نگاه جدی متولیان فرهنگی به موسیقی اقوام ایران

لیلا ضامنی
خبرنگار
سی و هفتمین جشنواره موسیقی فجر درحالی برگزار می‌شود که ۱۳ اجرا به موسیقی مقامی و اقوام ایران اختصاص دارد، باید برای همین توجه اندک هم خرسند بود چرا که هنوز میراث‌داران این گونه موسیقایی، با رنج وسختی آن را از گزند آفات حفظ کرده‌اند؛ موسیقی غنی و سرشار از ظرفیت که نیازمند توجه بیشتر مسئولان امر است. این دوره از جشنواره بعد از یک دوره برگزاری آنلاین به‌خاطر پاندمی کرونا به صورت حضوری از ۲۲ بهمن آغاز به‌کار کرد. شاید در اختتامیه سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر که مصادف با ورود کووید۱۹ به تهران بود، کمتر کسی فکر می‌کرد این جشنواره با شرایط امروز برگزار شود و براین اساس سی و ششمین دوره این جشنواره به صورت آنلاین برگزار شد و در این دوره هشت گروه موسیقی نواحی به صحنه رفتند، اما در جشنواره امسال، بخش موسیقی نواحی پررنگ است و گروه‌هایی از مناطق مختلف ایران نظیر کرمانشاه، لرستان، کردستان، آبادان، خراسان رضوی، سیستان و بلوچستان، تربت جام و بندر عباس در فرهنگسرای ارسباران روی صحنه می‌روند. با توجه به اهمیت موسیقی مقامی و موسیقی اقوام ایران نگاهی ویژه داریم و نقطه نظرات شرکت‌کنندگان این بخش را درباره جشنواره فجر به اشتراک گذاشته‌ایم.

موسیقی نواحی ایران بسیار غنی است

«حیدر کاکی»، نوازنده تنبور، تار و سه‌تار و آهنگساز که در سی و هفتمین جشنواره موسیقی در بخش موسیقی نواحی اجرای برنامه داشت، آواز شاخوشینی، مزگانی «مژدگانی»، آواز غریبی، شیرین و فرهاد و شلیر «لاله واژگون» را در این جشنواره روی صحنه برد. این نوازنده برجسته تنبور درباره دیده شدن موسیقی اقوام در این جشنواره به «ایران» گفت: موسیقی اقوام ایران نیازمند توجه بیشتر است. باید در مورد ابعاد کار افرادی که به صورت تخصصی این ژانر موسیقی را کار می‌کنند صحبت شود. من به عنوان یک نوازنده تنبور دوست دارم در مورد مقام‌هایی که اجرا می‌کنم صحبت کنم، این موسیقی بخصوص «تنبور» به عنوان موسیقی برجسته به آن پرداخته می‌شود و تنبور بیشتر به عنوان یک ساز ملی شناخته می‌شود. من درایران و سراسر جهان شاگردانی دارم و تعداد زیادی ازاین افراد این ساز را می‌نوازند بنابراین باید بیشتر در مورد این کارها در جشنواره موسیقی فجر صحبت کرد و آن را مورد بررسی قرار داد.
این مدرس ساز تنبور بر حمایت دست اندرکاران جشنواره موسیقی فجر از موسیقی مقامی و موسیقی ملی ایران تأکید کرد و خواست که متولیان جشنواره شناخت بیشتری از موسیقی اقوام ایران داشته باشند و بتوانند درباره آن صحبت کنند و گفت: من از زمانی که ۱۸ ساله بودم در جشنواره موسیقی فجر شرکت کردم اما در همه دوره‌ها یک عده افراد داور و دست‌اندرکار بودند و هستند و انگار بجز این چهره‌ها ما در موسیقی کسی را نداریم. من با شک و تردید در جشنواره شرکت کردم و گفتم باید حرکتی کنیم اگر ما هم از جشنواره فجر دوری کنیم موسیقی ملی‌مان چه می‌شود؟! در جشنواره موسیقی فجر به موسیقی پاپ بیشتر توجه کرده‌اند. در گذشته اساتیدی مثل استاد شجریان، شهرام ناظری و... وزنه‌هایی برای جشنواره فجر بودند اما امروز شاگردان آنها هم از جشنواره دوری می‌کنند.
حیدر کاکی با اشاره به این نکته که موسیقی اقوام ایران غنی و پر از استعداد است، می‌گوید: موسیقی نواحی ایران موسیقی بسیار غنی است در موسیقی خراسان، کردستان، لرستان، مازندران و دیگر مناطق ایران استعدادهای جوان زیادی وجود دارند. من به عنوان داور جشنواره موسیقی جوان می‌بینم چه استعدادهای شگرفی در این‌گونه موسیقی داریم‌، جشنواره موسیقی جوان، هدفمند این جوانان را تربیت می‌کند تا به اهداف مورد نظر دست یابد اما در جشنواره موسیقی فجر ما این هدف‌گذاری را نمی‌بینیم. این نوازنده برجسته تنبور از متولیان جشنواره موسیقی فجر خواست تا بهایی که در دهه شصت و هفتاد خورشیدی به موسیقی ملی می‌دادند این بها را بدهند و تأکید کرد: در هیچ کجای دنیا موسیقی پاپ حمایت نمی‌شود، اما در ایران این ژانر حمایت می‌شود ولی موسیقی کلاسیک و نواحی ما که موسیقی جدی است و نیاز به تفکر و شنیدن تخصصی دارد و افراد فرهیخته و فرهنگی طرفدار آن هستند حمایت نمی‌شود و جای تأسف است که برای نشست‌های بررسی موسیقی هنرمندان موسیقی پاپ را دعوت می‌کنند، دولت باید بیشتر ازموسیقی ملی و نواحی حمایت کند. حیدرکاکی بیان کرد: همان‌طور که همگان می‌دانند موسیقی در گوشت و پوست اقوام ایران نهادینه شده است و آن را حفظ می‌کنند ولی در جشنواره‌ای مثل فجر برایشان ارزش قائل نیستند.


تعامل بیشتر  با هنرمندان موسیقی اقوام

یکی از گروه‌هایی که در جشنواره امسال به صحنه می‌رود گروه موسیقی «ندای تفتان» از سیستان و بلوچستان است. این گروه روز ۲۵ بهمن در فرهنگسرای ارسباران اجرا دارند. «محمد ریگی‌پناه»، سرپرست گروه ندای تفتان سیستان و بلوچستان در معرفی این گروه توضیح داد: گروه موسیقی ندای تفتان بیش از ۱۵ سال سابقه فعالیت موسیقایی، آموزشی و ساخت سازهای محلی دارد و در قالب سه گروه کار می‌کند؛ گروه حماسی‌نوازان که متشکل از سازهای «قیچک»، «تنبورک» و «دهلک» است و متشکل از اساتید پیشکسوت موسیقی بلوچ است، گروه دوم که در سی و هفتمین جشنواره موسیقی فجر که برای نخستین بار به صحنه فجر می‌آیند دو برادر نوازنده هستند که سازهای «پنجو»، «دهلک» و «تنبورک» می‌نوازند؛ اینها شاگردان من هستند و قطعات موسم بهار، کوهان (کوه‌ها)، چمر ودینت (ابرها می‌آیند)، گلین ایران (ایران گلستان)، سیاه تهارین شپ (شب تاریک) و یه چه حالی بو (خبری در راه است) را اجرا خواهند کرد.
سرپرست گروه موسیقی ندای تفتان که سابقه آموزش موسیقی بلوچی دارد با اشاره به اینکه ادارات ارشاد استان‌ها فراخوان جشنواره موسیقی فجر را اعلام نمی‌کنند، گفت: متأسفانه اداره ارشاد استان‌ها فراخوان را اعلام نمی‌کنند و ما تنها از طریق سایت انجمن موسیقی در جریان برگزاری جشنواره فجر قرار گرفتیم و از طریق ثبت‌نام در سایت در جشنواره شرکت کردیم، شاید اگر من عضو انجمن موسیقی استان سیستان و بلوچستان نبودم هرگز متوجه برگزاری این رویداد نمی‌شدم.
محمد ریگی پناه حضور در جشنواره موسیقی فجر را باعث تعامل بیشتر هنرمندان موسیقی اقوام ایران می‌داند و می‌گوید: حضور گروه‌های موسیقی اقوام ایرانی در کنار یکدیگر در جشنواره موسیقی فجر سبب می‌شود که موسیقی نواحی رشد بیشتری داشته باشد. در جشنواره موسیقی نواحی من با هنرمندان خراسانی آشنا شدم و از آنها بسیار یاد گرفتم؛ من در موسیقی خراسان اصالت چندین ساله موسیقی سیستان و بلوچستان را پیدا کردم.
گروه موسیقی مقامی (محلی ترکمن) در سومین شب سی و هفتمین جشنواره موسیقی در ارسباران به صحنه می‌روند، این گروه موسیقی مقامی (محلی ترکمن) در سال ۱۳۸۸توسط استاد منصور صبوحی نوازنده دوتار در شهرستان گنبد کاووس استان گلستان تأسیس شد. هدف از تشکیل این گروه آموزش اجرای موسیقی ترکمنی با استفاده از اصول و روش‌های رایج در سبک‌های پنج‌گانه مقامی ترکمنی بوده است. این گروه در اغلب جشنواره‌های ملی و استانی شرکت کرده و ‌دارای مقام است، پس از درگذشت استاد منصور صبوحی در سال ۱۳۹۰ سرپرستی و رهبری گروه به استاد ابراهیم جرجانی دوتار نواز و شاگرد او رسید، تمام اجراهای این گروه به زبان ترکمنی و با دوتار و کمانچه صورت می‌گیرد. این گروه در سی و هفتمین جشنواره موسیقی فجر قطعاتی چون «ته رک مه»، «سونام گلدیمی»، «گیت غاریپ اگلنمه موندان»، «توماغالی» و... را اجرا می‌کنند.

متولیان ، موسیقی اصیل ایرانی را حمایت کنند

«ابراهیم جرجانی» درباره حضور در جشنواره موسیقی فجر می‌گوید: خوشبختانه از سال ۱۳۶۵ هر سال در جشنواره موسیقی فجر و حتی بخش رقابتی این جشنواره شرکت کرده‌ام. توفیق این را داشتم که در تمامی جشنواره‌های موسیقی اقوام حضور داشته باشم؛ حضورمان در جشنواره فجر پرشکوه بوده است.
این نوازنده دو تار درباره بهتر دیده شدن موسیقی اقوام ایران در جشنواره موسیقی فجر می‌گوید: متولیان امر هر چقدر بتوانند موسیقی اصیل ایرانی را حمایت کنند و به آن ارزش و اعتبار بدهند بهتر است، ما با تلاش بسیار در میان هجمه‌های فرهنگی موسیقی قومی را حفظ کرده‌ایم. حفظ گونه‌های موسیقی قومی یک ضرورت است، از اینکه مسئولان دارند برای موسیقی اصیل مان زحمت می‌کشند و می‌خواهند این موسیقی را به جایگاه اصلی‌اش برگردانند من از آنها سپاسگزارم‌. «ابراهیم جرجانی» برگزاری جشنواره موسیقی فجر و حضور اقوام ایرانی در این رویداد را باعث اتحاد و همدلی اقوام ایرانی می‌داند و می‌گوید: این جشنواره اقوام ایرانی را به هم وصل می‌کند و انگیزه مضاعفی را در میان هنرمندان موسیقی اقوام ایجاد می‌کند. اگر جشنواره‌هایی چون فجر بیشتر برگزار شوند باعث همفکری، همدلی موسیقیدانان اقوام‌ می‌شود و همین به رشد و توسعه موسیقی کمک می‌کند.