیسم در دهه 90 تا جایی ریشه دوانده است که می‌توان از «فیگور سرمایه‌گذار» به عنوان فیگور غالب یاد کرد.
 فقر و نابرابری؛ پیامد نئولیبرالیسم
لادن احمدیان‌هروی کوشید تا روندهای مشابه حاکمیت نئولیبرالیسم را در منطقه خاورمیانه به بررسی گذارد. براساس پژوهش او، برنامه نئولیبرالیسم خاص کشور ما نیست و تمام کشورهای خاورمیانه از دهه 70 این پروژه را کلید زدند. او انورسادات در مصر را سردمدار این پروژه دانست که پس از او، بشار اسد در سوریه، امریکا در عراق و کشورهای خلیج فارس بتدریج به این جریان پیوستند.پرسش او این بود که «چرا پیامد این پروژه در خاورمیانه، فقر و نابرابری است؟» به باور او، برنامه نئولیبرالیسم از طرفی «شبکه‌ای از روابط قدرت» و از طرف دیگر «سوژه‌ای ناتوان از مقابله» را می‌سازد و همین امر باعث سخت‌جان شدن برنامه نئولیبرالیسم در خاورمیانه است.
در جمع‌بندی پایان این هم‌اندیشی اباذری اضافه کرد: هرکس نئولیبرالیسم را اجرایی می‌کند محکوم به حل شدن در بازار جهانی و سازش با امریکا است. او در بخش دیگری از صحبت‌هایش عنوان کرد: سوژه نئولیبرالیسم، خوشگذران، لذت‌طلب، منفعت‌طلب و فردگرا است و باید خود را در یک رقابت هوشیارانه نجات دهد. به باور او، این سوژه نیازی به آزادی سیاسی ندارد و اساساً آزادی‌های سیاسی مسأله‌اش نیست و بیشتر دغدغه «آزادی جنسی»، «آزادی فردی» و «آزادی خرید» دارد و همین سوژه است که به خاطر مطالباتش در برابر سلطنت وا می‌دهد.

آدرس مطلب http://old.irannewspaper.ir/newspaper/page/6953/2/494164/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه ها